- Bezprawnik -
- Firma -
- Biedronka zapłaci 170 mln zł zamiast 723 mln zł. Sąd wyznaczył dostawcom granicę 10 procent
Biedronka zapłaci 170 mln zł zamiast 723 mln zł. Sąd wyznaczył dostawcom granicę 10 procent
Właściciel Biedronki zapłaci za wymuszanie rabatów od dostawców 170 mln zł, a nie ponad 723 mln zł, jak chciał UOKiK. Sąd Apelacyjny w Warszawie prawomocnie potwierdził, że Jeronimo Martins Polska nieuczciwie wykorzystywał przewagę kontraktową, ale za naganne uznał tylko rabaty przekraczające 10 proc. rocznej wartości dostaw. Moim zdaniem to zła wiadomość dla najmniejszych dostawców.
Kara dla Biedronki stopniała z 723 do 170 mln zł
W grudniu 2020 r. prezes UOKiK nałożył na Jeronimo Martins Polska ponad 723 mln zł kary, o czym pisaliśmy w tekście „Biedronka zapłaci 723 miliony złotych kary”. W 2024 r. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów podtrzymał zarzuty, ale zszedł z sankcją do nieco ponad 506 mln zł. Teraz Sąd Apelacyjny w Warszawie zakończył postępowanie w drugiej instancji na kwocie 170 mln zł. UOKiK poinformował o wyroku 20 listopada 2026 r. Orzeczenie jest prawomocne, a spółka ma według urzędu 14 dni na zapłatę.
Ostatnie słowo jeszcze nie padło, bo obie strony zapowiadają skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego. Urząd chce zaskarżyć wyrok co najmniej w części dotyczącej obniżenia kary. W stanowisku przytoczonym przez TVN24 Jeronimo Martins Polska deklaruje, że „szanując to orzeczenie i polskie prawo, zapłaci zasądzoną karę w przewidzianym terminie” i „jednocześnie złoży skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego, wykorzystując wszystkie przysługujące środki prawne”.
Nie jest tajemnicą, że Biedronka regularnie ląduje na dywaniku urzędu, zwykle w sprawach konsumenckich. Tym razem chodzi o to, jak największa sieć w Polsce traktuje firmy, od których kupuje.
Rabaty po dostawie, czyli na czym polegała praktyka sieci
Mechanizm był prosty. Dostawca przywoził towar po uzgodnionej cenie, a dopiero po zamknięciu okresu rozliczeniowego dowiadywał się, ile ma oddać sieci w formie rabatu. Takiego rabatu nie było w umowie i nikt go wcześniej nie zapowiadał. Sieć żądała korekty faktur, a dostawcy się zgadzali, bo alternatywą była utrata kontraktu z największym odbiorcą na rynku. Jak relacjonował TVN24, przed sądem była też mowa o tym, że odmowa mogła się skończyć karą umowną sięgającą 110 proc. wartości rabatu.
Według UOKiK postępowanie objęło lata 2018-2020 i rabaty pobrane od ponad 200 dostawców, z których ok. 80 proc. stanowili dostawcy owoców i warzyw. Urząd szacował korzyść spółki na ponad 600 mln zł i podkreśla, że rabaty nie przełożyły się na niższe ceny w sklepach.
Próg 10 proc. rocznych dostaw i spór o istotny interes dostawcy
Sąd Apelacyjny nie zakwestionował samej nieuczciwości praktyki. Przyznał, że była umyślna i poważnie szkodziła dostawcom. Kara spadła z innego powodu. Badając, czy zagrożony był istotny interes kontrahenta, sąd przyjął, że nieuczciwe są wyłącznie rabaty przekraczające 10 proc. rocznej wartości dostaw danej firmy. Mniejsze rabaty wypadły z wyliczeń, a razem z nimi spora część poszkodowanych.
UOKiK zarzuca sądowi, że oparł się na kryteriach, których próżno szukać w ustawie. Prezes urzędu Tomasz Chróstny w komunikacie UOKiK ocenił: „Trudno przyjąć tę logikę sądu, stojącą u podstaw obniżenia wysokości kary względem wydanej przez nas decyzji, w szczególności biorąc pod uwagę potwierdzony charakter naruszenia prawa czy skalę działalności przedsiębiorcy, a także negatywne skutki społeczne praktyki ponoszone przez rolników i producentów żywności”. Dodał też, że „Kara powinna realnie odstraszać od podobnych zachowań, nie zaś stanowić element rutyny działalności biznesowej.”
Moim zdaniem sąd postawił poprzeczkę w złym miejscu
Rozumiem, że nieostre pojęcie istotnego interesu wymaga jakiejś miary. Tyle że 10 proc. rocznych obrotów z jednym odbiorcą to dla producenta warzyw często cały zysk z sezonu. Marże w produkcji rolnej liczy się w pojedynczych procentach, więc wymuszony po fakcie rabat rzędu 7 czy 8 proc. potrafi zamienić rok pracy w stratę. W świetle tego wyroku taka strata przestaje się liczyć. Z perspektywy sieci rachunek wygląda zachęcająco. Ponad 600 mln zł korzyści według szacunków urzędu i 170 mln zł kary.
Mały dostawca dostaje przy tym sygnał, że jego straty mogą być „poniżej progu”, choć to właśnie najmniejsi najmniej mogą sobie pozwolić na konflikt z siecią.
Przewaga kontraktowa w nowej ustawie. Tu próg 10 proc. nie pasuje
Sprawa Biedronki dotyczyła lat 2018-2020, więc sądy stosowały ustawę z 15 grudnia 2016 r. Tam o nieuczciwości przesądzało to, czy praktyka była sprzeczna z dobrymi obyczajami i zagrażała istotnemu interesowi drugiej strony. Od grudnia 2021 r. obowiązuje nowa ustawa z 17 listopada 2021 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi. Wdrożyła dyrektywę UTP i zastąpiła poprzednie przepisy.
Nowa ustawa w art. 8 ust. 1 pkt 4 wprost wymienia nieuzasadnione obniżanie należności za dostarczone produkty po ich przyjęciu, w szczególności przez żądanie rabatu. Z kolei art. 9 przesądza, że przy praktykach z tego katalogu nie bada się już ani dobrych obyczajów, ani istotnego interesu. Dlatego uważam, że traktowanie 10 proc. jako bezpiecznej strefy byłoby dla sieci ryzykownym błędem. Dziś liczy się to, czy obniżka była uzasadniona, a nie jej procent.
Co jeszcze zakazuje ustawa o przewadze kontraktowej
Katalog praktyk zakazanych obejmuje też m.in.:
- płacenie po terminie, który wynosi 30 dni dla produktów psujących się i 60 dni dla pozostałych, liczone przy dostawach regularnych od końca uzgodnionego okresu dostaw, a przy pozostałych od dnia dostawy,
- odmowa pisemnego potwierdzenia warunków umowy, gdy dostawca o to prosi,
- anulowanie zamówienia na produkty psujące się z wyprzedzeniem krótszym niż 30 dni,
- jednostronna zmiana warunków umowy,
- żądanie opłat niezwiązanych ze sprzedażą produktów.
Przewagę kontraktową ustawa domniemywa na podstawie progów rocznych obrotów, od 2 mln do 350 mln euro. Jeśli obroty dostawcy nie przekraczają np. 2 mln euro, a odbiorcy są wyższe, przewaga jest domniemana. Za naruszenie grozi kara do 3 proc. obrotu z roku poprzedzającego jej nałożenie. Osobnym frontem są terminy, bo zatory płatnicze uderzają w tę samą grupę małych producentów, a ogólne zasady w tym zakresie wyznacza ustawa antyzatorowa.
Co może zrobić dostawca sieci handlowej
Dostawcy mają do dyspozycji kilka prostych narzędzi:
- żądanie pisemnego potwierdzenia warunków współpracy, w tym zasad naliczania wszelkich rabatów i premii, bo sieć nie może tego odmówić,
- archiwizowanie korespondencji z żądaniami rabatów, korekt faktur i zmian warunków, bo to podstawowy materiał dowodowy dla urzędu,
- pilnowanie ustawowych terminów płatności i naliczanie należnych odsetek, nawet gdy w umowie wpisano odroczony termin płatności,
- zawiadomienie prezesa UOKiK o podejrzeniu nieuczciwej praktyki, przy czym dyrektywa UTP wymaga, by organ na wniosek chronił tożsamość zgłaszającego.
Sprawa trafi teraz do Sądu Najwyższego i to on oceni, czy próg 10 proc. ma oparcie w przepisach. Jeżeli nie, sieci dostaną argument, który przynajmniej w sprawach z okresu sprzed grudnia 2021 r. będą chętnie powtarzać.
zobacz więcej:










