- Bezprawnik -
- Prawo -
- Państwo zabrania ci gry w karty, a samo sprzedaje zdrapki. Ta arytmetyka nie ma sensu
Państwo zabrania ci gry w karty, a samo sprzedaje zdrapki. Ta arytmetyka nie ma sensu
Przenieśmy się na chwilę daleko za ocean, aż do miasta grzechu, Las Vegas. Kilka tygodni temu odbywał się tam doroczny cykl World Series of Poker (WSOP). Jak zwykle zgromadził tysiące uczestników z całego świata. Jest jednym z motorów napędowych tego miasta. Dlaczego jednak, my Polacy, nie moglibyśmy zrobić tego samego? I nie, nie chodzi mi o budowaniu miasta na pustyni, a o organizowaniu turnieju gry w karty.
World Series of Poker, czyli obserwacje z Las Vegas Strip
Można by pójść na łatwiznę i stwierdzić, że Las Vegas to tylko jakieś sztuczne miasto wybudowane dla prymitywnych Amerykanów, którzy nie mają co robić z pieniędzmi i chcą się polansować. Nawet jeśli jest w tym jakaś cząstka prawdy, to nie znoszę spłaszczania jakichkolwiek tematów. Każde miasto to pewien organizm, który żyje według własnego rytmu i zwyczajów – nawet jeśli jest młode i wybudowane na środku pustyni.
Nieodłączną częścią krajobrazu Las Vegas jest poker. W kultowych kompleksach Horseshoe oraz Paris Las Vegas po raz kolejny odbyło się wydarzenie World Series of Poker. Nie uczestniczyłem aktywnie, przyszedłem tylko zobaczyć jak to wszystko wygląda – w pokera na co dzień nie gram, może raz na rok ze znajomymi przez internet w wersji bezpieniężnej.
Widok ogromnych sal wypełnionych dziesiątkami stołów, przy których roztaczał się charakterystyczny dźwięk przerzucanych żetonów, ukazywał obraz, którego wcześniej nigdy nie spotkałem. Zrobiło wrażenie, aż zachciało się zagrać – chyba już taka aura Las Vegas, bo w przypadku automatów do gier jest bardzo podobnie. Z jedną różnicą – przy pokerze mamy jednak jakiś wpływ na to, jak potoczy się roz(g)rywka.
Poker to sport intelektualny, a nie gra losowa
Nevada nie udaje, że poker przestał być hazardem. Traktuje go jednak jako legalną, licencjonowaną działalność, której ryzyka można ograniczać za pomocą nadzoru, kontroli wieku i narzędzi odpowiedzialnej gry. Rywalizacja przynosi budżetowi wielkie pieniądze z podatków, usług hotelowych i gastronomicznych. I to jest w porządku, bo poker nie jest niczym złym. Nie chodzi jednak teraz o to, aby ślepo zmieniać nasz świat na podobieństwo USA – broń Boże!
Podstawowy problem leży w tym, że pomimo rozróżnienia przez polskie prawo pokera od gier losowych, różnica ta w niewielkim stopniu przekłada się na praktyczny model licencjonowania i opodatkowania. Poker jest grą umiejętności, w której element losowy ulega rozmyciu wraz z kolejnymi rozegranymi partiami. Wymaga on opanowania teorii gier, rachunku prawdopodobieństwa, psychologii oraz sprawnej kalkulacji ryzyka w warunkach niepełnej informacji. Pomimo tego, pozostaje objęty jednym z najbardziej restrykcyjnych reżimów rynku rozrywkowego.
O ile w pojedynczej partii amator może pokonać mistrza świata dzięki sprzyjającemu układowi kart, o tyle w długim horyzoncie czasowym o sukcesie decydują już bardziej przemyślane, skomplikowane decyzje. Mecze pokerowe przypominają inwestowanie na rynkach finansowych lub grę w szachy z elementem wariancji, a nie bezmyślne klikanie przycisków automatu.
Badanie Levitta: wyniki niemożliwe dla gier o charakterze losowym
To nie są tylko moje subiektywne przemyślenia – potwierdzają to twarde dowody naukowe. Znany ekonomista Steven Levitt, współautor słynnej książki „Freakonomics”, wraz z Thomasem Milesem przeprowadzili szczegółowe badanie na podstawie wyników turniejów World Series of Poker. Przeanalizowali oni osiągnięcia graczy zaklasyfikowanych z góry jako wysoce wykwalifikowani oraz pozostałych uczestników. Wynik? Profesjonalni gracze osiągnęli średni zwrot z inwestycji na poziomie ponad 30%, podczas gdy pozostali zanotowali średnią stratę w wysokości -15%.
W grze czysto losowej, takiej jak ruletka czy rzut monetą, prawdopodobieństwo uzyskania tak wyraźnej i powtarzalnej różnicy w wynikach finansowych jest z punktu widzenia statystyki bardzo niskie. W jednym rozdaniu można wygrać przez szczęście. Na dłuższą metę nie – ślepy traf tutaj nie ma znaczenia.
Afera hazardowa 2009 i ustawa Kapicy zrobiły swoje
Aby zrozumieć, dlaczego polski pokerzysta jest dziś traktowany niemal jak członek zorganizowanej grupy przestępczej, musimy cofnąć się do jesieni 2009 roku. Wybuchła wówczas tak zwana afera hazardowa. Rząd, próbując w panice gasić pożar wizerunkowy, w pośpiechu uchwalił drastyczną Ustawę o grach hazardowych, kojarzoną z nazwiskiem ówczesnego wiceministra finansów Jacka Kapicy.
W efekcie politycznej histerii pokera wrzucono do jednego worka z automatami i ruletką. Z dnia na dzień zakazano gier pieniężnych poza nielicznymi kasynami, wprowadzono całkowity zakaz reklamy i promocji – choć branża szybko znalazła w nim furtkę, jaką jest informacja o sponsorowaniu – zablokowano rynek internetowy oraz nałożono na turnieje absurdalny, 25-procentowy podatek od wygranych. Dla porównania warto sprawdzić, jak rozliczyć wygrane u legalnego bukmachera: tam obowiązuje 10-procentowy ryczałt i to dopiero powyżej progu 2280 zł.
Kolejna odsłona sporu, czyli ustawa hazardowa 2017, również nie przyniosła pokerzystom przełomu, na jaki liczyli.
Turniej urodzinowy przerwany przez Służbę Celną
Symbolem tej absurdalnej rzeczywistości jest np. historia ze Szczecina z 2012 roku, gdzie uzbrojeni funkcjonariusze Służby Celnej i Policji przerwali prywatny, towarzyski turniej pokerowy zorganizowany z okazji urodzin jednego z graczy. Nie była to jednak zwykła partia przy kuchennym stole, bo według organów w wydarzeniu uczestniczyło blisko sto osób, a gra odbywała się o pieniądze. Ale nadal, czy granie w karty to taka zbrodnia?
Mistrzostwa Polski w pokera rozgrywane w Bratysławie
Obecne zapisy prawne – w tym rygorystyczny artykuł 6a ustawy hazardowej – tworzą iluzję legalnego grania. Żeby zorganizować turniej poza kasynem, nie można grać o pieniądze, a wartość nagród rzeczowych nie może przekraczać połowy tzw. kwoty bazowej. Z kolei dla samych kasyn organizacja turniejów stała się zupełnie nieopłacalna ze względu na paraliżującą matrycę podatkową.
Doprowadziło to do kuriozalnej sytuacji – oficjalne Mistrzostwa Polski w pokera (m.in. z cyklu Polish Poker Championship czy Polish Winter Cup) od lat nie odbywają się w Polsce. Polscy organizatorzy i gracze zmuszeni są przenosić swoje flagowe imprezy do Słowacji – najczęściej do Banco Casino w Bratysławie.
Tysiące Polaków regularnie jeździ do Bratysławy czy Pragi, zostawiając w tamtejszych hotelach, restauracjach i obiektach niemałe pieniądze. Słowacki i czeski budżet czerpią zyski z opłat oraz turystyki, podczas gdy polski Skarb Państwa nie dostaje nic, wydając dodatkowo środki na utrzymywanie zakazów.
Państwowy monopol na hazard i mit „ochrony przed uzależnieniem”
I jak tutaj się z tego wszystkiego nie śmiać? Że niby zakaz gry w pokera to ochrona nas, zwykłych obywateli przed hazardem? Dziękuję, panie kapitanie państwo. Szkoda tylko, że w tym samym czasie za pośrednictwem Totalizatora Sportowego Lotto samo czerpie garściami z hazardu. Zdrapki, loterie, państwowe e-kasyno są agresywnie promowane w przestrzeni publicznej.
Produkty oparte na ślepym losie, gracz bez żadnego wpływu na wynik, brak jakiegokolwiek wysiłku intelektualnego, szansa na wygraną matematycznie skrojona na korzyść operatora. Na to państwo wyraża pełną zgodę, bo samo na tym zarabia. Podobnie zresztą wygląda to, gdy spojrzymy na zakłady bukmacherskie w Polsce, które legalnie sponsorują niemal każdy szczebel sportu. Taka asymetria wymaga przekonującego uzasadnienia z punktu widzenia ochrony konsumentów, a nie tylko interesu fiskalnego.
Czy poker uzależnia? Licencje zamiast zakazów
Poker, podobnie jak inne formy hazardu, może prowadzić do poważnych szkód finansowych i uzależnienia. Spór nie powinien więc dotyczyć tego, czy ryzyko istnieje, lecz tego, czy monopol i zakazy ograniczają je skuteczniej niż rynek licencjonowany. Legalni operatorzy mogą zostać zobowiązani do weryfikacji wieku, limitów wpłat i strat, samowykluczenia graczy, wykrywania niebezpiecznych zachowań, a nawet finansowania profilaktyki i leczenia.
Odpowiedzią dojrzałego państwa staje się edukacja, uświadamianie ryzyka, skrupulatna weryfikacja wieku oraz wdrażanie narzędzi odpowiedzialnej gry. Tępe zakazywanie nie eliminowało i nie wyeliminuje problemu – powoduje jedynie, że gracze przenoszą się do szarej strefy w internecie, gdzie nie chronią ich żadne mechanizmy.
Legalizacja pokera w Polsce. Czas na mądre zmiany
Przyglądając się dojrzałym wzorcom z Las Vegas czy wielu państw Unii Europejskiej, widać wyraźnie, jak powinien wyglądać zdrowy system legalizacji pokera. Wystarczy wprowadzić kilka przemyślanych reform. Zacznijmy od wyodrębnienia pokera z tradycyjnego hazardu – uznajmy go za sport intelektualny, oddzielmy prawnie od automatów i ruletki.
Wprowadźmy otwarte licencjonowanie dla operatorów internetowych, co pozwoli połączyć polskich graczy z międzynarodową pulą i skutecznie zlikwiduje szarą strefę. W Las Vegas i w wielu innych miejscach na świecie nikt nie robi z pokerzystów przestępców. Tworzy się dla nich bezpieczne warunki, pobiera podatki i traktuje jak dorosłych, odpowiedzialnych ludzi. Czas, aby w Polsce wreszcie wygrał rozsądek, a poker przestał być tematem tabu i symbolem absurdu polskiego prawa.
Dzisiejszy system nie usuwa pokera. Wypycha część turniejów za granicę, część graczy do nielicencjonowanego Internetu, a państwo pozbawia zarówno wpływów, jak i narzędzi ochrony konsumenta. To nie jest zwycięstwo nad hazardem. To rezygnacja z jego rozsądnego regulowania.
