- Bezprawnik -
- Państwo -
- Państwo pobierało składki, obywatel musi udowodnić, że pracował. Pokolenie 50+ powinno o tym pamiętać
Państwo pobierało składki, obywatel musi udowodnić, że pracował. Pokolenie 50+ powinno o tym pamiętać
Kilka, kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt lat pracy może nie zostać w pełni uwzględnione przy obliczaniu emerytury. Problem dotyczy osób, które pracowały przed 1 stycznia 1999 roku. Reforma emerytalna zmieniła sposób ewidencjonowania składek, ale odtworzenie wcześniejszego dorobku zawodowego wymaga odpowiednich dokumentów. Co gorsza, nikt nie załatwi tej sprawy za ubezpieczonego, jeśli ten sam nie wystąpi do ZUS. Stawką są pieniądze, które mogą wpływać na wysokość emerytury przez wiele lat.
Kapitał początkowy, czyli pieniądze z dawnych lat
Reforma emerytalna, która weszła w życie 1 stycznia 1999 roku, wprowadziła indywidualne konta ubezpieczonych w ZUS. Wcześniej składki nie były ewidencjonowane w taki sposób, dlatego konieczne stało się odtworzenie wartości wcześniejszego dorobku emerytalnego. Temu służy kapitał początkowy. ZUS wylicza go na podstawie udokumentowanych okresów zatrudnienia, składkowych i nieskładkowych oraz zarobków sprzed 1999 roku. Następnie jego zwaloryzowana wartość jest uwzględniana przy obliczaniu emerytury. Nie należy tego traktować jako wyłącznie zapisu w urzędowym systemie. Kapitał początkowy powiększa podstawę, z której wyliczane jest świadczenie emerytalne. Jeżeli jest zaniżony albo nie został ustalony, przyszła emerytura również może być niższa.
Jak załatwić formalności?
Osoby, które nie mają jeszcze ustalonego kapitału początkowego, powinny złożyć w ZUS formularz EKP, czyli wniosek w sprawie kapitału początkowego oraz ERP-6 zawierający informację o okresach składkowych i nieskładkowych.
Potrzebne będą dokumenty potwierdzające zatrudnienie i wynagrodzenie sprzed 1999 roku. Szczególnie przydatny jest formularz ERP-7, czyli zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu wystawiane przez pracodawcę lub jego następcę prawnego. Pomocne mogą być również świadectwa pracy, legitymacje ubezpieczeniowe, umowy o pracę i dokumenty kadrowe. Jeżeli ktoś studiował, przyda się też zaświadczenie z uczelni o odbywaniu studiów. Ważną informacją jest fakt, że od 2001 roku również studia doktoranckie wliczają się do okresów nieskładkowych.
Wnioski można złożyć w placówce ZUS, wysłać pocztą lub przekazać elektronicznie przez konto eZUS. Formularze są dostępne na stronie internetowej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Firma nie istnieje? Dokumenty mogą być w archiwum
Największy problem zaczyna się wtedy, gdy dawny pracodawca już nie istnieje. Nie oznacza to jednak, że dokumentacja przepadła. Warto sprawdzić, czy przedsiębiorstwo ma następcę prawnego, który przejął akta pracownicze. Kolejnym adresem są archiwa państwowe. Pomocna jest internetowa wyszukiwarka miejsc przechowywania dokumentacji osobowej i płacowej, dostępna na stronie Archiwów Państwowych. Warto sprawdzić również archiwa komercyjne, które przechowują dokumentację zlikwidowanych zakładów pracy. W przypadku dawnych przedsiębiorstw państwowych informacji można szukać także w urzędach wojewódzkich i instytucjach nadrzędnych. Nie należy lekceważyć nawet pojedynczych dokumentów. Stare świadectwo pracy, legitymacja ubezpieczeniowa czy angaż mogą pomóc udowodnić zatrudnienie albo wysokość wynagrodzenia.
Ile można stracić?
W polskim systemie emerytalnym nawet pozornie niewielkie różnice w zgromadzonym kapitale mają znaczenie. Całość zgromadzonych i zwaloryzowanych środków jest dzielona przez statystyczne dalsze trwanie życia. Im wyższy kapitał, tym wyższe miesięczne świadczenie. Przykładowo, jeżeli wskutek ponownego przeliczenia emerytura wzrośnie o 100 zł miesięcznie, oznacza to 1200 zł dodatkowo w ciągu roku. Przy wzroście o 200 zł będzie to już 2400 zł rocznie. W perspektywie dziesięciu lat daje to odpowiednio 12 tys. i 24 tys. zł, bez uwzględniania przyszłych waloryzacji. Oczywiście to jedynie przykładowe wyliczenia, a nie gwarantowana wysokość podwyżki. Co istotne, nawet osoby, które już pobierają emeryturę, nie powinny rezygnować z poszukiwań. Jeżeli potrafią znaleźć dokumenty potwierdzające dodatkowe okresy zatrudnienia lub wyższe zarobki, mogą wystąpić do ZUS o ponowne ustalenie kapitału początkowego. W określonych przypadkach może to doprowadzić do podwyższenia wypłacanego świadczenia.
Reforma z 1999 roku zmieniła zasady naliczania emerytur, ale niestety obowiązek udowodnienia wcześniejszego dorobku zawodowego przerzuciła na obywateli. Państwo nie dysponuje kompletną historią zarobków każdego ubezpieczonego, a ciężar poszukiwania dokumentów spada na obywatela.
Czy to uczciwy podział odpowiedzialności?
Trudno na zakończenie nie zadać pytania o sprawiedliwość takiego rozwiązania. Przecież to państwo przez lata pobierało składki do tej samej instytucji co dzisiaj, prowadziło ewidencję zatrudnienia i odpowiadało za funkcjonowanie systemu ubezpieczeń społecznych. Kiedy jednak zmieniło zasady naliczania emerytur, ciężar odtworzenia części historii zawodowej przerzuciło na obywateli. Dziś wiele osób po 50. roku życia, które uczciwie przepracowały kilkadziesiąt lat, musi samodzielnie szukać dokumentów sprzed trzech czy czterech dekad, by udowodnić, że należy im się odpowiednio wyliczone świadczenie. Oczywiście dokumentowanie dawnych zarobków jest potrzebne, ale trudno uznać za w pełni sprawiedliwą sytuację, w której obywatel ponosi konsekwencje zmian wprowadzonych przez państwo i niedoskonałości jego własnego systemu ewidencji. Skoro państwo potrafiło przez lata pobierać składki, powinno również zrobić wszystko, by nie obciążać emerytów skutkami braków w dokumentacji, na których powstanie nie mieli żadnego wpływu.
Dlatego osoby po pięćdziesiątce powinny sprawdzić swoje konto w ZUS i upewnić się, czy kapitał początkowy został ustalony oraz czy uwzględnia wszystkie okresy zatrudnienia. W tej sprawie bierność może kosztować konkretne pieniądze. A rachunek za przeoczenie formalności będzie niestety mocno odczuwalny każdego miesiąca na zasłużonej emeryturze.
zobacz więcej:
