Wdowa dostanie 240 zł więcej renty, a czternastka spadnie jej o 200 zł. Policzyłem, ile naprawdę zyska

Renta wdowia 2027: z 15 do 25 proc. drugiego świadczenia

Mechanizm wprowadziła ustawa z 26 lipca 2024 r. (Dz.U. poz. 1243), która zmieniła ustawę o emeryturach i rentach z FUS. Osoba owdowiała po osiągnięciu wieku emerytalnego wybiera jeden z dwóch wariantów: 100 proc. własnej emerytury plus część renty rodzinnej po małżonku albo 100 proc. renty rodzinnej plus część własnego świadczenia. Według Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ta część wynosi 15 proc. od lipca 2025 r. do końca 2026 r., a od 1 stycznia 2027 r. 25 proc. ZUS zapowiada, że przeliczy świadczenia sam, bez wniosku. To, że wyższa renta wdowia od 2027 trafi do uprawnionych bez dodatkowych formalności, opisywaliśmy już wcześniej.

Skala jest spora. Z danych ZUS wynika, że w czerwcu 2026 r. rentę wdowią pobierało 993,4 tys. osób, a 15 proc. drugiego świadczenia podnosiło ich wypłatę średnio o 379,10 zł. Przeciętna łączna kwota świadczeń w zbiegu wynosiła wtedy 3949,43 zł brutto, czyli już dziś wyraźnie powyżej progu czternastki.

Jest też ograniczenie z góry. Łączna kwota w zbiegu nie może przekroczyć trzykrotności najniższej emerytury, a ZUS podaje, że do 28 lutego 2027 r. limit ten wynosi 5935,47 zł brutto. Kto już jest blisko sufitu, od stycznia zyska niewiele, co dobrze pokazuje tekst renta wdowia wyższa od 1 stycznia.

Czternasta emerytura a renta wdowia: co mówi ustawa

Zasady czternastki zapisano w ustawie z 26 maja 2023 r. o kolejnym dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów. Art. 3 przewiduje, że pełne świadczenie równa się najniższej emeryturze obowiązującej od 1 marca danego roku, o ile świadczenie seniora przed odliczeniami i potrąceniami nie przekracza 2900 zł brutto. Powyżej tej kwoty działa zasada „złotówka za złotówkę”: czternastkę pomniejsza się o każdą złotówkę nadwyżki. Jeśli po takim pomniejszeniu zostaje mniej niż 50 zł, świadczenia się nie przyznaje.

Kluczowy dla wdów jest art. 4. W razie zbiegu prawa do kilku świadczeń przy ustalaniu prawa do czternastki i jej wysokości bierze się pod uwagę sumę świadczeń wypłacanych. Do progu liczy się więc cała wypłata w zbiegu, łącznie z tymi 15, a od stycznia 25 proc. drugiego świadczenia. Przysługuje przy tym tylko jedna czternastka.

Stan na 31 sierpnia decyduje o czternastce

Ustawa wiąże prawo do świadczenia z ostatnim dniem miesiąca poprzedzającego wypłatę. Przy wrześniowej wypłacie oznacza to stan na 31 sierpnia. W 2027 r. na ten dzień w kwotę wejdą już oba wzrosty: styczniowe 25 proc. i marcowa waloryzacja. Jak sama waloryzacja potrafi wypchnąć seniora ponad próg, pokazuje tekst o tym, czym w praktyce kończy się utrata prawa do czternastej emerytury.

Ile wyniesie czternastka w 2027 r.

Tego jeszcze nie wiadomo. Kwota zależy od najniższej emerytury po marcowej waloryzacji, a ostateczny wskaźnik będzie znany dopiero na początku 2027 r. Czerwcowe założenia rządu mówiły o co najmniej 3,48 proc., nowsze szacunki o 3,96 proc. (więcej w tekście waloryzacja rent i emerytur w 2027). Przy 3,96 proc. najniższa emerytura, a więc i pełna czternastka, wyniosłaby 2056,84 zł brutto. W 2026 r. było to 1978,49 zł.

Wyliczenia: ile wdowa zyska na rencie, a ile straci na czternastce

Żeby pokazać sam efekt zmiany z 15 na 25 proc., w dwóch pierwszych przykładach pomijam waloryzację i liczę czternastkę od tegorocznej kwoty 1978,49 zł. Wszystkie kwoty są brutto.

Przykład 1: emerytura 2500 zł i renta rodzinna 2400 zł

Po doliczeniu waloryzacji 3,96 proc. obraz się nie zmienia. Emerytura rośnie do 2599 zł, renta rodzinna do 2495,04 zł, a 25 proc. z niej to 623,76 zł. Suma 3222,76 zł daje nadwyżkę 322,76 zł, a czternastka liczona od 2056,84 zł wyniosłaby 1734,08 zł.

Przykład 2: emerytura 4200 zł i renta rodzinna 3000 zł

Zasada „złotówka za złotówkę” odbiera tylko jedną miesięczną podwyżkę

Z tych liczb wynika prosta reguła. Czternastka spada najwyżej o tyle, o ile wzrosła miesięczna wypłata, a podwyżkę renty wdowiej dostaje się dwanaście razy w roku. Jedynym wyjątkiem jest granica 50 zł. Jeśli czternastka skurczy się poniżej tej kwoty, przepada w całości, więc strata może przekroczyć miesięczny wzrost o niecałe 50 zł. To nadal drobiazg wobec rocznej korzyści. Straszenie seniorów, że wyższa renta wdowia „zabierze czternastkę”, uważam więc za przesadę. Część wdów dostanie we wrześniu mniej niż w tym roku, ale w skali roku każda z nich będzie miała więcej pieniędzy.

System ma jednak dwie poważne wady. Próg 2900 zł wpisano do ustawy kwotowo już przy pierwszej czternastce w 2021 r. i od tamtej pory stoi w miejscu, podczas gdy świadczenia co roku rosną. Każda waloryzacja i każda podwyżka spycha więc kolejne osoby w strefę pomniejszeń, bez żadnej decyzji politycznej i bez debaty. Druga wada to brak uprzedzenia. Jak poinformował ZUS, ponad 6,1 mln decyzji w sprawie tegorocznej czternastki rozesłał do 29 października, a więc po wrześniowej wypłacie. Senior najpierw widzi niższy przelew, a wyjaśnienie dostaje kilka tygodni później.

Na samą wysokość czternastki wpływu raczej się nie ma, bo wynika z sumy świadczeń. Można natomiast zadbać o to, ile z niej zostanie na rękę. Osoby z rocznym dochodem mieszczącym się w kwocie wolnej mogą złożyć w ZUS druk, który wstrzymuje pobieranie zaliczek na podatek, o czym piszemy w poradniku jak podwyższyć czternastą emeryturę. Warto też pamiętać, że przy rencie wdowiej ZUS może sam wybrać korzystniejszy wariant połączenia świadczeń, jeśli taką wolę zaznaczy się we wniosku.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj