- Bezprawnik -
- Prawo -
- Firma sklonowała głos znanego lektora do reklamy oczyszczalni ścieków. Zapłaci 30 tys. zł
Firma sklonowała głos znanego lektora do reklamy oczyszczalni ścieków. Zapłaci 30 tys. zł
Ktoś w firmie sprzedającej przydomowe oczyszczalnie ścieków wziął syntetyczny głos z biblioteki, podrasował go i podłożył pod reklamy. Efekt brzmiał jak Jarosław Łukomski, jeden z najbardziej znanych polskich lektorów. Sąd Okręgowy w Warszawie uznał, że JFC Polska naruszyła jego dobra osobiste, i zasądził 30 tys. zł zadośćuczynienia oraz ponad 17 tys. zł dodatkowej rekompensaty. Wyrok jest nieprawomocny, ale już teraz mówi coś ważnego każdemu, kto ma głos, a nie tylko gwiazdom dubbingu.
Wyrok w sprawie Łukomskiego przeciwko JFC Polska. Co orzekł sąd
Orzeczenie zapadło 13 listopada w Wydziale Własności Intelektualnej warszawskiego sądu okręgowego, a wydała je sędzia Sylwia Wit vel Wilk. Według relacji TVN24 i PAP spór toczył się od końca stycznia.
Poza pieniędzmi sąd nakazał trwałe usunięcie nagrań i zakazał korzystania z tego głosu w przyszłości. Firma ma też opublikować przeprosiny: przez 45 dni na swoim profilu na Facebooku, przez 14 dni na stronie internetowej oraz w serwisie Wirtualnemedia.pl.
Kwoty są wyraźnie niższe od żądań. Jak podały Wirtualnemedia.pl, Łukomski domagał się 50 tys. zł zadośćuczynienia i 102 tys. zł z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia. Sąd przyciął obie pozycje, wskazując na wątpliwości co do sposobu wyliczenia strat.
O wyniku przesądziła w dużej mierze opinia biegłego powołanego przez sąd. Wynikało z niej, że dla przeciętnego słuchacza oba głosy są łudząco podobne. JFC Polska broniła się prywatną opinią liczącą, według Wirtualnemedia.pl, 422 strony i przekonywała, że zbliżona barwa nie dowodzi kopiowania. Prezes spółki Mirosław Majewski mówił temu serwisowi: „Szanujemy pracę lektorów. Oczekujemy tylko, że wyrok zapadnie na podstawie rzetelnej opinii biegłego”. Pełnomocnicy firmy zapowiedzieli rozmowę z klientem o dalszych krokach, więc apelacja jest realna.
Sąd nie miał wątpliwości, że reklama była deepfake'iem, bo słuchacz mógł uznać, że mówi prawdziwy człowiek. Jak cytuje TVN24, sędzia uzasadniała: „Głos, jako narzędzie identyfikacji powoda, został stworzony przez sztuczną inteligencję i wykorzystany przez przypisanie powodowi wypowiedzi, których nie wygłosił.” Zaznaczyła też, że to pierwszy taki spór w Polsce, a podobne wyroki zapadały wcześniej m.in. w Niemczech.
Głos jako dobro osobiste, także osoby nieznanej
Art. 23 Kodeksu cywilnego wymienia dobra osobiste z dopiskiem „w szczególności”, czyli katalog jest otwarty. Jest tam wizerunek, nazwisko i pseudonim, ale głosu nie ma. Opisywaliśmy już problem, który najkrócej streszcza hasło klonowanie głosu a luka w polskim prawie: narzędzia AI odtwarzają barwę z krótkiej próbki, a ustawodawca milczy. Sąd wypełnił tę lukę wykładnią.
Najważniejszy fragment uzasadnienia dotyczy rozpoznawalności. Z relacji PAP wynika, że sąd odrzucił tezę, jakoby głos słynnego lektora zasługiwał na mocniejszą ochronę. Chronionym dobrem jest głos każdego człowieka, bez względu na to, czy ktokolwiek go kojarzy. W praktyce oznacza to, że nauczycielka, której nagranie z wywiadówki ktoś przepuści przez generator, ma do dyspozycji te same narzędzia co Łukomski.
Co może zrobić osoba, której głos sklonowano
Art. 24 k.c. pozwala żądać zaniechania naruszenia, usunięcia jego skutków (np. przez przeprosiny) oraz zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty na cel społeczny. Jeśli doszło do szkody majątkowej, można jej dochodzić na zasadach ogólnych. Do tego dochodzi zwrot korzyści z bezpodstawnego wzbogacenia, po który sięgnął pełnomocnik lektora. Ważne jest też to, że bezprawność naruszenia jest domniemana, więc to firma musi wykazać, że miała prawo tak postąpić.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy sklonowany głos służy przestępcom. Wiadomo nie od dziś, że oszuści wykorzystują AI do telefonów, a oszustwa deepfake z udziałem znanych twarzy krążą po sieci od lat. Gdy ktoś dzwoni do babci głosem „wnuczka”, wobec ofiary wchodzi w grę oszustwo z art. 286 Kodeksu karnego. Osoba, pod którą się podszyto, może rozważyć zawiadomienie z art. 190a § 2 k.k., który penalizuje podszywanie się pod inną osobę i wykorzystywanie danych, po których jest identyfikowana, jeśli wyrządza jej to szkodę. W każdym scenariuszu przydają się zabezpieczone nagrania, linki i daty, zebrane zanim materiał zniknie.
47 tys. zł za cudzy głos. Dla firm to wciąż opłacalne ryzyko
Cieszę się z tego wyroku, ale kwoty uważam za zbyt niskie, żeby kogokolwiek odstraszyły. Spółka korzystała z barwy, na którą lektor pracował całe życie, i płaci kwotę, która w budżecie reklamowym średniej firmy jest kosztem do przełknięcia. Łącznie lektor dostał mniej niż jedną trzecią kwoty, której żądał w pozwie, bo sąd miał wątpliwości co do sposobu wyceny jego strat. Ciężar takiego dowodu zawsze spoczywa na poszkodowanym, a ten nie ma wglądu w wyniki sprzedaży pozwanego.
Wygrał znany lektor z pełnomocnikami i sądowym biegłym. Anonimowa osoba rzadko zaryzykuje takie koszty. Firma, która dziś kalkuluje, czy kupić licencję od żywego lektora, czy wygenerować „podobny” głos za ułamek ceny, dostała od rynku jasny sygnał: w najgorszym wypadku zapłaci kilkadziesiąt tysięcy złotych, i to tylko wtedy, gdy ktoś ją przyłapie i pozwie.
Dla porównania, przy fałszywych reklamach na Facebooku sąd potrafił sięgnąć po mocniejsze narzędzie. W sprawie, w której Rafał Brzoska wygrywa z Meta, zabezpieczenie przewidywało sankcję pieniężną za każdą kolejną reklamę z jego wizerunkiem. Podobnie bezczelnie wykorzystuje się wizerunek lekarzy do sprzedaży cudownych specyfików. Moim zdaniem do kodeksu powinien trafić wprost głos, a przy komercyjnym użyciu cudzej tożsamości przydałby się ryczałt liczony jako wielokrotność stosownego wynagrodzenia, jak w prawie autorskim.
ElevenLabs poza sprawą, AI Act w tle
W procesie padła nazwa platformy. Według PolscyLektorzy.pl, na które powołują się Wirtualnemedia.pl, świadek, grafik pracujący dla JFC, zeznał, że do nagrań wykorzystał narzędzie ElevenLabs i modyfikował głosy z dostępnej tam biblioteki. Nie ustalono, jak powstał sam model. Pełnomocnicy lektora zwracali uwagę, że regulamin usługodawcy przerzuca odpowiedzialność za efekt na użytkowników. Tomasz Bartos z banku głosów Mikrofonika poinformował natomiast: „zapowiadam podjęcie kroków prawnych przeciwko tej platformie”.
To najsłabsze ogniwo całej historii. Regulamin wiąże platformę i jej klienta, ale nie osobę, której barwa mogła trafić do biblioteki. Dopóki nikt nie rozliczy dostawców, rachunek zapłacą wyłącznie końcowi użytkownicy.
Czy gotowa biblioteka głosów w generatorze zdejmuje odpowiedzialność z firmy, która zamawia reklamę? Ten wątek szerzej rozbiera analiza klonowanie głosu AI a wyrok w sprawie Łukomskiego na Techlaw. Krótko: nie zdejmuje, bo za to, czyim głosem mówi reklama, odpowiada reklamodawca.
Od 2 sierpnia 2026 r. obowiązuje art. 50 unijnego AI Act. Podmioty publikujące deepfake'i, także dźwiękowe, muszą ujawniać ich sztuczne pochodzenie, a dostawcy generatorów mają oznaczać treści w sposób czytelny maszynowo. Systemy wprowadzone na rynek przed tą datą mają na to czas do 2 grudnia 2026 r. Etykieta „wygenerowano przez AI” nie zalegalizuje jednak użycia cudzego głosu bez zgody. Sam Łukomski powiedział po wyroku TVN24: „Mam nadzieję, że ten precedens z czasem znajdzie swoją drogę do zapisów w polskim prawie.” Trudno się z nim nie zgodzić.
