Rosyjskie prowokacje wobec Polski. Sprawdzamy jak blisko okopu jest już polski mężczyzna

Przed czym właściwie ostrzegają polskie i bałtyckie służby

W ostatnich tygodniach władze Polski, Litwy i Łotwy, a także część zachodnich służb wywiadowczych, publicznie sygnalizowały, że Rosja może przygotowywać ograniczoną prowokację wymierzoną w nasz region. Kluczowe słowo to „ograniczoną". W komunikatach nie chodzi o pełnoskalową inwazję, lecz o działania znacznie poniżej progu otwartej wojny: ataki na infrastrukturę krytyczną (energetykę, kolej, porty, telekomunikację), podpalenia i sabotaż wykonywane rękami wynajętych sprawców, cyberataki na administrację, incydenty z dronami, które można przedstawić jako „przypadkowe" naruszenia granicy, wreszcie operacje pod fałszywą flagą i podsycanie presji migracyjnej z terytorium Białorusi.

Według analiz zachodnich służb moment nie jest przypadkowy. Rosja znajduje się pod presją ukraińskich uderzeń dalekiego zasięgu na cele w głębi jej terytorium, a prowokacje wobec państw wspierających Kijów mogłyby odwrócić uwagę, przetestować determinację NATO albo po prostu wywołać chaos. To zresztą nic nowego: polskie sądy i prokuratury od dłuższego czasu zajmują się sprawami dywersantów działających na zlecenie obcych służb, a szpiegostwo w wariancie połączonym z sabotażem jest w kodeksie karnym zagrożone karą od 10 lat pozbawienia wolności aż po dożywocie.

Dlaczego wojna hybrydowa nie uruchamia automatycznie art. 5 NATO

Tu dochodzimy do sedna prawnego. Traktat północnoatlantycki nie zawiera żadnego „licznika incydentów", po którego przekroczeniu Sojusz wypowiada wojnę. Art. 5 mówi o zbrojnej napaści na jednego z członków, a cały sens rosyjskiej taktyki polega na tym, by żadnego pojedynczego zdarzenia nie dało się jednoznacznie zakwalifikować jako takiej napaści. Cyberatak można przypisać „niezależnej" grupie hakerskiej, zerwany kabel na Bałtyku wypadkowi statku, podpalenie magazynu lokalnemu przestępcy, a drona nad granicą błędowi nawigacji. Problemem nie jest więc ustalenie, że stało się coś groźnego, tylko udowodnienie ponad wszelką wątpliwość, że stoi za tym rosyjskie państwo i że skala działania odpowiada „atakowi zbrojnemu".

Drabina reakcji zamiast wypowiedzenia wojny

Zanim ktokolwiek w ogóle zacznie rozważać art. 5, państwa dysponują całą drabiną odpowiedzi: śledztwa i zatrzymania sprawców, wydalenia dyplomatów, sankcje, wzmocnienie ochrony infrastruktury, przechwytywanie podejrzanych jednostek, zwiększenie obecności wojskowej, wreszcie konsultacje sojusznicze na podstawie art. 4 traktatu. Polska korzystała już z tego mechanizmu w przeszłości. NATO oficjalnie zastrzega przy tym, że działania hybrydowe mogą, ale wcale nie muszą osiągnąć poziomu uruchamiającego art. 5, a decyzja w tej sprawie byłaby polityczna i podejmowana wobec konkretnego zdarzenia.

Warto też rozbroić popularny mit: nawet uruchomienie art. 5 nie oznacza automatycznego wypowiedzenia wojny Rosji przez wszystkich sojuszników. Traktat zobowiązuje każde państwo do podjęcia takich działań, jakie samo uzna za konieczne. Mogą one obejmować użycie siły zbrojnej, ale nie muszą.

Czy zwykły obywatel trafi do okopów? Prawo mówi jasno, co musiałoby się wydarzyć

Obawy o powołanie do wojska wracają w Polsce falami, ale między dzisiejszymi ostrzeżeniami a scenariuszem, w którym cywil ląduje na froncie, jest cała sekwencja zdarzeń, z których żadne obecnie nie następuje. Rosja musiałaby zdecydować się na otwarty atak na Polskę, konflikt musiałby przerodzić się w długotrwałą wojnę lądową, a wojska operacyjne, WOT, aktywna rezerwa i wsparcie sojusznicze musiałyby okazać się niewystarczające. Dopiero wtedy w grę wchodziłaby powszechna mobilizacja, którą zgodnie z Konstytucją zarządza Prezydent na wniosek Rady Ministrów.

Tymczasem to, co obserwujemy na co dzień, czyli ćwiczenia rezerwy czy plany powołań, to rutyna istniejąca od lat. Gdy WKU wzywa rezerwistów na ćwiczenia, nie jest to żadna mobilizacja, tylko realizacja konstytucyjnego obowiązku obrony ojczyzny z art. 85. Podobnie coroczne limity osób, które może objąć pobór do wojska w formie obowiązkowych ćwiczeń, robią wrażenie w nagłówkach, ale w praktyce funkcjonują od dawna i nie mają związku z bieżącymi ostrzeżeniami. Państwo rozbudowuje zresztą równolegle ścieżki całkowicie cywilne: obrona cywilna w nowym kształcie ma być formacją dla osób, które w razie konfliktu nie podlegałyby mobilizacji wojskowej. W tę samą logikę przygotowań, a nie paniki, wpisują się dyskusje o tym, czy obowiązkowe schrony powinny powstawać przy nowych inwestycjach mieszkaniowych.

Prawdziwe ryzyko to nie „dziesiąty sabotaż", tylko błąd kalkulacji

Czy kumulacja incydentów może mimo wszystko doprowadzić do eskalacji? Może, ale nie dlatego, że istnieje jakiś prawny automat. Ryzyko leży gdzie indziej: kolejne ataki mogą przynieść ofiary i wywołać presję opinii publicznej na twardą odpowiedź, zachodnia bierność mogłaby ośmielać Kreml do coraz śmielszych operacji, a któraś ze stron może po prostu źle odczytać intencje drugiej. Do wojny prowadziłby więc przede wszystkim duży incydent z ofiarami albo błąd kalkulacji, a nie samo długotrwałe „podgryzanie".

Dlatego odpowiedź Zachodu jest kalibrowana: na tyle stanowcza, by odstraszać, i na tyle proporcjonalna, by nie podarować Rosji pretekstu do otwartego konfliktu. Z perspektywy obywatela oznacza to jedno: ostrzeżenia służb należy traktować poważnie, ale jako sygnał do wzmożonej czujności wobec sabotażu i dezinformacji, a nie jako zapowiedź powołań. Zagrożenie jest realne, tylko jego natura jest zupełnie inna, niż podpowiada wyobraźnia karmiona obrazami z frontu.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj