Dziś mija 38 lat od ostatniej wykonanej kary śmierci w Polsce. Ale debata nadal trwa

Kara śmierci w Polsce nie jest wykonywana od 38 lat

28-letni Andrzej Czabański został skazany na karę śmierci za gwałt i brutalne morderstwo 41-letniej kobiety, a także za próbę zabicia jej córek. Wyrok wykonano w krakowskim więzieniu Montelupich. Ostatnim życzeniem Czabańskiego było zapalenie papierosa, na co mu pozwolono.

Po 21 kwietnia 1988 r. nie wykonywano już wyroków śmierci, choć z Kodeksu karnego kara śmierci w Polsce została wymazana dopiero 10 lat później, w 1998 roku. Znacznie więcej szczęścia mieli skazani na śmierć po Czabańskim, gdyż w wyniku amnestii z 7 grudnia 1989 r. ogłoszone już wyroki śmierci zamieniono na karę 25 lat pozbawienia wolności.

W latach 1956–1988 w Polsce wykonano łącznie 321 wyroków śmierci. Oznacza to, że kara śmierci dłużej nie funkcjonuje w naszym systemie prawnym, niż była wykonywana w czasach PRL. Czy dziś miałaby jeszcze rację bytu?

Polacy podzieleni w sprawie kary śmierci, ale są raczej na „tak"

Podobnie jak w przypadku poglądów politycznych, także w kwestii kary śmierci widać w Polsce wyraźny podział na dwa obozy – jej przeciwników i zwolenników. Ci drudzy często zabierają głos w komentarzach pod artykułami dotyczącymi brutalnych przestępstw, gdzie wręcz domagają się jej przywrócenia.

Sondaże: wyniki zależą od kontekstu pytania

W maju 2021 r. „Rzeczpospolita" opublikowała badania przeprowadzone przez Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, w których 43% respondentów było za przywróceniem kary śmierci, a 41% było przeciwnych. Ankietowani optowali za wprowadzeniem surowszego prawa – np. 64% z nich zagłosowało za wprowadzeniem obozów pracy dla przynajmniej części skazanych.

Z kolei sondaż IBRiS dla „Rzeczpospolitej" ze stycznia 2023 r. wskazywał, że za jej przywróceniem jest 38,7% badanych, a przeciwko – aż 54,1%. Weźmy jednak pod uwagę, że w pytaniu o karę śmierci padło nazwisko byłego premiera Mateusza Morawieckiego, co z pewnością musiało mieć wpływ na uzyskane wyniki:

Czy zgadza się Pan/Pani z wypowiedzią premiera Mateusza Morawieckiego, że kara śmierci powinna zostać przywrócona?

Swoją drogą, Morawiecki chce kary śmierci i głośno narzekał ostatnio na jej zniesienie w Polsce.

Młodsi Polacy za przywróceniem najwyższego wymiaru kary

Z kolei badanie ze stycznia 2024 roku, przeprowadzone przez IRCenter we współpracy z platformą socjolozki.pl, dało zupełnie inne rezultaty – prawie połowa Polaków chciałaby przywrócenia kary śmierci. Największy odsetek jej zwolenników widać wśród badanych w wieku 31–35 lat:

O karze śmierci i tak możemy zapomnieć

Naturalnie zupełnie inne wyniki uzyskalibyśmy wśród zwolenników różnych partii politycznych, jak i samych polityków. Zapewne znakomita większość Konfederacji i Konfederacji Korony Polski, a także przynajmniej część PiS-u, głosowałaby za przywróceniem kary śmierci. Możemy mieć pewność, że przeciwko niej byłaby cała Lewica czy Koalicja Obywatelska.

Zwolennicy przekonują, że kara śmierci odstrasza potencjalnych przestępców, choć przeciwnicy argumentują wręcz odwrotnie – że kara śmierci nie jest żadnym odstraszaczem, a państwo nie powinno robić tego, co morderca.

Bariera prawna: Unia Europejska i konwencje międzynarodowe

To jednak wciąż tylko gdybanie, ponieważ prawnie – nawet gdyby istniała taka wola – nie można dziś przywrócić kary śmierci w Polsce, nawet jeśli popiera ją spora część (a może i większość) społeczeństwa.

Kara śmierci jest zakazana w całej Unii Europejskiej, a jesteśmy jej członkiem od 1 maja 2004 roku. Wprowadzenie na nowo kary śmierci w naszym kraju jest niemożliwe ze względu na Europejską Konwencję Praw Człowieka oraz Kartę Praw Podstawowych UE.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj