Jeśli firma zwalnia człowieka i wprowadza AI, powinna płacić państwu jak za pracownika

Radclyffe zarabia na AI i jednocześnie przed AI ostrzega. Spór o pensję dla maszyny staje się zaczątkiem debaty o tym, kto ma korzystać z owoców automatyzacji: wyłącznie biznes czy całe społeczeństwo. W 2022 roku Polska zajmowała 6 miejsce w UE pod względem liczby robotów, które towarzyszą postępującej robotyzacji przemysłu i przypadały na 10 tys. pracowników. W tym samym roku w polskim przemyśle działało blisko 18 tys. robotów.

Wypychanie ludzi z rynku pracy przez AI wcale nie musi wiązać się ze zwolnieniami

Idea „pensji dla robotów” w wysokości najniższej krajowej oczywiście nie oznacza przelewu na konto maszyny. To raczej forma podatku lub opłaty nakładanej na firmy zastępujące etaty AI. Sympatycy takiego rozstrzygnięcia przekonują, że skoro przedsiębiorstwo oszczędza na kosztach zatrudnienia, część zachowanych pieniędzy powinno zwrócić państwu.

Mechanizm działałby podobnie jak składki od pracownika. Jeśli firma likwiduje przykładowo dziesięć stanowisk i wprowadza w ich miejsce AI, płaci bonusową taksę z przeznaczeniem na finansowanie szkoleń, przekwalifikowanie ludzi lub na wsparcie regionów dotkniętych bezrobociem.

Skala zjawiska: od pojedynczych etatów do całych linii produkcyjnych

Użycie AI nie musi oznaczać z automatu masowych zwolnień z dnia na dzień. Przedsiębiorstwa po prostu przestaną zatrudniać lub ograniczą rekrutację. Będzie to groźne zwłaszcza dla młodych pracowników wchodzących na rynek, absolwentów i osób bez wysokich kwalifikacji, bo to właśnie na stanowiskach juniorskich najłatwiej dzisiaj zastąpić człowieka algorytmem. W Chinach Changying Precision Technology Company w mieście Dongguan zastąpiła na próbę 590 pracowników linii produkcyjnej robotami — pokazując dobitnie, jak roboty zastępują ludzi w realiach przemysłu. Produkcja wzrosła z 8 tys. sztuk do 21 tys. sztuk bez szkody dla jakości podzespołów.

Podatek od postępu czy kara za przedsiębiorczość?

Pomysł rzecz jasna podzielił ludzi. Przedsiębiorcy z reguły postrzegają dodatkowe opłaty jako hamulec: mówią o osłabieniu kreatywności oraz zduszeniu konkurencyjności i skłonieniu firm do przenoszenia inwestycji za granicę.

Trudno całkowicie odrzucić te obawy, bo tempo wdrażania AI stało się podstawowym faktorem przewagi rynkowej. Ale trzeba pamiętać, że zastąpienie części żywych pracowników AI nie zawsze jest dobrym pomysłem. Nawet połowa przedsiębiorców żałuje swojej polityki kadrowej nastawionej na priorytetyzowanie sztucznej inteligencji kosztem ludzi — a samo zastąpienie pracowników AI okazuje się decyzją, którą wiele firm próbuje już dziś odkręcić.

Demografia i finanse publiczne pod presją

Państwa mierzą się z rosnącą presją demograficzną, kosztami zabezpieczenia społecznego i potrzebą sfinansowania przekwalifikowania pracowników. Jeżeli w kolejnych latach duża liczba stanowisk zacznie znikać i nie będzie zastępowana nowymi etatami, naturalne źródła składek i podatków skurczą się.

Składka od automatyzacji zamiast „pensji dla robota”

Nie trzymajmy się kurczowo nomenklatury. W tym wszystkim wcale nie chodziłoby literalnie o pensję dla robota, lecz szerzej o fundusz transformacyjny, składkę albo ulgę uzależnioną od utrzymania zatrudnienia. Sama nazwa może się zmienić, ale problem pozostanie ten sam.

Dwa równoległe rynki pracy — czarny scenariusz

Najczarniejszy scenariusz zakłada powstanie dwóch równoległych rynków pracy. W pierwszym znajdą się świetnie zarabiający specjaliści od AI, programiści i menedżerowie — bo to właśnie te specjalizacje pozwalają zarobić nawet kilkadziesiąt tysięcy złotych miesięcznie. W drugim osoby wypychane z zawodów przejmowanych przez sztuczną inteligencję, bez pomostu do nowych kompetencji i bez pewności, czy rynek w ogóle stworzy dla nich miejsca pracy równie stabilne jak przed wprowadzeniem AI.

Coraz więcej zatrudnionych zdaje sobie z tego sprawę i bierze sprawy w swoje ręce. Z badań rynku pracy wynika, że Polacy chcą się przebranżawiać — aż 43 proc. zatrudnionych rozważa zmianę zawodu już teraz, a największą gotowość wykazują osoby w wieku 18-24 lata, czyli właśnie ci, którym AI najmocniej blokuje wejście na rynek pracy.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj