- Bezprawnik -
- Edukacja -
- Ludzie podają fikcyjne adresy zamieszkania. Powód? Nowiutka, samorządowa szkoła z basenem
Ludzie podają fikcyjne adresy zamieszkania. Powód? Nowiutka, samorządowa szkoła z basenem
Nowoczesna szkoła podstawowa, świetnie wyposażone sale, boisko, hala sportowa, a nawet basen. Wydawałoby się, że taka inwestycja powinna być powodem do dumy dla całej lokalnej społeczności. W mniejszych miejscowościach bywa jednak inaczej. Gdy gmina oddaje do użytku wyjątkowo atrakcyjną placówkę edukacyjną, nagle okazuje się, że chętnych na miejsce jest znacznie więcej niż wolnych ławek. A ze szkoły chcą skorzystać nie tylko lokalni mieszkańcy, ale także osoby spoza danej gminy czy miejscowości. I to niekoniecznie w uczciwy sposób.
Nowa szkoła jako magnes dla rodziców spoza gminy
W teorii sprawa jest prosta. Gmina buduje nową szkołę albo modernizuje istniejącą placówkę. Powstają przestronne sale, nowoczesna sala gimnastyczna, boiska, place zabaw, a nawet basen. Dzieci mają lepsze warunki do nauki i rozwoju, rodzice nie muszą wysyłać ich do odległych miejscowości, a samorząd może pochwalić się udaną inwestycją. Pozostaje tylko przeciąć wstęgę, zaprosić dzieci do ławek szkolnych i uznać inwestycję za zakończoną, taką, która posłuży lokalnej społeczności na długie lata.
Niespodziewany kłopot bogactwa mimo niżu demograficznego
W praktyce sytuacja często wygląda jednak zgoła odmiennie: nowoczesny obiekt może stać się bowiem magnesem dla wielu zainteresowanych osób. Niestety, często nie tylko dla mieszkańców miejscowości, w której powstał, ale również dla rodzin z sąsiednich wsi i gmin. A dzieje się to szczególnie wtedy, gdy w okolicy nie ma drugiej placówki oferującej podobne warunki. I tak oto pojawia się wątpliwej jakości kłopot bogactwa, mimo że dookoła panuje niż demograficzny. W tak specyficznych warunkach często nagle okazuje się, że liczba chętnych zaczyna przekraczać liczbę dostępnych miejsc w szkole czy przedszkolu.
„Pożyczony adres”. Jak wygląda proceder?
Co wtedy? Zaczyna się niespecjalnie uczciwa, a w wielu przypadkach także mocno wątpliwa (nie tylko pod kątem moralnym) kampania, która najczęściej rozgrywa się w jednym schemacie. Rodzic deklaruje, że mieszka u babci, cioci albo znajomych, choć w rzeczywistości z dzieckiem przebywa zupełnie gdzie indziej. Czasem dochodzi do tego formalne zameldowanie pod takim adresem. Cel jest jeden: zwiększyć szanse na przyjęcie do wymarzonej szkoły lub przedszkola. Z ludzkiego punktu widzenia trudno się temu dziwić. Dobra szkoła może oznaczać krótszy dojazd, lepszą opiekę, dodatkowe zajęcia i znacznie większy komfort dla całej rodziny. A basen czy nowoczesne boisko są tylko najbardziej widowiskowymi elementami tej układanki.
Zameldowanie a miejsce zamieszkania to dwie różne rzeczy
W całej tej historii jest jednak istotny szczegół, o którym część rodziców najwyraźniej zapomina. Zameldowanie i miejsce zamieszkania to dwie różne rzeczy. Sam fakt wpisania adresu do ewidencji ludności nie oznacza jeszcze, że dana osoba rzeczywiście tam mieszka. Adres zameldowania wynika z przepisów prawa administracyjnego i pełni funkcję ewidencyjną (o tym, jak ma się zameldowanie a prawo do zamieszkania w lokalu, pisaliśmy osobno), a miejsce zamieszkania jest uregulowane w prawie cywilnym i oznacza miejsce, w którym dana osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. Zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której przebywa ona z zamiarem stałego pobytu. W przypadku dziecka znaczenie ma również art. 26 Kodeksu cywilnego, który określa zasady ustalania miejsca zamieszkania małoletniego pozostającego pod władzą rodzicielską.
Warto przy tym pamiętać, że samo formalne zameldowanie też nie jest „pustym” aktem, choć kary za brak meldunku to dziś przeszłość. Przy zameldowaniu na pobyt trzeba mieć potwierdzenie pobytu pod danym adresem od jego właściciela oraz dokumenty wskazujące na prawo do lokalu, a obowiązek zameldowania dotyczy pobytu dłuższego niż trzy miesiące.
Jak wygląda rekrutacja do publicznej szkoły podstawowej i przedszkola?
To ważne, bo przy przyjmowaniu dzieci do publicznych szkół podstawowych i przedszkoli urzędnicy posługują się pojęciem zamieszkania, a nie wyłącznie zameldowania. W przypadku szkoły podstawowej dziecko mieszkające w obwodzie danej placówki jest przyjmowane do pierwszej klasy z urzędu. Wynika to z art. 130 i art. 133 Prawa oświatowego. Dzieci spoza obwodu mogą zostać przyjęte, jeżeli szkoła dysponuje wolnymi miejscami.
W przypadku publicznych przedszkoli sytuacja wygląda nieco inaczej. Zgodnie z art. 131 Prawa oświatowego w pierwszej kolejności o przyjęcie mogą ubiegać się kandydaci zamieszkali na obszarze danej gminy. Jeżeli chętnych jest więcej niż miejsc, stosuje się ustawowe kryteria rekrutacyjne, a następnie kryteria ustalone przez organ prowadzący. Kryteria rekrutacji do przedszkoli od lat zachęcają zresztą rodziców do kombinowania, w skrajnych przypadkach aż po fikcyjne rozwody.
Odpowiedzialność za fałszywe oświadczenie o miejscu zamieszkania. Wielu o tym zapomina
A warto pamiętać o tym, że w grę wchodzi także szeroko zakrojona odpowiedzialność prawna. W przypadku rekrutacji do klasy pierwszej publicznej szkoły podstawowej Prawo oświatowe przewiduje złożenie oświadczenia o miejscu zamieszkania rodziców i kandydata. Art. 151 ustawy wskazuje, że takie oświadczenie składane jest pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.
Nie można więc sprowadzać całego procederu do niewinnego „pożyczenia adresu”. Jeżeli rodzic składa dokument zawierający nieprawdziwe informacje, musi liczyć się z tym, że sprawa może mieć konsekwencje prawne. Wiele zależy oczywiście od rodzaju dokumentu, treści oświadczenia i okoliczności konkretnej rekrutacji. Nie każde nieporozumienie związane z adresem automatycznie oznacza popełnienie przestępstwa.
Czy gminy weryfikują adresy zamieszkania?
Niestety, praktyka pokazuje jednak, że w wielu przypadkach gminy i placówki edukacyjne bezrefleksyjnie opierają się w rekrutacji do szkół wyłącznie na danych meldunkowych. Warto wiedzieć, że obowiązek meldunkowy jest dziś w dużej mierze martwy: w nowych dowodach osobistych nie umieszcza się adresu zameldowania, a w wielu przypadkach adres zameldowania nie ma związku z faktycznym miejscem zamieszkania, co dodatkowo utrudnia opieranie się wyłącznie na tych danych. Samorząd może weryfikować informacje dotyczące miejsca zamieszkania w granicach obowiązujących przepisów, ale robi to bardzo rzadko i w sytuacjach, które wzbudzają odpowiednie reakcje społeczne. Czyli wtedy, gdy skala potencjalnych nieprawidłowości jest na tyle duża, że zwyczajnie trzeba zareagować. No, chyba że kolejne wybory mają zostać przegrane z automatu.
Kto traci na fikcyjnych adresach?
Podstawowym problemem jest jednak to, że fikcyjne adresy bezpośrednio uderzają w rodziny, które rzeczywiście mieszkają na terenie danej miejscowości. Które płacą tam podatki (bo warto rozliczać PIT w miejscu zamieszkania), robią zakupy, korzystają z lokalnej infrastruktury i na co dzień funkcjonują w tej społeczności. Kiedy wreszcie powstaje nowa szkoła, chcą po prostu posłać do niej swoje dziecko. A tymczasem, jak się okazuje, konkurują z rodzinami, które na co dzień mieszkają gdzie indziej, ale na potrzeby rekrutacji posługują się adresem krewnego lub znajomego.
Konflikty między rodzicami po ujawnieniu prawdy to częsta sytuacja
A gdy sytuacja wyjdzie na jaw, często prowadzi do różnorodnych napięć pomiędzy rodzicami. Sam słyszałem o sytuacji, w której jeden z uczniów pierwszej klasy podstawówki zaprosił kolegów i koleżanki na przyjęcie urodzinowe do swojego domu. Na miejscu doszło jednak do awantury, bowiem okazało się, że adres zamieszkania chłopca znajdował się poza gminą, w której umiejscowiona jest szkoła, tymczasem do klasy nie dostały się dzieci wielu bliskich znajomych innych rodziców. A przecież mówimy o grupie dorosłych osób, która będzie ze sobą związana, ze względu na dzieci, przez co najmniej kilka lat.
Czy wzmożona kontrola to jedyne rozwiązanie?
Wygląda na to, że rozwiązanie tego problemu jest tylko jedno: wzmożona kontrola ze strony samorządów. Bez choćby podstawowej weryfikacji adresów zamieszkania nawet w sytuacji niżu demograficznego w szkołach może zabraknąć miejsca dla wieloletnich mieszkańców danej miejscowości. A sądząc po historiach, które zasłyszałem w ostatnim czasie, nowiutki basen, boisko do koszykówki czy multimedialne sale lekcyjne dla wielu osób znaczą więcej niż nawet najbardziej profesjonalna kadra nauczycielska.
zobacz więcej:










