- Bezprawnik -
- Prywatność i bezpieczeństwo -
- Od 2027 r. e-recepta zdradzi, na co pacjent choruje. Kod trafi też do apteki
Od 2027 r. e-recepta zdradzi, na co pacjent choruje. Kod trafi też do apteki
Od 1 stycznia 2027 r. lekarz będzie musiał wpisać na e-receptę kod rozpoznania według klasyfikacji ICD-10, czyli zakodowaną informację o tym, na co pacjent się leczy. Dotyczy to leków refundowanych, ale także tych kupowanych za pełną cenę. Kod stanie się też częścią danych, które apteka przetwarza przy wydaniu leku. Sejm uchwalił tę zmianę 19 listopada niemal jednogłośnie, a przy okazji wyrzucił z refundacji leki dostępne bez recepty.
Kod ICD na recepcie od 2027 r. Co dokładnie uchwalił Sejm
Chodzi o rządową nowelizację ustawy refundacyjnej (druk nr 3281). Za ustawą głosowało 417 posłów, nikt nie był przeciw, 17 wstrzymało się od głosu. Ustawa trafiła do Senatu, potem czeka ją podpis prezydenta. Większość przepisów ma działać od 1 stycznia 2027 r.
Nowelizacja dopisuje do art. 96a Prawa farmaceutycznego nowy element: kod rozpoznania według obowiązującej rewizji Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób. Przy leku refundowanym kod ma odpowiadać wskazaniu, w którym NFZ za lek płaci. Przy leku poza refundacją lekarz wpisze kod choroby podstawowej, z powodu której go przepisuje. Ministerstwo Zdrowia wprost pisze, że rozpoznanie na e-recepcie ma umożliwić NFZ kontrolę zakresu stosowania leków.
W systemie e-zdrowia pojawi się narzędzie, które na podstawie kodu choroby, nazwy leku i uprawnień pacjenta samo podpowie poziom odpłatności. Korzystanie z niego ma być dobrowolne, ale jeśli lekarz z niego skorzysta, odpłatność uznaje się za ustaloną prawidłowo. Z tego narzędzia ustawa wyłącza farmaceutów, którzy nie mogą też samodzielnie zmieniać poziomu odpłatności na podstawie rozpoznania.
Czy farmaceuta zobaczy kod choroby na e-recepcie
Ustawa nie odpowiada na to wprost. Kod staje się ustawowym elementem recepty, a według opisu projektu ma być też częścią danych przekazywanych w dokumencie realizacji recepty. Apteka nie wyda więc leku bez przetworzenia tej informacji. Czy rozpoznanie wyświetli się farmaceucie na ekranie, zależy od oprogramowania i szczegółów technicznych. Przepisu, który by tego zakazywał, nie ma.
Tymczasem farmaceucie kod do niczego nie jest potrzebny. Ustawa sama odebrała mu możliwość ustalania odpłatności na podstawie rozpoznania. Skoro tak, przekazywanie diagnozy do apteki trudno pogodzić z zasadą minimalizacji danych z art. 5 ust. 1 lit. c RODO, według której przetwarza się tylko to, co do danego celu niezbędne. Kontrolę NFZ da się prowadzić w centralnym systemie P1, bez pokazywania kodu za ladą.
Wydruk recepty, IKP, kod SMS i zakupy przez sąsiada
Wygoda, jaką dają recepty elektroniczne, polega na tym, że czterocyfrowy kod z SMS-a i PESEL wystarczą, by lek odebrała żona, syn albo sąsiadka. Dziś taka osoba dowiaduje się najwyżej, jaki to lek. Nowelizacja nie rozstrzyga, czy kod ICD trafi do SMS-a, e-maila z receptą, na papierową informację o recepcie i do widoku w Internetowym Koncie Pacjenta, gdzie wgląd mogą mieć też osoby upoważnione. Gdyby rozpoznanie pojawiło się na wydruku, cała dotychczasowa łatwość, jaką oferuje kupowanie leków na receptę przez bliskich, zamieni się w mimowolne ujawnianie diagnoz.
Tajemnica lekarska, RODO i brak prawa do sprzeciwu
Dane o zdrowiu to szczególna kategoria danych z art. 9 RODO. Wolno je przetwarzać m.in. na podstawie ustawy w celach opieki zdrowotnej i tu podstawą będzie właśnie ustawa. Prawo sprzeciwu z art. 21 RODO nie działa, gdy dane przetwarza się w wykonaniu obowiązku prawnego. W uchwalonym tekście nie znalazłem żadnego trybu, w którym pacjent mógłby poprosić o receptę bez kodu.
Jak szeroko działa tajemnica lekarska, co obejmuje i kogo wiąże, regulują m.in. art. 40 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz art. 13 i 14 ustawy o prawach pacjenta. Farmaceuta też ma obowiązek zachowania tajemnicy. Tajemnica chroni jednak przed ujawnieniem na zewnątrz, a nie przed tym, by diagnoza krążyła po kolejnych systemach i trafiała do kolejnych osób.
Naczelna Rada Lekarska w stanowisku z 12 czerwca 2026 r. do równoległego projektu ustawy o receptach zaopiniowała wymóg wpisywania rozpoznania negatywnie i pisała, że jest to „rozwiązanie budzące wątpliwości w punktu widzenia ochrony danych osobowych pacjenta” oraz „obowiązku zachowania tajemnicy lekarskiej”. W ocenie skutków regulacji nowelizacji refundacyjnej rząd zapisał natomiast, że „nie przeprowadzono oceny skutków dla ochrony danych osobowych, o której mowa w art. 35 ust. 1” RODO.
Psychiatria, HIV, antykoncepcja. Kto straci najwięcej
Przy części leków sama nazwa i tak zdradza chorobę, więc kod niewiele zmieni. Problem dotyczy leków o wielu wskazaniach. Lek przeciwdepresyjny bywa przepisywany na ból neuropatyczny, tabletka antykoncepcyjna na trądzik, beta-bloker na migrenę. Od 2027 r. kod F32 (epizod depresyjny), B20 (choroba HIV) czy Z30 (antykoncepcja) będzie częścią recepty, także tej nierefundowanej, za którą NFZ nie płaci ani złotówki.
Leki OTC poza refundacją. Co z lekami bez recepty
Drugą zmianą, którą pacjenci zauważą przy kasie, jest koniec refundacji leków o kategorii dostępności OTC. Wypadną też leki na receptę, które mają odpowiednik bez recepty, chyba że w danym stanie klinicznym trzeba je stosować dłużej niż 30 dni. Rząd w uzasadnieniu pisze krótko, że „Utrzymywanie takich leków w systemie refundacyjnym nie jest zasadne”.
Nie ma jednak oficjalnej listy produktów, które stracą dopłatę, ani wyliczeń, ile dopłacą pacjenci. Na Bezprawniku opisywaliśmy już, jak znany lek znika z refundacji i zamiast 3,20 zł pacjenci płacą pełną cenę. Zasadę uważam za rozsądną, bo pieniądze NFZ powinny iść najpierw na leki, których nie da się kupić bez lekarza. Wyjątek dla terapii dłuższych niż 30 dni chroni przewlekle chorych. Zresztą rynek, na którym leki bez recepty OTC, sprzedaż poza aptekami i reklama żyją własnym życiem, i tak od dawna jest pod lupą resortu.
Tańsze leki produkowane w Polsce i szybsza ścieżka dla chorób rzadkich
Za refundowany lek wytwarzany w Polsce z polskiej substancji czynnej pacjent ma płacić o 30 proc. mniej niż za zagraniczny odpowiednik, zamiast dzisiejszych 15 proc. Poprawka klubu Razem, by takie leki były w ogóle bez dopłaty, przepadła. Dla chorób rzadkich pojawia się definicja leku sierocego i skrócona ścieżka dla terapii, których koszt w pierwszym roku nie przekroczy 10 mln zł. Programy lekowe mają ruszać od pierwszego dnia obowiązywania decyzji refundacyjnej, a organizacje pacjentów wejdą do negocjacji cenowych.
Kod ICD na e-recepcie można było zrobić lepiej. Co powinien poprawić Senat
Automatyczne ustalanie odpłatności to dobra zmiana, a kod rozpoznania jest do niej potrzebny. Nie trzeba go jednak rozsyłać szerzej, niż wymaga refundacja. Senat może jeszcze dopisać trzy zasady.
- Kod ICD trafia do systemu P1 i NFZ, ale nie wyświetla się w aptece ani w SMS-ie, e-mailu i na wydruku informacji o recepcie.
- Przy lekach nierefundowanych wpisanie kodu jest dobrowolne albo zależy od decyzji pacjenta, bo NFZ nie ma tu czego kontrolować.
- Przed wdrożeniem trzeba przeprowadzić pełną ocenę skutków dla ochrony danych, a o opinię zapytać Prezesa UODO.
Bez tego wygoda lekarza i szczelność budżetu NFZ zostaną kupione za prywatność najbardziej wrażliwych pacjentów, którzy zwykle nie protestują głośno.
zobacz więcej:










