- Bezprawnik -
- Firma -
- VAT po nowelizacji. Część firm szybciej odzyska gotówkę, część straci do niej dostęp
VAT po nowelizacji. Część firm szybciej odzyska gotówkę, część straci do niej dostęp
Prezydent podpisał w piątek nowelizację przepisów o VAT. Najgłośniejszy element pakietu to procedura składu VAT: przy wybranych grupach towarów, które ostatecznie opuszczą Polskę, nie będzie już konieczne płacenie podatku, a następnie odzyskiwanie go w odliczeniu. Ta sama ustawa rozszerza jednak obowiązkową podzieloną płatność, a rolnikom z jednego gospodarstwa pozwala rozliczać się osobno. Większość przepisów zacznie obowiązywać 1 grudnia 2026 r.
Skład VAT: korzyść po stronie płynności, nie stawki
Procedura składu VAT funkcjonuje już w kilku państwach Unii Europejskiej, ale w polskiej ustawie pojawia się po raz pierwszy. Zasada jest dość prosta: dopóki towar pozostaje w obrocie, który zakończy się wywozem poza terytorium kraju, kolejne transakcje nie rodzą podatku do zapłaty, a potem do odliczenia.
Dla firm handlujących surowcami, metalami czy towarami masowymi realnym kosztem VAT nigdy nie była wysokość stawki, tylko czas. Podatek wpłacony do urzędu wracał po tygodniach, a przy dużych obrotach oznaczało to brak dostępu do części kapitału obrotowego przez cały ten okres. Nowa procedura nie obniża więc niczyich zobowiązań, lecz zmienia moment, w którym pieniądze wychodzą z firmy. Dla handlu hurtowego, gdzie marże liczy się w pojedynczych procentach, to zmiana istotniejsza niż niejedna korekta stawek.
Wspólne gospodarstwo, osobni podatnicy VAT
Druga zmiana dotyczy rolnictwa i przeszła niemal bez echa. Rolnik, który samodzielnie zajmuje się produkcją rolną, leśną albo rybacką w ramach gospodarstwa wspólnego dla całej rodziny, będzie mógł zarejestrować się w VAT na własny rachunek. Dotąd rozliczenie całego gospodarstwa zamykało się w jednej osobie zgłoszonej do urzędu skarbowego.
Skutki są policzalne wszędzie tam, gdzie pod jednym adresem prowadzi się kilka różnych rodzajów produkcji, na różną skalę. Odrębna rejestracja pozwala jednemu członkowi rodziny zostać czynnym podatnikiem i odliczać VAT od maszyn czy środków produkcji, a drugiemu pozostać przy rozliczeniu ryczałtowym. W grę wchodzą przy tym nie tylko maszyny — czynny podatnik rozliczy także kupowany przez rolnika samochód wykorzystywany w gospodarstwie. Dotychczas wybór był jeden dla wszystkich.
Odmowa odliczenia VAT bez sięgania po kodeks cywilny
Nowelizacja modyfikuje też przesłankę odmowy odliczenia podatku naliczonego. Nie będzie już ona powiązana z uznaniem czynności za pozorną albo nieważną na gruncie krajowego prawa cywilnego. To wynik orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, które ustawa przenosi na polski grunt; nie pierwszy raz wyrok TSUE wymusza korektę polskich rozliczeń VAT.
Kierunek jest czytelny: o prawie do odliczenia mają rozstrzygać kryteria podatkowe, czyli ustalenie, czy doszło do oszustwa lub nadużycia w rozliczeniu VAT, a nie wada umowy oceniana według prawa cywilnego. Dla przedsiębiorców, którzy toczyli spory o skutki nieważnych kontraktów, oznacza to mocniejszą pozycję procesową.
Deregulacja VAT z nowymi obowiązkami w tle
Pakiet firmowany jest hasłem deregulacji i faktycznie znosi część obowiązków sprawozdawczych. Równolegle rozszerza jednak katalog transakcji objętych obowiązkową podzieloną płatnością. Kierunek nie jest nowy — obowiązkowy split payment od początku obejmował kolejne grupy towarów i usług. Firmy, które trafią do rozszerzonego wykazu, dostaną więcej pracy przy realizacji przelewów i mniejszą swobodę w dysponowaniu środkami na rachunku VAT. Bilans nowelizacji — a przy okazji i los deregulacji jako hasła — zależy więc od branży, a nie od tego, jak pakiet został zapowiedziany.
Ustawa dopuszcza też stawkę zerową przy ubezpieczeniu oraz przy obsłudze importu, o ile chodzi o towary objęte zwolnieniem, a wartość samej usługi doliczono wcześniej do podstawy opodatkowania. Ta zmiana usuwa wątpliwość interpretacyjną, kosztowną głównie dla spedycji i logistyki.
Nowe przepisy VAT od 1 grudnia. Czyli w najgorszym momencie w roku
Przepisy zaczną obowiązywać 1 grudnia 2026 r. Wyjątkiem są fragmenty regulacji, dla których przewidziano inne terminy. Grudzień to tymczasem w działach księgowych miesiąc zamknięcia roku, a cały 2026 r. upłynął na wdrażaniu obowiązkowego e-fakturowania w KSeF — obowiązkowy KSeF od kwietnia 2026 r. objął zdecydowaną większość firm. Na dostosowanie systemów do nowej procedury składu VAT i do szerszej podzielonej płatności zostaje kilka tygodni, i to w okresie o najmniejszej dostępności zasobów po stronie księgowości oraz dostawców oprogramowania.
