Na czym polega odpowiedzialność solidarna wspólników spółki cywilnej
Kluczowym przepisem regulującym odpowiedzialność w spółce cywilnej jest art. 864 Kodeksu cywilnego, który stanowi wprost: „za zobowiązania spółki wspólnicy odpowiedzialni są solidarnie". Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący – oznacza to, że wspólnicy nie mogą go wyłączyć ani ograniczyć w umowie spółki ze skutkiem wobec wierzycieli.
W praktyce solidarność oznacza, że wierzyciel spółki cywilnej może żądać spełnienia całego świadczenia od wszystkich wspólników łącznie, od kilku z nich lub od jednego wybranego. Co istotne, wierzyciel ma pełną swobodę w wyborze osoby, od której będzie dochodził zapłaty – i najczęściej wybierze tego wspólnika, który jest najbardziej wypłacalny lub którego majątek jest najłatwiejszy do zegzekwowania. Dopóki cała wierzytelność nie zostanie zaspokojona, wszyscy wspólnicy pozostają zobowiązani.
Nie ma przy tym żadnego znaczenia, który ze wspólników faktycznie zaciągnął dane zobowiązanie, podpisał umowę czy podjął decyzję, która doprowadziła do powstania długu. Nawet jeśli jeden wspólnik działał samodzielnie, bez wiedzy i zgody drugiego – odpowiedzialność za długi spółki obciąża wszystkich wspólników w równym stopniu.
Czy wspólnik spółki cywilnej odpowiada za długi drugiego wspólnika swoim prywatnym majątkiem
Tak – i to bez żadnych ograniczeń kwotowych. Odpowiedzialność wspólników spółki cywilnej ma charakter osobisty i nieograniczony, co oznacza, że obejmuje cały majątek osobisty każdego wspólnika. Jeśli majątek zgromadzony w ramach spółki (a ściślej – współwłasność łączna wspólników) nie wystarcza na pokrycie zobowiązań, wierzyciel może sięgnąć po prywatne nieruchomości, oszczędności na rachunkach bankowych, samochody czy wynagrodzenie za pracę wspólnika.
Warto tu podkreślić fundamentalną różnicę między spółką cywilną a np. spółką z o.o., w której odpowiedzialność wspólnika jest ograniczona do wniesionego wkładu. W spółce cywilnej takiego ograniczenia po prostu nie ma. Wspólnik ryzykuje dosłownie wszystko.
Co więcej – jeśli wspólnik pozostaje w związku małżeńskim i nie ma rozdzielności majątkowej, wierzyciel może próbować zaspokoić się również z majątku wspólnego małżonków. To sprawia, że skutki nieodpowiedzialnych decyzji jednego wspólnika mogą dotknąć nie tylko drugiego wspólnika, ale i jego rodzinę.
Odpowiedzialność za długi spółki cywilnej a wystąpienie wspólnika
Wielu przedsiębiorców zakłada, że wystarczy wystąpić ze spółki cywilnej, by uwolnić się od odpowiedzialności za jej zobowiązania. To błędne przekonanie. Wystąpienie ze spółki nie zwalnia byłego wspólnika z odpowiedzialności za długi, które powstały w okresie, gdy był on jeszcze wspólnikiem.
Oznacza to, że wierzyciel może dochodzić zapłaty od byłego wspólnika nawet długo po jego odejściu ze spółki – pod warunkiem, że zobowiązanie powstało w czasie, gdy ta osoba uczestniczyła w spółce. Z tego samego powodu warto bardzo dokładnie dokumentować moment wystąpienia ze spółki oraz stan zobowiązań na ten dzień.
Analogicznie – wspólnik, który przystępuje do istniejącej spółki cywilnej, zgodnie z aktualnym orzecznictwem Sądu Najwyższego (wyrok z 28 października 2003 r., sygn. akt I CK 201/02) odpowiada solidarnie z pozostałymi wspólnikami także za zobowiązania powstałe przed jego przystąpieniem. Ustawa nie różnicuje bowiem odpowiedzialności wspólników ze względu na moment powstania długu. Dlatego przed wejściem do spółki cywilnej warto przeprowadzić gruntowną analizę jej sytuacji finansowej.
Roszczenie regresowe – jak rozliczyć się między wspólnikami
Jeśli jeden ze wspólników spłaci zobowiązanie spółki w całości lub w kwocie przekraczającej przypadający na niego udział, przysługuje mu tzw. roszczenie regresowe wobec pozostałych wspólników. Wynika ono z art. 376 Kodeksu cywilnego, który reguluje rozliczenia między dłużnikami solidarnymi.
Co do zasady – jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej – każdy wspólnik powinien uczestniczyć w stratach w częściach równych. Jeśli więc w spółce dwuosobowej jeden wspólnik spłacił cały dług, może żądać od drugiego zwrotu połowy. W praktyce jednak dochodzenie regresu bywa trudne, zwłaszcza gdy drugi wspólnik jest niewypłacalny. Wtedy wspólnik, który zapłacił, ponosi faktycznie cały ciężar zobowiązania. To kolejne ryzyko, o którym warto pamiętać, decydując się na prowadzenie biznesu w formie spółki cywilnej.
Jak zabezpieczyć się przed odpowiedzialnością za długi wspólnika w spółce cywilnej
Choć nie da się wyłączyć odpowiedzialności solidarnej wobec wierzycieli, istnieje kilka sposobów na ograniczenie ryzyka.
Pierwszym i najskuteczniejszym rozwiązaniem jest zmiana formy prawnej działalności. Przekształcenie spółki cywilnej w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością – lub nawet w spółkę jawną, w której przynajmniej obowiązuje zasada subsydiarności (wierzyciel musi najpierw próbować egzekucji z majątku spółki, zanim sięgnie po majątek wspólnika) – znacząco zmniejsza ryzyko osobiste wspólników. Odpowiedzialność za długi kształtuje się różnie w zależności od typu spółki i warto dobrać formę prawną do skali i charakteru prowadzonej działalności.
Drugim sposobem jest odpowiednie ukształtowanie umowy spółki cywilnej. Wprawdzie zapisy umowne nie chronią przed wierzycielami, ale mogą precyzyjnie określić zasady wewnętrznych rozliczeń – np. kto i w jakim zakresie uczestniczy w stratach. Dzięki temu łatwiej będzie dochodzić roszczeń regresowych, gdyby jeden wspólnik musiał pokryć dług za drugiego.
Trzecim rozwiązaniem jest wykupienie ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, które w niektórych sytuacjach może pokryć roszczenia wierzycieli i uchronić wspólników przed koniecznością sięgania do prywatnych majątków.
Wreszcie – warto rozważyć ustanowienie rozdzielności majątkowej z małżonkiem. Nie ochroni to samego wspólnika, ale zabezpieczy majątek rodziny przed egzekucją z tytułu długów spółki.
Czy wspólnik spółki cywilnej odpowiada za prywatne długi drugiego wspólnika
Warto odróżnić dwie sytuacje. Art. 864 k.c. dotyczy zobowiązań spółki, czyli długów powstałych w związku z prowadzoną wspólnie działalnością gospodarczą. Za prywatne, osobiste zobowiązania drugiego wspólnika (np. jego kredyt konsumpcyjny czy alimenty) pozostali wspólnicy co do zasady nie odpowiadają.
Problem pojawia się jednak wtedy, gdy prywatny wierzyciel jednego ze wspólników chce zaspokoić się z jego udziału w majątku spółki. Zgodnie z art. 863 k.c. w czasie trwania spółki wierzyciel osobisty wspólnika nie może żądać zaspokojenia z udziału tego wspólnika we wspólnym majątku ani z udziału w poszczególnych składnikach tego majątku. Może natomiast wypowiedzieć udział wspólnika w spółce – i to nawet wtedy, gdy spółka została zawarta na czas oznaczony. Po wypowiedzeniu i rozliczeniu występującego wspólnika wierzyciel może zaspokoić się z przypadającej mu części majątku.
Prywatne długi jednego wspólnika mogą więc pośrednio zagrozić całej spółce – prowadząc do przymusowego wystąpienia zadłużonego wspólnika i konieczności rozliczenia, a w przypadku spółki dwuosobowej – nawet do jej rozwiązania.
Obserwuj nas w Google Discover
Podobają Ci się nasze treści?
Google Discover
