- Bezprawnik -
- Finanse -
- Polacy ograniczają zakupy, ceny w sklepach rosną. NBP ostrzega przed drożyzną w 2027 roku
Polacy ograniczają zakupy, ceny w sklepach rosną. NBP ostrzega przed drożyzną w 2027 roku
Rosnące ceny w sklepach nie muszą oznaczać powrotu gwałtownej inflacji. Niepokojące jest jednak, że nawet jeśli statystycznie tempo podwyżek pozostaje umiarkowane, konsumenci coraz mocniej odczuwają ich skutki. Żywność, chemia gospodarcza i podstawowe produkty pochłaniają znaczną część domowych budżetów, dlatego Polacy coraz ostrożniej wydają pieniądze. Jednocześnie najnowsza projekcja Narodowego Banku Polskiego wskazuje, że w 2027 roku presja cenowa może ponownie wyraźnie wzrosnąć. Droższa energia, paliwa i żywność mogą dodatkowo ograniczyć konsumpcję, która jest jednym z ważnych motorów polskiej gospodarki.
Ceny w sklepach rosną, ale nie wszystkie produkty drożeją
Z najnowszego raportu „Indeks cen w sklepach detalicznych”, przygotowanego przez UCE Research i Uniwersytet WSB Merito, wynika, że w październiku ceny regularne i promocyjne w 17 analizowanych kategoriach produktów codziennego użytku były średnio o 2 proc. wyższe niż rok wcześniej. We wrześniu wzrost wynosił 1,9 proc., a w sierpniu 1,7 proc. Dynamika podwyżek nieznacznie przyspieszyła, ale nadal utrzymuje się w stosunkowo wąskim przedziale. Badanie objęło ponad 103 tys. cen z przeszło 47,8 tys. sklepów należących do 64 sieci handlowych. Nie wszystkie produkty drożały jednak w podobnym tempie. Najbardziej podrożały słodycze i desery o 6,1 proc. rok do roku. Ceny warzyw wzrosły o 5,5 proc., chemii gospodarczej o 4,7 proc., ryb o 4,5 proc., a środków higieny osobistej o 4,4 proc. Z drugiej strony tłuszcze potaniały aż o 12,6 proc. Na ceny w sklepach wpływa też kurs walut. Pisaliśmy o tym niedawno w tekście „dolar po 4 zł, zła wiadomość dla konsumentów”.
Eksperci z WSB Merito zwracają uwagę, że obecna sytuacja wskazuje raczej na stabilizację dynamiki cen niż początek nowej fali inflacji. Jednym z czynników hamujących podwyżki jest słabszy popyt konsumpcyjny. Klienci są bardzo wrażliwi na ceny, a sieci handlowe konkurują promocjami. Przedsiębiorcy nadal muszą jednak mierzyć się z kosztami energii, produkcji i dystrybucji, które mogą z opóźnieniem znaleźć odzwierciedlenie w cenach detalicznych.
NBP ostrzega, że w 2027 roku inflacja może przekroczyć 4 proc.
Obecna stabilizacja nie oznacza jednak, że problem drożyzny został rozwiązany. Wręcz przeciwnie, listopadowa projekcja Narodowego Banku Polskiego przynosi wyraźne pogorszenie perspektyw inflacyjnych. NBP przewiduje, że średnioroczna inflacja CPI w 2027 roku wyniesie 4,2 proc. To bardzo znacząca zmiana w porównaniu z lipcową projekcją, w której zakładano 2,7 proc. Prognoza na 2028 rok również została podniesiona, z 2,2 do 2,8 proc. Znacznie większe obawy budzą przewidywania dotyczące poszczególnych kategorii cen. Według listopadowej projekcji dynamika cen nośników energii, obejmujących również paliwa, ma wynieść w 2027 roku średnio 8,3 proc. W lipcu NBP zakładał zaledwie 2,3 proc. W pierwszym kwartale przyszłego roku wzrost cen w tej kategorii może zbliżyć się do 13 proc. Nic dziwnego, że początek 2027 roku może być bolesny dla kredytobiorców. Nie lepiej wyglądają prognozy dotyczące żywności. Jej ceny mają osiągnąć lokalne maksimum wzrostu na poziomie 4,6 proc. w trzecim kwartale 2027 roku. Bank centralny wskazuje między innymi na drożejące surowce rolne, nawozy i transport. Wzrost kosztów produkcji rolnej może z opóźnieniem przełożyć się na ceny produktów trafiających na sklepowe półki.
Co to może oznaczać dla domowych budżetów? Przyjmując wyłącznie ilustracyjnie, że prognozowane wskaźniki przełożą się na ceny konkretnych produktów i rachunków, można pokazać skalę potencjalnych dodatkowych wydatków.
- Paliwo: kierowca kupujący miesięcznie 100 litrów benzyny po 6,50 zł za litr wydaje obecnie 650 zł. Przy wzroście ceny o 8,3 proc. litr kosztowałby około 7,04 zł, a miesięczny wydatek wzrósłby do około 704 zł. Będzie to dodatkowe 54 zł miesięcznie, czyli ponad 640 zł w skali roku. Na razie benzyna potaniała o 26 procent w półtora miesiąca, ale prognozy NBP wskazują na odwrócenie trendu.
- Energia elektryczna: gdyby rachunek wynoszący 300 zł miesięcznie wzrósł o 8,3 proc., gospodarstwo domowe płaciłoby około 325 zł. Różnica wyniosłaby 25 zł miesięcznie, czyli 300 zł rocznie. Oczywiście musimy tutaj uwzględniać okresy taryfowe, które z reguły opóźniają podwyżki.
- Żywność: rodzina, która wydaje miesięcznie 1500 zł na zakupy spożywcze, musiałaby przeznaczyć około 1569 zł, gdyby jej koszyk podrożał o 4,6 proc. To dodatkowe 69 zł miesięcznie, czyli ponad 800 zł w skali roku.
Nie są to oczywiście indywidualne prognozy cen benzyny, taryf za prąd czy konkretnego koszyka zakupowego, lecz przykładowe wyliczenia pokazujące skutki zastosowania wskaźników NBP. W przypadku energii elektrycznej rzeczywista zmiana rachunku będzie zależała między innymi od taryf, opłat dystrybucyjnych i struktury zużycia, a w domach ogrzewanych prądem także od tego, jak rozkładają się koszty ogrzewania prądu. Prognoza NBP dotycząca cen energii obejmuje szerszą kategorię niż sam prąd. Warto również pamiętać, że projekcja zakłada wygaśnięcie programu CPN od stycznia 2027 roku. Według szacunków NBP utrzymanie tego mechanizmu mogłoby obniżyć inflację o około 0,9 pkt proc. Ostateczny poziom cen paliw będzie więc zależał także od decyzji dotyczących tego programu oraz sytuacji na rynku surowców.
Dla gospodarstw domowych oznaczałoby to kolejne obciążenie budżetów, które już wcześniej musiały dostosować się do wysokiego poziomu cen. Co istotne, droższe paliwa i energia wpływają nie tylko na bezpośrednie wydatki konsumentów. Podnoszą również koszty transportu, produkcji, przechowywania i dystrybucji towarów. W rezultacie presja cenowa może przenosić się na kolejne kategorie produktów.
Konsumenci ograniczają wydatki. Duży problem dla firm
Niepokojące sygnały widać już w zachowaniach konsumentów. W październiku bieżący wskaźnik ufności konsumenckiej GUS spadł do minus 14 pkt, czyli o 3,2 pkt w porównaniu z wrześniem. Szczególnie pogorszyły się oceny przyszłej sytuacji ekonomicznej kraju oraz możliwości dokonywania ważnych zakupów. Również dane o sprzedaży detalicznej pokazują, że tempo wzrostu wydatków konsumentów nie jest tak wysokie jak wcześniej. We wrześniu sprzedaż wzrosła realnie o 3,3 proc. rok do roku, podczas gdy miesiąc wcześniej wzrost wynosił 3,8 proc. W pierwszych dziewięciu miesiącach 2026 roku sprzedaż żywności, napojów i wyrobów tytoniowych była realnie o 1 proc. niższa niż w analogicznym okresie poprzedniego roku.
Konsumenci niekoniecznie przestają kupować, ale coraz ostrożniej decydują, na co przeznaczają pieniądze. Częściej szukają promocji (co widać choćby w tym, jak Provident policzył świąteczne wydatki Polaków), rezygnują z zakupów spontanicznych i odkładają wydatki, które nie są niezbędne. W pierwszej kolejności ograniczają więc te zakupy, bez których można się obejść. Dla gospodarki może to oznaczać poważniejszy problem niż sam wzrost cen. Konsumpcja prywatna pozostaje jednym z istotnych czynników wzrostu polskiego PKB. Jeżeli gospodarstwa domowe będą coraz mocniej zaciskać pasa, skutki odczują nie tylko sklepy, ale również producenci, firmy usługowe i przedsiębiorcy działający na rynku krajowym. Mniejsza sprzedaż oznacza słabsze przychody firm, a w konsekwencji mniejszą przestrzeń do inwestowania, zatrudniania i podnoszenia wynagrodzeń. Może też pojawić się presja na ograniczanie kosztów działalności. W ten sposób osłabienie konsumpcji może dodatkowo hamować aktywność gospodarczą. Co istotne, sama projekcja NBP zakłada, że wzrost gospodarczy w 2027 roku wyniesie około 2,8 proc., a dynamika konsumpcji prywatnej również będzie umiarkowana. Ekonomiści banku centralnego wskazują, że wyższa inflacja ogranicza możliwości zwiększania wydatków przez gospodarstwa domowe.
Stabilizacja cen może być tylko chwilowa
Warto pamiętać, że spowolnienie inflacji nie oznacza powrotu do cen sprzed kilku lat. Konsumenci nadal płacą za produkty znacznie więcej niż przed okresem gwałtownego wzrostu inflacji. Obecne, nawet niewielkie podwyżki nakładają się na wcześniejsze wzrosty, które trwale podniosły koszty życia. Jeżeli do tego dojdą wyższe rachunki za energię i ogrzewanie, droższe paliwo oraz żywność, gospodarstwa domowe mogą mieć jeszcze mniej pieniędzy na pozostałe wydatki. Dla przedsiębiorców oznaczałoby to trudniejszą walkę o klientów, a dla całej gospodarki ryzyko osłabienia popytu krajowego.
Październikowe dane o cenach nie świadczą jeszcze o powrocie gwałtownej inflacji. W połączeniu z listopadową projekcją NBP pokazują jednak, że konsumenci nie mogą zakładać, iż okres drożyzny definitywnie się skończył. Pytanie brzmi nie tylko, ile jeszcze zapłacimy za codzienne zakupy, ale również, ile pieniędzy po opłaceniu podstawowych rachunków pozostanie nam na napędzanie gospodarki.











