- Bezprawnik -
- Praca -
- Od 2027 roku ZUS skieruje na obserwację do szpitala i dodatkowe badania. Odmowa będzie mieć konsekwencje
Od 2027 roku ZUS skieruje na obserwację do szpitala i dodatkowe badania. Odmowa będzie mieć konsekwencje
Od 1 stycznia 2027 r. ZUS będzie kierował na dodatkowe badania i obserwację szpitalną już nie na podstawie rozporządzenia, lecz wprost na mocy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych — a kto się nie stawi, ten musi liczyć się z umorzeniem postępowania albo wstrzymaniem wypłaty świadczenia.
Zmiana, której prawie nikt nie zauważył. A dotyczy całej procedury orzeczniczej
Przepisy o kierowaniu na obserwację czy dodatkową diagnostykę istniały już wcześniej, więc na pierwszy rzut oka niewiele się zmienia. Rzecz w tym, gdzie te przepisy stały. Do tej pory podstawą było rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej w sprawie orzekania o niezdolności do pracy — i to ono pozwalało odstąpić od rozpatrywania wniosku, jeśli osoba ubiegająca się o świadczenie nie pojawiła się np. w szpitalu. Trzeba przyznać, że jak na tak poważną sankcję (odcięcie od świadczenia) była to dość krucha podstawa prawna.
Nowelizacja przenosi cały mechanizm do ustawy, do nowego art. 84c. To różnica, która dla zwykłego wnioskodawcy brzmi technicznie, ale w praktyce oznacza, że reguły gry stają się twardsze i trudniejsze do podważenia. Art. 84c to element szerszej reformy systemu orzekania o niepełnosprawności, wdrażanej dwuetapowo: pierwszy pakiet zmian zaczął obowiązywać 13 kwietnia 2026 r., a druga, większa część — w tym art. 84c — wchodzi w życie 1 stycznia 2027 r.
Co to znaczy w praktyce?
Od 2027 r. ZUS będzie mógł — z własnej inicjatywy — skierować osobę zainteresowaną na badania prowadzone przez lekarza orzecznika, lekarza konsultanta, psychologa albo inną osobę wykonującą samodzielny zawód medyczny. Możliwe będzie też zlecenie badań dodatkowych lub właśnie obserwacji szpitalnej.
Dotyczy to przede wszystkim osób niepełnosprawnych, niesamodzielnych oraz tych, które starają się o potwierdzenie niezdolności do pracy. Konsekwencja niestawienia się jest jednoznaczna: organ umarza postępowanie albo wstrzymuje wypłatę.
Renta i świadczenia z tytułu niezdolności do pracy pod lupą
Warto pamiętać, że to lekarz orzecznik decyduje o dostępie do kluczowych świadczeń, a ZUS regularnie weryfikuje, komu przysługuje renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Nowe narzędzia diagnostyczne mają dać organowi pełniejszy obraz stanu zdrowia wnioskodawcy jeszcze przed wydaniem decyzji.
Obserwacja jako szansa, nie tylko jako przymus. Paradoks nowych przepisów
Łatwo odczytać tę zmianę wyłącznie jako "dokręcanie śruby", ale obraz jest bardziej złożony. Dla części osób skierowanie do szpitala bywa jedyną drogą, by w ogóle udowodnić deficyty zdrowia. Nie da się ukryć, że przy niektórych schorzeniach jednorazowe stawienie się przed komisją niczego nie przesądza — dotyczy to m.in. padaczki, zaburzeń snu, depresji, problemów psychiatrycznych, zaburzeń rozwojowych czy odległych skutków dawnych wypadków, dla których brakuje dokumentacji leczenia i rehabilitacji.
W takim wypadku obserwacja szpitalna staje się nie karą, a szansą na właściwe udokumentowanie problemów zdrowotnych. Nie bez znaczenia jest to, że ZUS od lat wypłaca najwięcej właśnie świadczeń z tytułu niezdolności do pracy osobom z zaburzeniami psychicznymi — czyli z grupy, w której papierowa dokumentacja często nie oddaje rzeczywistego stanu pacjenta.
Co możesz zrobić, gdy nie dasz rady przyjść na badanie?
Nieobecność nie musi oznaczać końca sprawy. Procedura przewiduje furtkę zbliżoną do przywrócenia terminu znanego z kodeksu postępowania administracyjnego czy przepisów podatkowych:
- W ciągu 7 dni od wyznaczonego terminu (lub od ustania przyczyny nieobecności) złóż w ZUS wniosek o nowy termin.
- W tym wniosku uprawdopodobnij, że niestawienie się albo uniemożliwienie badania nastąpiło bez twojej winy.
- Jeśli stan zdrowia uniemożliwia dojazd — zadbaj o zaświadczenie od lekarza prowadzącego, wystawione nie wcześniej niż miesiąc przed datą złożenia wniosku o świadczenie; badanie może się wtedy odbyć w miejscu pobytu, za zgodą osoby zainteresowanej.
- Pilnuj formy doręczeń — zawiadomienie może przyjść elektronicznie (jeśli masz profil informacyjny w systemie ZUS i adres do doręczeń elektronicznych), pocztą albo np. telefonicznie.
Brak wniosku w terminie albo złożenie go po czasie oznacza, że ZUS umarza postępowanie lub wstrzymuje wypłatę.
Dlaczego nie wolno zlekceważyć decyzji ZUS?
Bierność bywa kosztowna na każdym etapie. Jak pokazuje praktyka, ostateczna decyzja ZUS zapada wtedy, gdy wnioskodawca nie dopełni formalności i nie skorzysta z przysługujących mu środków odwoławczych w terminie.
Podstawa prawna / źródło
Nowy art. 84c ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, dodany ustawą z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 26; ogłoszona 12 stycznia 2026 r.). Art. 84c wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2027 r. Rozwiązania w nim zawarte wzorowano na ustawie z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Opracowanie własne na podstawie omówień nowelizacji (m.in. portal abczdrowie.pl oraz infor.pl, czerwiec 2026).
zobacz więcej: