Nie ukrywaj pracy. ZUS podniósł limity dorabiania, ale kary są jeszcze wyższe

Nowe limity dorabiania od czerwca 2026

Od 1 czerwca do 31 sierpnia 2026 r. obowiązują wyższe limity dorabiania dla osób, które nie osiągnęły jeszcze powszechnego wieku emerytalnego (kobiety – 60 lat, mężczyźni – 65 lat):

Jeśli przychód mieści się pomiędzy tymi progami, ZUS zmniejsza świadczenie o kwotę przekroczenia bezpiecznego limitu (maksymalnie o ok. 989 zł przy emeryturze lub rencie z tytułu niezdolności do pracy). Limity dotyczą prawie wszystkich form zarobkowania, takich jak umowy o pracę, umowy zlecenie, działalność gospodarcza czy rady nadzorcze.

Warto pamiętać, że bez ograniczeń mogą dorabiać osoby, które osiągnęły już wiek emerytalny mężczyzn i kobiet — czyli odpowiednio 65 i 60 lat.

Ukrywanie pracy – dlaczego ludzie to robią i dlaczego to ryzykowna strategia?

Wielu wcześniejszych emerytów i rencistów obawia się, że zgłoszenie pracy spowoduje zmniejszenie lub utratę świadczenia. W efekcie część z nich pracuje „po cichu" lub prosi pracodawcę o nierozliczanie umowy. Korzyści z tego są z reguły znacznie mniejsze niż potencjalne straty.

Jakie kary grożą za ukrywanie dochodów?

Zwrot nienależnie pobranych świadczeń

Zgodnie z art. 138 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ZUS ma prawo żądać zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres do 36 miesięcy wstecz. Do kwoty głównej doliczane są odsetki ustawowe za zwłokę (obecnie ok. 8–9% w skali roku).

Kara administracyjna ZUS

Do 5 000 zł za niezgłoszenie podjęcia pracy lub zatajenie przychodu.

Odpowiedzialność karna – art. 219 Kodeksu karnego

„Kto narusza przepisy prawa o ubezpieczeniach społecznych, nie zgłaszając wymaganych danych albo zgłaszając nieprawdziwe dane mające wpływ na prawo do świadczeń albo ich wysokość, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2."

Sankcje skarbowe

Urząd Skarbowy może nałożyć 75% podatek sankcyjny od nieujawnionego dochodu. Ukrywanie dochodów traktowane jest jako nieujawnione źródło przychodu (art. 30 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych). Grozi za to:

Dodatkowe sankcje

Przykładowe wysokości potencjalnych kar

Przykład 1 – ukrywanie zlecenia (14 miesięcy)

Pani Anna (58 lat) pobiera wcześniejszą emeryturę 2 850 zł miesięcznie. Od 14 miesięcy pracuje na zlecenie za 4 200 zł brutto i nie zgłasza tego do ZUS.

Przykład 2 – działalność gospodarcza z przekroczeniem progu (18 miesięcy)

Pan Marek (57 lat) pobiera rentę 3 600 zł miesięcznie. Ukrywał firmę z przychodem 15 000 zł miesięcznie.

Przykład 3 – dłuższy okres + sankcje US (24 miesiące)

Emerytura 2 600 zł + ukryta umowa o pracę (5 800 zł miesięcznie).

Przykład 4 – krótki okres, ale wysoka strata

5 miesięcy ukrywania zarobków 9 500 zł miesięcznie przy emeryturze 2 600 zł.

Jak ZUS wykrywa ukrywanie pracy?

ZUS coraz lepiej wymienia dane z US, PIP, bankami i KRUS. Kontrole krzyżowe, rozliczenia roczne (zaświadczenie o przychodach do końca lutego) oraz sygnały od osób trzecich sprawiają, że szansa na pozostanie niezauważonym maleje z roku na rok. W ostatnich tygodniach media regularnie donoszą, że ZUS z dużymi sukcesami wykorzystuje narzędzia bazujące na AI, które wspierają inspektorów w analizie danych. To pokazuje, jak szybko sztuczna inteligencja wkracza do kolejnych obszarów administracji publicznej.

Czy ukrywanie pracy na wcześniejszej emeryturze się opłaca?

Ukrywanie pracy przy pobieraniu wcześniejszej emerytury to gra, w której prawie zawsze się przegrywa. Koszty finansowe (zwrot + odsetki + kary) często przekraczają korzyści z ukrytej pracy, a dodatkowo pojawia się ryzyko postępowania karnego.

Znacznie bezpieczniej i ostatecznie bardziej opłacalnie jest legalnie zgłosić podjęcie pracy do ZUS, monitorować limity i cieszyć się dodatkowymi dochodami bez stresu. Sama mechanika zmniejszania świadczenia nie jest niczym nowym — zasady te działają od lat, co dobrze pokazuje wcześniejsze dorabianie do emerytury ZUS. Przed podjęciem decyzji warto skorzystać z bezpłatnej konsultacji w ZUS lub u prawnika specjalizującego się w prawie ubezpieczeń społecznych.

Trzeba też pamiętać, że to właśnie niskie świadczenia popychają wielu seniorów do dorabiania, a sprawy nie ułatwia trwająca od lat dyskusja o zrównanie wieku emerytalnego. Część ekspertów postuluje wręcz wprowadzenie modelu, w którym o terminie zakończenia pracy decydowałaby długość życia — czyli elastyczny wiek emerytalny.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj