- Bezprawnik -
- Państwo -
- Nie masz gotówki na wkład własny? Od teraz wystarczy praca wolontariuszy
Nie masz gotówki na wkład własny? Od teraz wystarczy praca wolontariuszy
W 2026 roku polski trzeci sektor wchodzi w nową rzeczywistość prawną. Rząd przyjął pierwszą nowelizację ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, która odpowiada na wieloletnie postulaty organizacji pozarządowych. Zmiany skupiają się na odbiurokratyzowaniu, ułatwieniu dostępu do funduszy publicznych oraz wzmocnieniu roli wolontariatu. Dla wielu małych i średnich NGO to realna szansa na sprawniejsze działanie bez nadmiernej papierologii.
Główne cele nowelizacji ustawy o pożytku publicznym
Projekt, przygotowany pod kierunkiem Komitetu do Spraw Pożytku Publicznego, ma na celu uproszczenie zasad funkcjonowania organizacji, zwiększenie elastyczności finansowej oraz lepszą ochronę wolontariuszy. Część przepisów ma wejść w życie już od 1 września 2026 r., a całość stopniowo w ciągu najbliższych miesięcy. To odpowiedź na głos sektora, który od lat sygnalizował, że sztywne przepisy utrudniają szybką reakcję na potrzeby społeczne.
Najważniejsze konkretne zmiany dla organizacji pozarządowych
Wkład własny w zadaniach publicznych
Była to jedna z najbardziej oczekiwanych zmian. Organizacja może teraz wnieść wkład własny nie tylko w formie finansowej, ale również rzeczowej (sprzęt, materiały) lub osobowej (praca wolontariuszy i członków organizacji). Dotychczas dominował wymóg gotówkowy, co wykluczało wiele mniejszych podmiotów. Nowe przepisy otwierają drzwi dla lokalnych inicjatyw, które dysponują przede wszystkim zaangażowaniem ludzi.
Małe granty (tryb pozakonkursowy – art. 19a)
- Limit dotacji wzrasta z 10 000 zł do 20 000 zł.
- Roczny limit dla jednej organizacji podniesiono do 40 000 zł.
- Próg budżetu samorządowego na ten tryb zwiększono z 20% do 30%.
- Zniesiono sztywny limit realizacji zadania w 90 dni.
Dzięki temu samorządy zyskują większą elastyczność w szybkim wspieraniu lokalnych działań — poczynając od festynów, którym często towarzyszy zbiórka publiczna, przez warsztaty, po drobne interwencje społeczne.
Uproszczenie sprawozdawczości i procedur dla OPP
Podwyższono progi finansowe dla uproszczonej sprawozdawczości (do 200 tys. przychodów). Mniejsze organizacje pożytku publicznego (OPP) — czyli te, którym podatnicy mogą przekazać półtora procent podatku — nie będą już tak mocno obciążone jak duże podmioty. Wprowadzono możliwość stosowania uproszczonych wzorów ofert i sprawozdań także w szerszym zakresie mniejszych zleceń (do 60 tys. zł). Mniej dokumentów, mniej załączników — więcej czasu na rzeczywistą działalność.
Wolontariat – lepsza ochrona i jasne zasady
W nowelizowanym akcie wprowadzono także bardziej precyzyjną definicję wolontariatu i wzmocniono ochronę ubezpieczeniową wolontariuszy (NNW i zdrowotna). To istotne dla wszystkich osób działających społecznie — niezależnie od tego, czy ktoś raz w roku kwestuje jako wolontariusz WOŚP, czy angażuje się w akcje ekologiczne, takie jak sprzątanie plaż w zamian za darmowe wakacje nad Bałtykiem. Uproszczono także zasady zawierania porozumień wolontariackich oraz rozliczania wkładu osobowego. Rozszerzono również katalog zadań, które mogą być zlecane organizacjom pozarządowym. Do katalogu zadań publicznych dodano kwestie związane z ochroną ludności i obroną cywilną — to obszar, który ustawodawca porządkuje od kilku lat, czego przykładem były wstępne założenia projektu ustawy o ochronie ludności.
Co nowelizacja oznacza dla NGO w praktyce?
Dla małych i lokalnych organizacji nowe przepisy przyniosą znaczące ułatwienia w codziennym funkcjonowaniu. Wiele z nich borykało się dotychczas z brakiem środków na wkład własny i sztywnymi limitami. Teraz łatwiej będzie pozyskać finansowanie na szybkie, oddolne inicjatywy. Dla średnich i dużych NGO oznacza to stabilniejsze i bardziej elastyczne zasady współpracy z administracją publiczną, szersze możliwości angażowania wolontariuszy oraz mniejsze ryzyko formalnych błędów w rozliczeniach. Dla całego sektora nowe regulacje zapewnią zmniejszenie biurokracji, większą przewidywalność i wzmocnienie pozycji organizacji jako partnera państwa i samorządów. Zmiany idą w kierunku modelu, gdzie jest mniej „papierologii", a więcej realnego działania.
Ocena ekspertów: krok w dobrą stronę, ale nie rewolucja
Eksperci i organizacje branżowe oceniają nowelizację jako krok w dobrą stronę, choć nie rewolucję. Wielu podkreśla, że to dopiero „pierwsza nowelizacja" — trwają prace nad szerszymi, systemowymi zmianami (druga nowelizacja), które mają objąć m.in. dalsze usprawnienia w zlecaniu zadań i funkcjonowaniu OPP. Organizacje pozarządowe zyskują kolejne narzędzia, które powinny im pomóc skuteczniej reagować na potrzeby obywateli — od pomocy seniorom, przez edukację, po działania ekologiczne i integracyjne.
Trzeci sektor złapał oddech. Co dalej?
Nowelizacja ustawy o pożytku publicznym i wolontariacie nie jest spektakularną rewolucją, ale praktycznym, wyczekiwanym usprawnieniem. Dla tysięcy polskich NGO oznacza mniej barier, więcej elastyczności i silniejsze poczucie, że państwo traktuje je jak realnego partnera. Jakie będą tego realne efekty, będzie można stwierdzić po konkursach organizowanych pod nowymi regulacjami. Na pewno trzeci sektor złapał oddech — teraz czas, aby go dobrze wykorzystać.
zobacz więcej: