Prokurator ci nie pomoże. Przy tych przestępstwach musisz oskarżać sam. Coraz drożej

Oskarżenie prywatne daje pokrzywdzonemu możliwość samodzielnego dochodzenia sprawiedliwości. Ale jednocześnie zrzuca na niego odpowiedzialność i artykułem 101 Kodeksu karnego ogranicza czas. Po upływie terminu nawet mocne przekonanie o winie na nic się nie przyda.

Prywatny akt oskarżenia. Pokrzywdzony musi wyręczyć prokuratora

W polskim prawie karnym część przestępstw jest ścigana z urzędu. Wówczas postępowanie wszczynają organy ścigania, a prokurator występuje w interesie publicznym. Do uruchomienia procedury wystarczy złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, a dalej działa już państwo.

Osobną grupę stanowią czyny ścigane na wniosek pokrzywdzonego — tu bez jego formalnej inicjatywy prokuratura się nie ruszy, choć potem prowadzi sprawę sama. Dobrze widać to na różnicy, jaką rysuje nękanie a stalking.

Inaczej wygląda sytuacja przy przestępstwach prywatnoskargowych. Tutaj inicjatywa należy do osoby pokrzywdzonej. To ona może wystąpić do sądu z prywatnym aktem oskarżenia i dochodzić swoich praw. Sam akt oskarżenia to zresztą niejedyne narzędzie — takie prawa ma ofiara przestępstwa również na wcześniejszych etapach postępowania.

Rok i trzy lata. Nie będziesz czekać w nieskończoność

Roczny termin od ustalenia sprawcy

Karalność przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego ustaje po roku od momentu, w którym pokrzywdzony dowiedział się, kto jest sprawcą.

Przykład: groźby słowne przez internet są karalne. Ktoś publikuje w internecie obraźliwe treści na twój temat, ale początkowo nie wiesz, kto za nimi stoi. Gdy ustalisz tożsamość sprawcy, od tego momentu zaczyna biec roczny termin. Jeśli w tym czasie nie kiwniesz palcem, możliwość pociągnięcia delikwenta do odpowiedzialności wygaśnie.

Bezwzględne trzy lata od popełnienia czynu

Drugi bezwzględny termin jest nieco dłuższy, ale i z nim nie ma żartów. Niezależnie od tego, kiedy pokrzywdzony dowiedział się o sprawcy, karalność czynu ustaje po 3 latach od jego popełnienia.

Zniesławienie i zniewaga to dwa odrębne przestępstwa

Do częstszych przestępstw ściganych z oskarżenia prywatnego należą zniesławienie oraz zniewaga. Znieważenie i zniesławienie to nie to samo, mimo że oba dotyczą naruszenia czci i są ścigane z oskarżenia prywatnego. W tym samym trybie ściga się zresztą także naruszenie nietykalności cielesnej z art. 217 k.k.

Zniesławienie, uregulowane w art. 212 Kodeksu karnego, polega na przypisaniu komuś określonego postępowania albo cech, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania zawodu, prowadzenia działalności czy pełnienia funkcji.

Zniewaga, o której mowa w art. 216 k.k., ma w odróżnieniu od zniesławienia bardziej osobisty charakter – chodzi o obraźliwe zachowanie lub słowa wymierzone w konkretną osobę. Zniewaga musi dotrzeć do pokrzywdzonego, np. zostać wypowiedziana w jego obecności lub w sposób pozwalający mu się z nią zapoznać.

Opłata za prywatny akt oskarżenia poszła w górę

W 2025 roku wzrosła opłata za prywatny akt oskarżenia. Dotychczasowe 300 zł zastąpiła stawka w wysokości 1000 zł. Osoby, które będą chciały wnieść taki akt oskarżenia, będą musiały wpłacić podaną kwotę na konto sądu. Bez tego sprawa nie ruszy.

Zwolnienie z opłaty tylko dla najuboższych

Oczywiście aktualna pozostaje możliwość wystąpienia o zwolnienie z opłaty, ale dotyczy ona wyłącznie najuboższych — na podobnych zasadach działa zwolnienie z kosztów sądowych dla osoby fizycznej w sprawach cywilnych. Art. 623 Kodeksu postępowania karnego pozwala sądowi lub referendarzowi sądowemu zwolnić osobę w całości lub w części od wyłożenia kosztów podlegających uiszczeniu przy wnoszeniu pisma procesowego, jeżeli wykazała ona, że ze względu na jej sytuację rodzinną, majątkową i wysokość dochodów wyłożenie ich byłoby zbyt uciążliwe.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj