- Bezprawnik -
- Praca -
- Pracodawca sprawdzi, czy nie skłamałeś w CV. I to bez twojej wiedzy i zgody
Pracodawca sprawdzi, czy nie skłamałeś w CV. I to bez twojej wiedzy i zgody
Przyszły szef będzie mógł sprawdzić bezpośrednio na uczelni, czy papierowy dyplom kandydata do pracy jest prawdziwy — i nie będzie musiał prosić go o zgodę. Za każde takie zapytanie zapłaci 1 proc. płacy minimalnej, czyli od stycznia 2027 r. 49,50 zł. Sejm przyjął już nowelizację, która na to pozwala.
Weryfikacja dyplomu na uczelni bez zgody kandydata. Szykują się nowe przepisy
Do tej pory pracodawca, który miał wątpliwości co do wykształcenia kandydata, mógł niewiele. Zgodnie ze stanowiskiem prezesa UODO nie wolno mu było kierować do uczelni zapytań o dane absolwenta. Zostawała mu prośba o zaświadczenie z dziekanatu (które kandydat musiał załatwić sam) albo samodzielne oględziny dokumentu. Nowelizacja ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, przygotowana przez Ministerstwo Nauki jako część pakietu deregulacyjnego, ma tę lukę zamknąć. W Sejmie poparło ją 423 posłów, przeciw była jedna osoba, a 21 wstrzymało się od głosu.
Nowe zasady mają dotyczyć wyłącznie dyplomów papierowych, wydanych przed 1 stycznia 2027 r. — w praktyce zatem niemal każdego absolwenta, który dziś szuka pracy albo zmienia pracodawcę. Od 2027 r. uczelnie przejdą na dyplomy elektroniczne, a te mają być sprawdzane automatycznie w systemie udostępnionym przez ministerstwo; absolwenci będą też mieć dyplom w mObywatelu. Pracodawca składałby wniosek, podając m.in. imię i nazwisko absolwenta oraz numer dyplomu; musiałby przy tym wykazać interes prawny.
Uzasadnione wątpliwości co do dyplomu. Warunek, który łatwo spełnić
To, że pracodawca będzie mógł sprawdzić wykształcenie kandydata, nie oznacza, że ustawa pozwoli sprawdzać dyplomy każdego kandydata „na wszelki wypadek”. Podstawą wniosku mają być uzasadnione wątpliwości co do autentyczności dokumentu, np. po obejrzeniu jego zabezpieczeń. Od 2019 r. dyplom ma status dokumentu publicznego drugiej kategorii, więc powinien mieć m.in. gilosz, specjalną farbę i włókna widoczne w świetle dziennym.
Wydaje się jednak, że w praktyce ten warunek będzie dość łatwy do spełnienia: mało który dział kadr umie fachowo ocenić zabezpieczenia dokumentu, a ustawodawca wyłączył stosowanie KPA, więc uczelnia nie będzie prowadzić postępowania ani badać, czy wątpliwości pracodawcy były zasadne.
Czy kandydat dowie się o weryfikacji dyplomu?
Ministerstwo przekonuje, że zgoda kandydata nie jest potrzebna, bo w trakcie rekrutacji i tak podpisuje on dokumenty dotyczące RODO i wie, że jego dane mogą zostać zweryfikowane. Z dostępnych informacji nie wynika przy tym, by uczelnia lub pracodawca musieli go informować o samym zapytaniu.
Opłata za weryfikację dyplomu: 44 zł czy 50 zł?
Wiceminister nauki Maria Mrówczyńska broniła w Sejmie opłaty, mówiąc o kwocie 44 zł. Z Oceny Skutków Regulacji wynika jednak, że stawka ma wynosić 1 proc. minimalnego wynagrodzenia z dnia, w którym pracodawca złoży wniosek. W 2026 r. byłoby to 48,06 zł, a po podwyżce płacy minimalnej od 2027 r. — 49,50 zł. Teraz ustawą zajmie się Senat, później trafi ona do prezydenta, a do tego dochodzi 30-dniowe vacatio legis, więc przepisy zaczną obowiązywać najpewniej dopiero w przyszłym roku. Opłata będzie też automatycznie rosła z każdą podwyżką płacy minimalnej.
Ile weryfikacja dyplomów będzie kosztować uczelnie?
Dla firmy, która sprawdza jednego kandydata na kluczowe stanowisko, to wydatek symboliczny. Inaczej może to wyglądać w przypadku dużych rekrutacji — oraz po stronie uczelni. Według danych systemu POL-on co roku wydawanych jest średnio 299 tys. dyplomów, a przepisy mogą objąć dokumenty z ostatnich 50 lat. Starsze roczniki często nie są zdigitalizowane, więc odpowiedź na zapytanie będzie wymagać zejścia do archiwum i ręcznego przeszukania teczek.
Fałszywy dyplom to przestępstwo. Co grozi kandydatowi?
Posłużenie się podrobionym dyplomem jest przestępstwem z art. 270 par. 1 Kodeksu karnego, za które grozi grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Wiceminister przypominała w Sejmie, że pracodawca, który odkryje fałszerstwo, ma obowiązek zawiadomić organy ścigania. Prywatna firma ma jednak w tej sytuacji jedynie społeczny obowiązek (art. 304 par. 1 Kodeksu postępowania karnego), za którego niedopełnienie nie grozi żadna sankcja; prawny obowiązek ciąży na instytucjach państwowych i samorządowych.
Czy nowe przepisy zniechęcą fałszerzy?
Resort zapowiada, że będzie pytać uczelnie o liczbę zapytań i na tej podstawie oceni, czy przepisy spełniają swoje zadanie. Liczy też na to, że możliwość szybkiej weryfikacji sprawi, że kupienie dyplomu u fałszerzy przestanie się opłacać.
zobacz więcej:
