- Bezprawnik -
- ecommerce -
- Koniec z cwanymi trikami w sklepach internetowych. UE zakazuje tych praktyk
Koniec z cwanymi trikami w sklepach internetowych. UE zakazuje tych praktyk
Robiąc zakupy w internecie, nieraz natknęliśmy się na tzw. manipulacyjne interfejsy w sklepach, zwane inaczej „dark patterns". Unia Europejska postanowiła jednak ukrócić tego typu praktyki na podstawie przepisów aktu o usługach cyfrowych DSA – Digital Services Act. Jakie konkretnie praktyki sklepów internetowych zostaną zakazane? Ich lista jest dość długa.
Dyrektywa 2023/2673 — UE chce zrobić porządek z trikami e-sklepów
W przypadku dyrektywy 2023/2673 nowe przepisy mają być stosowane przez przedsiębiorców. Polska pozostaje jednym z nielicznych krajów Unii Europejskiej, który nie dostosował krajowych przepisów do unijnego Aktu o usługach cyfrowych (Digital Services Act – DSA).
Problem nie jest przy tym marginalny — dark patterns w ecommerce stosuje znaczna część sklepów kontrolowanych w całej Europie.
Jakie praktyki sklepów internetowych będą zakazane?
Fałszywe komunikaty o dostępności i fikcyjne liczniki czasu
UE chce walczyć przede wszystkim z fałszywymi komunikatami o ograniczonej dostępności, jeżeli tego typu informacja nie ma potwierdzenia w faktycznym stanie magazynowym w sklepie. Za brak współpracy w sprawie dotyczącej właśnie takich praktyk UOKiK karze Beliani na 2 miliony euro.
Nowe przepisy mają zrobić porządek także z fikcyjnymi licznikami czasu oraz z utrudnianiem rezygnacji z usługi lub zamknięcia konta — a odstąpienie od subskrypcji powinno być równie proste jak jej wykupienie.
Automatyczne zgody i ukryty przycisk „Odrzuć"
Dodatkowo dyrektywa UE uniemożliwia automatyczne zaznaczanie zgód na dodatkowe usługi, ubezpieczenia czy newsletter, ukrywanie przycisku „Odrzuć" lub projektowanie go tak, aby był znacznie mniej widoczny niż przycisk „Akceptuję", a także wprowadzające w błąd komunikaty, które sugerują, że brak zgody spowoduje utratę funkcjonalności, choć nie jest to prawdą.
Obowiązki sklepów internetowych po wejściu dyrektywy 19 czerwca 2026 roku
Nowe przepisy nakładają na sklepy internetowe obowiązek uproszczenia procesu odstąpienia od umowy. Klient ma mieć łatwo dostępny, wyraźnie oznaczony przycisk „Odstąp od umowy", umożliwiający szybkie złożenie oświadczenia bez konieczności przechodzenia przez skomplikowane procedury. Sam termin na odstąpienie od umowy pozostaje bez zmian.
Sklep musi także potwierdzić przyjęcie zwrotu na trwałym nośniku, zapewnić jasne informacje dotyczące odesłania produktu oraz zrezygnować z innych praktyk należących do tzw. dark patterns, czyli rozwiązań projektowych utrudniających lub zniechęcających konsumentów do skorzystania z przysługujących im praw.
Kary do 10 proc. rocznego obrotu firmy
Dodatkowo dyrektywa przewiduje kary administracyjne do 10 proc. rocznego obrotu firmy. Stosowanie tzw. dark patterns to nie tylko cecha zagranicznych sklepów. W Polsce również zdarzało się to nader często.
Krajowa Rada ds. Usług Cyfrowych — czym będzie się zajmować?
Warto wspomnieć także o dwóch projektach ustaw wdrażających DSA. Z informacji przekazanych przez serwis gov.pl wynika, że w polskich warunkach projekt przewiduje powołanie Krajowej Rady ds. Usług Cyfrowych jako organu doradczego przy Prezesie UKE.
W jej skład wejdą przedstawiciele nauki oraz organizacji społecznych i gospodarczych. Celem powołania Rady będzie opiniowanie kluczowych rozwiązań i wspieranie rozwoju bezpiecznego rynku usług cyfrowych.
Nowe kompetencje UOKiK i KRRiT
Oprócz blokowania nielegalnych treści, czym zajmie się prezes KRRiT, prezes UOKiK będzie odpowiadał za ochronę konsumentów. To ważne właśnie ze względu na „dark patterns" – oprócz nielegalnych praktyk sklepów internetowych zajmie się on naruszeniami obowiązków platform oraz nieuczciwymi praktykami, takimi jak brak przejrzystości reklam.
Jak informuje internetowy serwis rządowy, to weto Prezydenta RP do ustawy wdrażającej DSA w styczniu tego roku uniemożliwiło wprowadzenie skutecznej ochrony polskich obywateli przed nieuczciwymi praktykami dostawców usług pośrednich, w tym platform internetowych.
Warto podkreślić, że UOKiK już od dawna zwracał uwagę na manipulacje klientami przez sklepy internetowe, a dziś sięga w tym celu po sztuczną inteligencję, co może oznaczać koniec z manipulacjami w e-sklepach.
