Pranie po północy, gotowanie w południe. UE może dostosować nasze życie do rytmu paneli słonecznych

Jak opisuje Politico, Bruksela coraz częściej zwraca uwagę nie tylko na to, skąd pochodzi energia, ale również kiedy jest zużywana. Powód jest prosty — system energetyczny oparty na odnawialnych źródłach energii działa inaczej niż ten, do którego przywykliśmy przez dziesięciolecia.

Przez lata elektrownie węglowe, gazowe czy jądrowe produkowały energię w stosunkowo stabilny sposób, dostosowując się do potrzeb odbiorców. W modelu opartym na fotowoltaice i energetyce wiatrowej sytuacja wygląda odwrotnie — coraz częściej to odbiorcy mają dostosowywać się do momentów, gdy energia jest dostępna w największych ilościach.

Problem rozwoju odnawialnych źródeł energii

Europa od lat inwestuje miliardy euro w rozwój odnawialnych źródeł energii. W słoneczne dni, szczególnie około południa, panele fotowoltaiczne produkują ogromne ilości energii, podczas gdy zapotrzebowanie pozostaje relatywnie niskie. Z kolei rano i wieczorem popyt gwałtownie rośnie, gdy produkcja energii słonecznej spada. W efekcie operatorzy sieci coraz częściej muszą radzić sobie z nadwyżkami energii w jednych godzinach i jej niedoborem w innych.

Tania energia nie oznacza energii bez kosztów

Spadające hurtowe ceny energii nie oznaczają, że energia staje się darmowa. Eksperci przypominają, że rozwój OZE w wielu krajach był wspierany przez systemy dopłat i publiczne programy wsparcia. Jednocześnie rosną koszty stabilizowania systemu energetycznego. Nadwyżki energii w słoneczne dni wymagają inwestycji w magazyny energii, sieci przesyłowe i źródła rezerwowe. Coraz wyraźniej widać też, że w Polsce oprócz paneli i wiatraków potrzebne są inwestycje w nowoczesne magazyny energii, bez których nadprodukowanego prądu nie da się efektywnie wykorzystać. Dlatego część ekspertów wskazuje, że problemem staje się nie tyle brak energii, ile rosnąca niestabilność systemu.

Bruksela liczy na zmianę przyzwyczajeń

Według informacji opisywanych przez Politico, Komisja Europejska chce, aby gospodarstwa domowe aktywniej reagowały na sytuację na rynku energii. Jak wskazano w analizowanych przez portal dokumentach, inteligentne liczniki i dynamiczne taryfy mają dać odbiorcom możliwość przesuwania zużycia energii na godziny, gdy jest ona tańsza i łatwiej dostępna. Pod delikatnym słowem „aktywnie” kryje się przesuwanie części energochłonnych czynności na godziny największej produkcji energii lub na nocne godziny pozaszczytowe. Pralki, suszarki, zmywarki, ładowarki samochodów elektrycznych czy systemy ogrzewania mogłyby działać automatycznie wtedy, gdy energia jest najtańsza. Problem polega na tym, że ludzie nie funkcjonują według harmonogramu pracy farm fotowoltaicznych.

Większość Europejczyków pracuje właśnie w godzinach, gdy produkcja energii słonecznej jest najwyższa. Trudno oczekiwać, że ktoś będzie kosił trawnik o godzinie 13 w środku tygodnia tylko dlatego, że energia kosztuje wtedy mniej. Podobnie niewielu ludzi marzy o prasowaniu ubrań po północy.

Europa nie jest jednakowa

Krytycy zwracają uwagę, że polityka energetyczna nie powinna ignorować różnic między państwami UE. W krajach południowych, takich jak Hiszpania czy Grecja, nadwyżki energii słonecznej są znacznie częstsze niż w Polsce czy państwach skandynawskich. Oznacza to, że rozwiązania skuteczne na południu Europy nie zawsze muszą przynosić podobne efekty w Europie Środkowej i Północnej.

Czy czeka nas energetyczna rewolucja?

Na razie nie ma mowy o żadnych nakazach. Unia Europejska stawia przede wszystkim na zachęty ekonomiczne. Kluczową rolę mają odegrać taryfy dynamiczne, w których cena energii zmienia się w zależności od sytuacji na rynku. Warto jednak pamiętać, że cena dynamiczna może być pułapką na odbiorcę, jeśli ktoś nie potrafi aktywnie zarządzać własnym zużyciem.

W teorii gospodarstwa domowe mogłyby dzięki temu oszczędzać pieniądze, przesuwając część zużycia na tańsze godziny. W praktyce korzyści będą jednak nierównomiernie rozłożone.

Najwięcej zyskają właściciele samochodów elektrycznych, magazynów energii czy nowoczesnych inteligentnych domów automatycznie sterujących pracą urządzeń. Znacznie trudniej będzie skorzystać z takich rozwiązań osobom mieszkającym w starszych domach, blokach lub rodzinom, których codzienny rytm życia nie pozwala na dużą elastyczność. Co więcej, dla części z nich furtka się zamyka — pojawiają się pomysły, by zakazać montażu magazynów energii w blokach, co dodatkowo ograniczy ich pole manewru.

Nakazu nie będzie, ale rachunek może zrobić swoje

Największe obawy może budzić nie sam pomysł elastycznego zużywania energii, lecz sposób jego wdrażania. Oficjalnie Komisja Europejska nie mówi o żadnych zakazach czy nakazach dotyczących godzin korzystania z urządzeń elektrycznych. Coraz częściej pojawiają się jednak głosy, że nie będzie to konieczne.

Politico zwraca uwagę, że celem zmian jest ograniczenie zużycia energii w godzinach porannego i wieczornego szczytu. Krytycy odpowiadają, że dla wielu rodzin taki model może oznaczać konieczność dostosowania codziennych obowiązków nie do własnego harmonogramu, lecz do godzin wyznaczanych przez rynek energii.

Krytycy zwracają uwagę, że wystarczy odpowiednio skonstruowany system taryf. Jeżeli energia zużywana wieczorem będzie wyraźnie droższa niż ta dostępna w południe lub w nocy, wiele gospodarstw domowych stanie przed prostym wyborem: zmienić swoje przyzwyczajenia albo płacić wyższe rachunki. Formalnie nikt nie nakaże nikomu uruchamiać pralki o północy. W praktyce może się jednak okazać, że różnica w cenach energii będzie na tyle duża, iż wiele osób nie będzie miało ekonomicznej alternatywy. Szczególne obawy dotyczą rodzin z dziećmi, osób pracujących w standardowych godzinach oraz seniorów.

Pojawiają się również pytania o sprawiedliwość społeczną transformacji energetycznej. Zamożniejsze gospodarstwa domowe będą mogły inwestować w magazyny energii, inteligentne systemy zarządzania domem czy samochody elektryczne. Mniej zamożni konsumenci mogą zostać skazani na dostosowywanie swojego stylu życia do sygnałów cenowych płynących z rynku.

Niektórzy komentatorzy mówią wręcz o ryzyku powstania nowego rodzaju nierówności energetycznych, w których najtańszy prąd będzie dostępny przede wszystkim dla osób dysponujących odpowiednią technologią i kapitałem. Unia w swoich rewolucyjnych zapędach najwyraźniej się tym nie przejmuje, w myśl starej maksymy, „że każda rewolucja wymaga ofiar” — tym razem rewolucja energetyczna.

Czy odpowiedzialność spada na obywateli?

Krytycy unijnych pomysłów zwracają uwagę, że zmiana nawyków konsumentów nie może zastąpić inwestycji w infrastrukturę energetyczną. Ich zdaniem znacznie większą rolę powinny odegrać magazyny energii, nowoczesne sieci przesyłowe, elektrownie szczytowo-pompowe oraz technologie pozwalające przechowywać nadwyżki energii produkowanej przez farmy słoneczne i wiatrowe.

Bez takich inwestycji istnieje ryzyko, że koszty dostosowania systemu energetycznego zostaną częściowo przerzucone na obywateli, którzy będą musieli zmieniać swoje codzienne przyzwyczajenia zamiast korzystać z energii wtedy, gdy jest im to najwygodniej. Dla wielu gospodarstw skuteczniejszym sposobem na obniżkę kosztów wciąż pozostają sprawdzone metody na to, jak zmniejszyć rachunek za energię, niż całkowite przebudowanie dobowego rytmu życia.

Nie tylko technologia, ale także styl życia

Transformacja energetyczna coraz wyraźniej przestaje być wyłącznie projektem technologicznym, a staje się ideologicznym. O ile jeszcze kilka lat temu dyskusja dotyczyła głównie liczby farm wiatrowych czy paneli słonecznych, dziś obejmuje również sposób funkcjonowania społeczeństwa.

Dla zwolenników zmian elastyczne zużywanie energii jest naturalnym elementem nowoczesnego systemu opartego na odnawialnych źródłach. Krytycy odpowiadają, że Europa, zamiast dostosowywać infrastrukturę do potrzeb obywateli, zaczyna oczekiwać, że to obywatele dostosują swoje codzienne życie do rytmu pracy paneli słonecznych i farm wiatrowych.

Formalnych nakazów prawdopodobnie nie będzie. O tym, kiedy włączymy pralkę, zmywarkę czy naładujemy samochód, mogą jednak w coraz większym stopniu decydować nie przepisy, lecz wysokość rachunków za energię. Część odbiorców już dziś szuka oszczędności na własną rękę — np. sprawdzając, czy bardziej opłaca się dynamiczna taryfa energii elektrycznej, czy jednak klasyczna taryfa wielostrefowa.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj