Tylko ta jedna zmiana w prawie spadkowym może zaoszczędzić ci dziesiątki tysięcy złotych

Dziedziczymy rzadko, ale gdy już do tego dochodzi — stawka bywa wysoka. Mieszkanie po rodzicu, działka po dziadku, oszczędności po ciotce. Do tego stres, żałoba, sprawy urzędowe i stos dokumentów, w których łatwo się pogubić. A jednym z najważniejszych dokumentów w całym tym procesie jest formularz SD-Z2 — zgłoszenie nabycia spadku do urzędu skarbowego. I właśnie w kwestii tego zgłoszenia zmieniło się w 2026 roku naprawdę dużo.

Sześć miesięcy, które decydowały o wszystkim

Żeby skorzystać ze zwolnienia z podatku od spadku w najbliższej rodzinie (a więc jako małżonek, dziecko, rodzic, pasierb, rodzeństwo, ojczym lub macocha), trzeba zgłosić nabycie spadku do urzędu skarbowego w ciągu sześciu miesięcy. Termin ten biegnie od momentu, gdy formalnie potwierdzono status spadkobiercy — a więc od uprawomocnienia się postanowienia sądu, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego.

Do końca 2025 roku reguła była prosta i bezwzględna: kto się spóźnił — tracił prawo do zwolnienia. Nie miało znaczenia, czy powodem była choroba, brak wiedzy o obowiązku, czy po prostu gąszcz formalności po śmierci bliskiej osoby. Skutek był ten sam — urząd skarbowy naliczał podatek.

To nieraz prowadziło do absurdalnych sytuacji. Ktoś dziedziczył po matce niewielkie oszczędności, nie wiedział o obowiązku zgłoszenia, a po roku dostawał wezwanie z urzędu skarbowego. Albo — co gorsza — dowiadywał się o konieczności zapłaty podatku dopiero wtedy, gdy chciał sprzedać odziedziczone mieszkanie.

Co się zmieniło od 7 stycznia 2026 roku

Nowelizacja ustawy o podatku od spadków i darowizn z 21 listopada 2025 roku (podpisana przez prezydenta 18 grudnia 2025 roku) wprowadziła trzy kluczowe zmiany.

Możliwość przywrócenia terminu na zgłoszenie spadku

To najważniejsza nowość. Do ustawy dodano art. 4c, który pozwala członkom najbliższej rodziny wnioskować o przywrócenie terminu na złożenie formularza SD-Z2 lub SD-ZP. Warunek jest jeden: trzeba uprawdopodobnić, że spóźnienie nie nastąpiło z winy podatnika. Choroba, pobyt za granicą, brak informacji o postępowaniu spadkowym — tego typu okoliczności mogą teraz uratować zwolnienie podatkowe.

Co istotne, przepis nie wymaga udowodnienia braku winy — wystarczy go uprawdopodobnić. To niższy próg dowodowy, co w praktyce oznacza, że wniosek nie musi być poparty dokumentacją medyczną czy urzędowymi zaświadczeniami. Wystarczy wiarygodne wyjaśnienie sytuacji.

Doprecyzowanie momentu powstania obowiązku podatkowego

Do tej pory bywało niejasne, od kiedy dokładnie liczy się sześciomiesięczny termin na zgłoszenie. Teraz przepisy jednoznacznie wiążą go z momentem uzyskania dokumentu potwierdzającego spadkobranie: uprawomocnieniem się orzeczenia sądu, zarejestrowaniem aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydaniem europejskiego poświadczenia spadkowego.

W praktyce oznacza to, że termin nie zaczyna biec od samej śmierci spadkodawcy (bo wtedy spadkobierca często nie ma jeszcze żadnego formalnego dokumentu), ale dopiero od momentu, gdy sprawa spadkowa została oficjalnie zamknięta. To zmiana korzystna — daje więcej czasu na uporządkowanie spraw.

Koniec z zaświadczeniem ze skarbówki u notariusza

Do niedawna, żeby sprzedaż mieszkania otrzymanego w spadku mogła dojść do skutku, trzeba było najpierw uzyskać z urzędu skarbowego zaświadczenie potwierdzające, że podatek od spadku został zapłacony, nie jest należny albo się przedawnił. Bez tego dokumentu notariusz nie mógł przeprowadzić transakcji. Nowelizacja znosi ten wymóg — notariusz nie będzie już żądał takiego zaświadczenia.

Kogo dotyczą nowe przepisy o podatku od spadków

Zmiany obejmują nabycie spadku lub darowizny, które nastąpiło od 7 stycznia 2026 roku. Ale nie tylko — nowe przepisy stosuje się także do sytuacji, w których nabycie miało miejsce wcześniej, pod warunkiem że sześciomiesięczny termin na zgłoszenie nie upłynął przed tą datą.

Oznacza to, że jeśli ktoś w październiku 2025 roku uzyskał prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, a do 7 stycznia 2026 roku nie minęło jeszcze sześć miesięcy — w razie spóźnienia może skorzystać z nowego art. 4c i wnioskować o przywrócenie terminu.

Kwoty wolne od podatku od spadków i darowizn w 2026 roku — bez zmian

Nowelizacja nie zmieniła kwot wolnych od podatku. W 2026 roku wynoszą one: 36 120 zł — dla I grupy podatkowej (najbliższa rodzina), 27 090 zł — dla II grupy podatkowej (dalsza rodzina), 5 733 zł — dla III grupy podatkowej (osoby niespokrewnione).

Warto pamiętać, że dla najbliższej rodziny (małżonek, dzieci, rodzice, rodzeństwo, pasierbowie, ojczym, macocha) możliwe jest całkowite zwolnienie z podatku — niezależnie od wartości spadku — pod warunkiem terminowego zgłoszenia na formularzu SD-Z2. Kto nie dopełni tego obowiązku w terminie i nie skorzysta z nowej możliwości jego przywrócenia, musi liczyć się z tym, że przedawnienie podatku od spadków i darowizn następuje dopiero po pięciu latach — a przez ten czas skarbówka może wydać decyzję wymiarową.

Dziedziczenie nieruchomości a nowe przepisy — co to oznacza w praktyce

Zmiana jest szczególnie istotna przy dziedziczeniu nieruchomości. Spadek po jednym z rodziców to sytuacja, z którą mierzy się co roku setki tysięcy osób. Mieszkanie warte 400 czy 600 tysięcy złotych, przy braku terminowego zgłoszenia, mogło wygenerować podatek liczony w dziesiątkach tysięcy. Teraz — o ile spóźnienie nie było zawinione — istnieje realna szansa na uratowanie zwolnienia.

Nowe przepisy wpisują się w szerszy trend porządkowania prawa spadkowego. Wcześniejsza nowelizacja Kodeksu cywilnego z 15 listopada 2023 roku rozszerzyła przesłanki niegodności dziedziczenia (dodając m.in. uporczywe uchylanie się od alimentów i obowiązków opiekuńczych), zawęziła krąg dalszych spadkobierców ustawowych i uprościła procedurę odrzucenia spadku w imieniu małoletniego.

Warto przy tej okazji wiedzieć, że sam spadek to nie tylko aktywa. Kto planuje wydziedziczenie dziecka w testamencie, żeby nie dostało zachowku, powinien pamiętać, że nawet skuteczne wydziedziczenie nie zamyka sprawy — prawo do zachowku dla zstępnych wydziedziczonego przechodzi na wnuki spadkodawcy.

Co zrobić, jeśli już się spóźniłeś ze zgłoszeniem spadku

Jeśli termin na złożenie SD-Z2 minął po 7 stycznia 2026 roku (albo nie upłynął przed tą datą), a spóźnienie nie wynikało z twojej winy — złóż wniosek o przywrócenie terminu do właściwego naczelnika urzędu skarbowego. We wniosku opisz okoliczności, które uniemożliwiły terminowe zgłoszenie, i dołącz formularz SD-Z2.

Jeśli urząd odmówi przywrócenia terminu i wyda decyzję wymiarową (nakazującą zapłatę podatku), masz prawo zaskarżyć ją do sądu administracyjnego. Co ważne — jeśli sąd przywróci termin, decyzja o naliczeniu podatku zostanie uchylona, a postępowanie umorzone.

Warto też pamiętać o formularzu ERPO, który od niedawna jest dostępny elektronicznie na portalu eZUS. Choć dotyczy on ponownego przeliczenia emerytury, a nie spadków, często pojawia się w kontekście spraw urzędowych po śmierci bliskiej osoby — szczególnie gdy spadkobierca rozważa, czy warto wnioskować o przeliczenie świadczenia zmarłego rodzica za okres przed śmiercią.

Jedna zmiana, która może uratować tysiące spadkobierców

Nowelizacja podatku od spadków i darowizn to nie rewolucja — kwoty wolne się nie zmieniły, stawki pozostały te same, a krąg osób zwolnionych z podatku jest taki jak wcześniej. Ale jedna zmiana — możliwość przywrócenia terminu na zgłoszenie — w praktyce może uratować tysiące spadkobierców przed naliczeniem podatku, którego zgodnie z duchem prawa i tak nie powinni płacić.

Bo trudno uznać za sprawiedliwe, że syn traci zwolnienie podatkowe na odziedziczone po matce mieszkanie tylko dlatego, że w żałobie nie zdążył z papierami.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj