W testamencie można nie tylko rozporządzić majątkiem, ale także żądać od spadkobierców określonego zachowania i dopełnienia dodatkowych obowiązków

Codzienne Prawo Rodzina dołącz do dyskusji (18) 22.06.2020
W testamencie można nie tylko rozporządzić majątkiem, ale także żądać od spadkobierców określonego zachowania i dopełnienia dodatkowych obowiązków

Joanna Majkowska

Testament pozwala nie tylko na rozdzielenie majątku między poszczególne osoby. Polskie prawo przewiduje także możliwość nałożenia na spadkobiercę szczególnych obowiązków czy żądania zachowania się w określony sposób. 

Czym jest polecenie testamentowe?

Polecenie testamentowe to zgodnie z artykułem 982. Kodeksu cywilnego obowiązek oznaczonego działania lub zaniechania bez czynienia nikogo wierzycielem. Polecenie może być skierowane tylko do osoby, która otrzyma coś w spadku – a więc do spadkobiercy lub zapisobiorcy. Jego wykonanie jest pewnego rodzaju „ceną”, którą należy zapłacić w zamian za otrzymany spadek. Nieskuteczne będzie więc chociażby polecenie kierowane do osoby, która zawarła umowę o zrzeczenie się dziedziczenia.

A czego mogą dotyczyć polecenia testamentowe? Spadkodawca ma prawo na przykład polecić zorganizowanie pogrzebu w określony sposób, objęcie opieki nad wskazaną osobą, podjęcie nauki na studiach czy dokonanie darowizny na rzecz oznaczonej osoby. Polecenie może mieć więc zarówno charakter majątkowy, jak i niemajątkowy. Co więcej, dopuszczalne są zarówno polecenia jednorazowe, jak i te o charakterze ciągłym.

Kiedy polecenie jest nieważne?

Kodeks przewiduje jednak także sytuacje, gdy polecenie będzie nieważne. Chodzi tu o przypadki takie jak polecenie:

  • Niemożliwe do wykonania
  • Sprzeczne z ustawą
  • Mające na celu obejście ustawy
  • Sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Sama nieważność polecenia nie sprawia jednak, że zachodzi przypadek, kiedy testament jest nieważny. Pozostałe postanowienia zawarte w dokumencie pozostają w mocy. Wyjątkiem jest okoliczność, z której wynika, że bez polecenia testament nie zostałby sporządzony.

Polecenie testamentowe nie rodzi stosunku zobowiązaniowego

Zgodnie z przepisem polecenie nie powoduje powstania stosunku zobowiązaniowego. Oznacza to, że w związku z zawarciem go w testamencie żadna z osób nie zyskuje statusu wierzyciela. Tym samym jeśli dana osoba jest beneficjentem (dzięki wykonaniu polecenia uzyska jakąś korzyść), nie przysługuje jej roszczenie o wykonanie polecenia.

Nie oznacza to jednak, że polecenie można tak po prostu zignorować. Każdy ze spadkobierców, a także wykonawca testamentu mają możliwość dochodzenia przed sądem wykonania polecenia przez określoną osobę. Następnie wykonanie wyroku sądowego może być wymuszone w drodze postępowania egzekucyjnego.

Kiedy należy wykonać polecenie testamentowe?

Osoba sporządzająca testament może wyznaczyć wyraźny termin wykonania polecenia. Zdarza się także, że wynika on z istoty samego polecenia (jak chociażby w przypadku polecenia związanego z organizacją pogrzebu). Jeśli jednak termin nie został wskazany ani nie da się go ustalić na podstawie treści samego polecenia, można żądać jego wykonania niezwłocznie po ogłoszeniu testamentu.

Polecenie testamentowe a zapis

Oprócz polecenia w testamencie mogą znaleźć się inne rozrządzenia testamentowe – zapisy zwykłe lub windykacyjne. Pojęć tych nie można jednak mylić. Między poleceniem a zapisem istnieją bowiem znaczące różnice. Przede wszystkim zapis może mieć charakter wyłącznie majątkowy. Dokonywany jest także na rzecz oznaczonej osoby i w związku z jego ustanowieniem powstaje stosunek zobowiązaniowy. Tym samym zapisobiorca ma prawo żądać wykonania zapisu i uprawnienie to przysługuje wyłącznie jemu.

Wykonania polecenia mogą żądać natomiast określone osoby – spadkobiercy, wykonawca testamentu, a nawet organ państwowy, jeżeli polecenie ma na względzie interes społeczny.  W odróżnieniu od zapisu polecenie nie zawsze przyniesie korzyść osobom trzecim, a tym bardziej nie musi być to korzyść majątkowa.