Matka żądała alimentów od syna. Sąd Najwyższy spojrzał na jej mieszkanie warte milion złotych

Alimenty na rodzica wymagają zaistnienia „niedostatku”

Warto pamiętać, że alimenty nie dotyczą tylko małoletnich dzieci albo rozwiedzionych małżonków. Jednak tylko i wyłącznie w tych przypadkach uprawniony może dochodzić alimentów, jeżeli nie popadł w niedostatek (w dodatku w przypadku małżonków dotyczy to tylko sytuacji, gdy rozwód orzeczono z wyłącznej winy drugiej strony). We wszystkich innych przypadkach członkowie rodziny są zobowiązani do łożenia na daną osobę tylko i wyłącznie wtedy, gdy ta popadła w niedostatek.

Dorosłe dziecko może być zobowiązane do alimentacji rodzica, ale nie w każdej trudnej sytuacji finansowej. W przypadku rodzica podstawową przesłanką jest właśnie wspomniany niedostatek. Chodzi więc o sytuację, w której uprawniony nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb. To oznacza, że sąd nie patrzy wyłącznie na wysokość emerytury. To, kiedy w grę wchodzą alimenty na rzecz rodzica – kiedy trzeba płacić, sąd bada na podstawie szeregu okoliczności: analizuje majątek rodzica, koszty utrzymania, możliwość uzyskania dodatkowych środków i to, czy żądanie alimentów nie prowadziłoby w praktyce do przerzucenia na dziecko ciężaru utrzymywania zbyt drogiego stylu życia.

Sąd Najwyższy: majątek może wykluczać niedostatek

W wyroku z 24 kwietnia 2018 r., sygn. V CNP 22/17, Sąd Najwyższy zajmował się sprawą kobiety, która domagała się od syna alimentów, powołując się na niedostatek. Z ustaleń wynikało, że miała niską emeryturę i problemy zdrowotne, ale jednocześnie mieszkała sama w lokalu o powierzchni 132 mkw., którego wartość szacowano na około milion złotych. Do mieszkania przynależały piwnica i garaż, a sama nieruchomość generowała wysokie koszty utrzymania. Sąd Najwyższy nie pozostawił jednak złudzeń i podkreślił, że:

Z reguły nie można mówić o niedostatku osoby, która przez zbycie swego majątku lub jego części mogłaby sama, i to na czas dłuższy, z własnych środków zaspokoić swe usprawiedliwione potrzeby. Regułę tę należy jednak stosować ze szczególną ostrożnością, uwzględniając wszelkie okoliczności, m.in. stan majątkowy, położenie materialne itd. osoby, która w pierwszej kolejności byłaby (w razie niezbywania majątku) zobowiązana do alimentacji. Za zasadę ogólną można przyjąć brak obowiązku naruszenia przez uprawnionego substancji rzeczy służących do bezpośredniego zaspokajania jego potrzeb, których mógłby dochodzić od zobowiązanego. Uprawniony nie ma też obowiązku naruszania substancji, gdyby sprzeciwiały się temu zasady współżycia społecznego.

To ważne rozstrzygnięcie, bo pokazuje dwie strony problemu. Z jednej strony sąd nie może lekko nakazywać starszej osobie sprzedaży majątku. Z drugiej strony alimenty na rodzica od dziecka nie służą temu, żeby finansować utrzymywanie majątku zdecydowanie przekraczającego usprawiedliwione potrzeby mieszkaniowe jednej osoby.

Duże mieszkanie może oznaczać życie ponad stan

W tej konkretnej sprawie Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że lokal był bardzo duży, a jego utrzymanie pochłaniało lwią część miesięcznych kosztów. Możliwa była sprzedaż mieszkania, wynajem, zamiana na mniejszy lokal albo skorzystanie z innych sposobów uzyskania środków z posiadanego majątku. Jak podkreślił SN:

Utrzymywanie tak dużego lokalu w sytuacji majątkowej skarżącej może być ocenione jako życie ponad stan – wyraźnie pogarszający się z biegiem czasu – i musiałyby zachodzić szczególne okoliczności (np. niedostateczność środków z umowy odwróconego kredytu hipotecznego, a zarazem nieprzezwyciężalne trudności w adaptacji do nowego miejsca zamieszkania albo do współzamieszkania z najemcami w powiązaniu z bardzo dobrą sytuacją majątkową drugiej strony) uzasadniające przerzucenie związanego z tym ciężaru na osoby zobowiązane do alimentacji.

To nie oznacza, że każdy senior ma obowiązek sprzedać mieszkanie przed pozwaniem dziecka o alimenty. Takiego automatyzmu nie ma. Jeżeli lokal realnie zaspokaja usprawiedliwione potrzeby mieszkaniowe, a sprzedaż byłaby sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, sprawa wygląda inaczej. Ale mieszkanie o powierzchni 132 mkw. zajmowane przez jedną osobę sąd może ocenić zupełnie inaczej niż skromny lokal odpowiadający podstawowym potrzebom.

Nie można żądać alimentów, ignorując własne możliwości

Alimenty na rodzica mają chronić przed niedostatkiem, a nie zabezpieczać dotychczasowy standard życia za wszelką cenę. Jeżeli rodzic posiada majątek, który może przynieść realne środki na utrzymanie, sąd ma prawo oczekiwać racjonalnego gospodarowania tym majątkiem. Może chodzić o sprzedaż części składników, wynajem, zamianę lokalu na mniejszy albo inne rozwiązanie pozwalające pokryć koszty życia.

W omawianej sprawie znaczenie miało również to, że powódka posiadała inne składniki majątku, w tym garaże i materiały budowlane, które mogły zostać sprzedane. Sąd Najwyższy uznał, że możliwość spieniężenia części majątku była wystarczająca, aby podważyć twierdzenie o niedostatku.

Posiadanie domu nie przekreśla prawa do alimentów

Trzeba jednak uważać na zbyt prosty wniosek. Sam fakt posiadania domu albo mieszkania nie przekreśla jeszcze prawa do alimentów. Liczy się wartość majątku, koszty jego utrzymania, możliwość jego sprzedaży lub wynajęcia, stan zdrowia seniora, realna możliwość przeprowadzki, więzi społeczne, sytuacja dziecka i zasady współżycia społecznego. Jeżeli dziecko jest bogate i stać go na alimenty bez uszczerbku, sąd zapewne nie będzie badał wartości mieszkania aż tak dokładnie. Jednak gdy dziecko samo ledwo wiąże koniec z końcem, może okazać się, że sprawiedliwiej jest pozostawić rodzica z problemem samego – skoro ma majątek, który bez większego uszczerbku może spieniężyć. Z tych samych względów krytykuje się rozwiązania, w których alimenty od dziadków są niesprawiedliwe, bo przerzucają na krewnych ciężar cudzych decyzji życiowych.

Co z innymi formami utrzymania rodzica

Warto pamiętać, że obowiązek alimentacyjny to nie jedyny tytuł, z którego dziecko może być zmuszone łożyć na rodzica. Inną kwestią są koszty opieki — i tu obowiązują odrębne zasady. Okazuje się bowiem, że nie zawsze musisz płacić za pobyt rodzica w domu pomocy społecznej, choć tej odpłatności nie reguluje kodeks rodzinny, lecz ustawa o pomocy społecznej. Sytuacja dziecka, które już dziś płaci na rodzica, też nie jest zamknięta raz na zawsze — podobnie jak przy świadczeniach na dorosłe dzieci można zadać pytanie, czy można przestać płacić alimenty, gdy zmienią się okoliczności majątkowe stron.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj