Zakupy

Jako konsumenci dokonujemy zakupów niemal codziennie – w sklepach stacjonarnych, przez internet czy od osób prywatnych. Polskie prawo przyznaje kupującym szereg uprawnień, które chronią przed nieuczciwymi praktykami sprzedawców i wadliwymi produktami. Znajomość praw konsumenta to podstawa świadomych zakupów.

Reklamacja – rękojmia i gwarancja

Gdy kupiony towar okazuje się wadliwy, konsument ma do wyboru dwie ścieżki reklamacji. Rękojmia to ustawowa odpowiedzialność sprzedawcy za wady produktu – przysługuje przez 2 lata od zakupu i nie można jej wyłączyć w relacjach z konsumentami. Gwarancja jest natomiast dobrowolnym zobowiązaniem producenta lub sprzedawcy, a jej warunki określa karta gwarancyjna.

W ramach rękojmi konsument może żądać naprawy, wymiany towaru na nowy, obniżenia ceny lub – gdy wada jest istotna – odstąpienia od umowy i zwrotu pieniędzy. Co ważne, to kupujący decyduje, z którego uprawnienia chce skorzystać, a sprzedawca ma 14 dni na rozpatrzenie reklamacji.

Niezgodność towaru z umową

Od 2023 roku w polskim prawie funkcjonuje pojęcie niezgodności towaru z umową, które zastąpiło wcześniejsze przepisy o wadach fizycznych w relacjach konsumenckich. Towar jest niezgodny z umową, gdy nie odpowiada opisowi, próbce lub wzorowi, nie nadaje się do celu określonego przez kupującego, nie ma właściwości typowych dla tego rodzaju produktów lub został nieprawidłowo zamontowany.

Zakupy przez internet

Zakupy online dają konsumentom dodatkową ochronę. Najważniejsze uprawnienie to prawo do zwrotu towaru w ciągu 14 dni bez podawania przyczyny. Wystarczy złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy – sprzedawca musi wtedy zwrócić pełną kwotę wraz z kosztami najtańszej dostawy. To prawo nie przysługuje jednak przy zakupach w sklepach stacjonarnych, gdzie zwrot zależy wyłącznie od dobrej woli sprzedawcy.

Sklepy internetowe muszą też jasno informować o cenie, kosztach dostawy, danych sprzedawcy i prawie do odstąpienia. Brak tych informacji może wydłużyć termin na zwrot nawet do 12 miesięcy.

Nieuczciwe praktyki rynkowe

Prawo chroni konsumentów przed nieuczciwymi praktykami sprzedawców. Zakazane są wprowadzające w błąd reklamy, ukrywanie istotnych informacji o produkcie czy agresywne techniki sprzedaży. UOKiK – Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów – może nakładać wysokie kary na firmy łamiące te zasady.

Osobną kwestią jest etyka reklamy. Komisja Etyki Reklamy ocenia przekazy reklamowe pod kątem zgodności z Kodeksem Etyki Reklamy – choć jej orzeczenia nie są prawnie wiążące, wpływają na standardy branży reklamowej w Polsce.

Dostawa i przesyłki kurierskie

Zamawiając przez internet, często korzystamy z usług kurierów lub Poczty Polskiej. Warto pamiętać, że do momentu dostarczenia paczki ryzyko uszkodzenia lub zagubienia przesyłki spoczywa na sprzedawcy. Jeśli paczka dotrze zniszczona, konsument powinien spisać protokół szkody i reklamować towar u sprzedawcy, nie u przewoźnika.

Coraz popularniejsze stają się Paczkomaty – automaty InPost do odbioru przesyłek, które oferują wygodę i elastyczność. Przy odbiorze warto jednak od razu sprawdzić stan paczki.

Ceny i promocje

Sprzedawcy muszą jasno informować o cenach produktów, w tym o cenie jednostkowej. Od 2023 roku przy promocjach obowiązkowo podaje się najniższą cenę z ostatnich 30 dni – to ma zapobiegać sztucznemu zawyżaniu cen przed wyprzedażami. Naruszenie tych przepisów grozi karą od Inspekcji Handlowej.

Dyskonty i sieci handlowe

Polacy najczęściej robią zakupy w dyskontach i sieciach handlowych, które konkurują cenami i promocjami. Biedronka i Lidl to liderzy rynku, regularnie prześcigający się w gazetkach promocyjnych i programach lojalnościowych. Dino dynamicznie rozwija sieć w mniejszych miejscowościach, a Auchan i inne hipermarkety przyciągają klientów szukających wszystkiego w jednym miejscu. Warto jednak pamiętać, że promocje w dyskontach bywają ograniczone czasowo lub ilościowo – regulaminy akcji promocyjnych często zawierają haczyki, które warto znać przed zakupami.

Sprzedaż poza lokalem i na pokazach

Szczególną ochroną objęci są konsumenci kupujący podczas pokazów handlowych czy od akwizytorów. Mają aż 14 dni na odstąpienie od takiej umowy. Co więcej, przy umowach zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa sprzedawca nie może przyjmować płatności przed upływem terminu na odstąpienie, gdy cena przekracza 2000 zł.

Spory konsumenckie

Gdy polubowne rozwiązanie sporu ze sprzedawcą nie jest możliwe, konsument może skorzystać z pomocy Rzecznika Konsumentów lub złożyć skargę do UOKiK. Alternatywą jest pozasądowe rozstrzyganie sporów przez platformę ODR lub sądy polubowne przy Inspekcji Handlowej. W ostateczności pozostaje droga sądowa – przy drobnych sprawach postępowanie jest uproszczone i tańsze.

Świadomy konsument to silny konsument. Znajomość przysługujących praw pozwala skutecznie dochodzić roszczeń, unikać pułapek i robić zakupy z pewnością, że w razie problemów prawo stoi po naszej stronie.