Nadchodzi koniec dyktowania testamentu u wójta. Nic nie szkodzi, bo i tak prawie nikt z niego nie korzystał

W Polsce obowiązuje więcej metod sporządzania testamentu, niż jest ich nam potrzeba

Spośród obowiązujących w Polsce metod sporządzania testamentu na co dzień korzysta się tylko z dwóch: notarialnego oraz holograficznego, a więc własnoręcznego. Nie każdy zdaje sobie sprawę z tego, że istnieją także wyspecjalizowane formy szczególne.

Możemy więc sporządzić testament podróżny przed kapitanem samolotu albo statku, którym akurat podróżujemy. Mamy także możliwość sporządzenia testamentu ustnego w obecności świadków, jeśli spodziewamy się rychłej śmierci i nie mamy możliwości zapisania swojej ostatniej woli na dowolnym kawałku papieru. Jest też specjalny testament wojskowy.

Nie są to możliwości często używane. Powodem jest ograniczona użyteczność tych specjalnych form oraz dość wąski zakres zastosowania. Ostatnią formę zostawiłem na koniec, bo wyróżnia się wyjątkowym wręcz stopniem komplikacji oraz znikomymi korzyściami względem alternatyw. Mowa o testamencie allograficznym.

Testament allograficzny wymaga zaangażowania właściwego organu samorządu

Cóż to takiego? Testament allograficzny składamy w obecności ważnego urzędnika samorządowego. Może nim być wójt, burmistrz albo prezydent miasta. Szczegółową procedurę korzystania z tej instytucji znajdziemy w art. 951 kodeksu cywilnego.

§ 1. Spadkodawca może sporządzić testament także w ten sposób, że w obecności dwóch świadków oświadczy swoją ostatnią wolę ustnie wobec wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego.

§ 2. Oświadczenie spadkodawcy spisuje się w protokole z podaniem daty jego sporządzenia. Protokół odczytuje się spadkodawcy w obecności świadków. Protokół powinien być podpisany przez spadkodawcę, przez osobę, wobec której wola została oświadczona, oraz przez świadków. Jeżeli spadkodawca nie może podpisać protokołu, należy to zaznaczyć w protokole ze wskazaniem przyczyny braku podpisu.

§ 3. Osoby głuche lub nieme nie mogą sporządzić testamentu w sposób przewidziany w artykule niniejszym.

Musimy więc pofatygować któregoś wskazanego w przepisie urzędnika samorządowego i znaleźć dwóch świadków. Urzędnik zaś musi sporządzić protokół z podyktowania mu przez nas ostatniej woli. Na koniec wszyscy składają na nim podpisy.

Czy nie prościej byłoby po prostu sporządzić testament u notariusza albo samodzielnie spisać naszą ostatnią wolę? Odpowiedź nasuwa się sama.

Komisja Kodyfikacyjna chce uchylenia tej formy testamentu

Nie ma się co dziwić, że testament allograficzny dołącza do testamentu podróżnego na liście form sporządzania ostatniej woli, którą ustawodawca najchętniej usunąłby z kodeksu cywilnego.

Portal Forsal.pl zwrócił uwagę na kolejną petycję kierowaną do Senatu, w której autor domagał się uproszczenia procedur sporządzania testamentu allograficznego. Odpowiedziało mu senackie Biuro Analiz i Petycji. Okazało się, że prace nad zmianami dotyczące tej formy testamentu prowadzi już Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego.

Rezultat tych prac jest taki, że testament allograficzny może zniknąć z kodeksu cywilnego. Powód jest dość prozaiczny:

Dotychczasowe doświadczenia praktyczne związane z funkcjonowaniem formy testamentu allograficznego jednoznacznie wskazują na celowość jego uchylenia. Forma ta bardzo rzadko występuje w praktyce.

Praprzyczyna istnienia testamentu allograficznego — analfabetyzm i brak notariuszy na wsi

Prawdę mówiąc, warto się zastanowić nad tym, skąd w ogóle ta forma sporządzania testamentu się wzięła. Nie mogę się zgodzić z Forsalem, który sugeruje, że chodzi o właściwe odzwierciedlenie rzeczywistej woli spadkodawcy poprzez udział urzędnika samorządowego. Brak kancelarii notarialnych w gminach wiejskich wydaje się bliższy prawdy.

Powód istnienia testamentu allograficznego wydaje się dużo bardziej prozaiczny. Przepisy kodeksu cywilnego mają swoje lata. W 1965 r. wciąż mogło żyć w Polsce parę procent analfabetów. Oficjalne statystyki z tamtych czasów sugerują poziom ok. 2,7 proc. Co jednak szczególnie istotne: testament allograficzny występował w przepisach obecnych na ziemiach polskich co najmniej od 1896 roku.

Dlaczego dziś ta forma jest reliktem przeszłości

Analfabeta nie wie jak sporządzić testament własnoręczny, bo nie potrafi pisać. Do notariusza nie pójdzie, ponieważ w tamtych czasach rzeczywiście mogło brakować kancelarii notarialnej w pobliżu jego miejsca zamieszkania. Testament ustny wymaga spełnienia dodatkowych kryteriów. Stąd pomysł, by umożliwić sporządzania dokumentu w gminie, który później rozszerzono o inne szczeble samorządu.

W dzisiejszych czasach to rozwiązanie jest całkowicie niepotrzebne. Wśród wszystkich rodzajów testamentów w Polsce do szczęścia wystarczy nam testament notarialny i odręczny oraz testament ustny i wojskowy na specjalne okazje.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj