Skarbówka nie zajrzy już bez przeszkód na konta Polaków. Sejm zdecydował niemal jednogłośnie

Polski Ład rozszerzył dostęp skarbówki do kont bankowych. Teraz posłowie się z tego wycofują

Zmiana dotyczy art. 48 ustawy o KAS, który do połowy 2022 r. pozwalał organom skarbowym żądać od banków informacji wyłącznie o rachunkach podejrzanego. Przy okazji Polskiego Ładu słowo „podejrzany” zastąpiono jednak określeniem „osoba fizyczna”; od 1 lipca 2022 r. wystarczało więc, by postępowanie przygotowawcze lub czynności wyjaśniające dotyczyły czynów związanych z działalnością danej osoby. Nikt nie musiał jej niczego zarzucać — a urząd skarbowy i tak mógł sprawdzić konto bankowe takiej osoby: ile zarabia, na co wydaje pieniądze i komu robi przelewy.

RPO i UODO krytykowały przepis, Sejm przyjął zmianę bez głosu sprzeciwu

Takie rozwiązanie od początku budziło sporo wątpliwości; wyjaśnień w tej sprawie domagał się od resortu finansów Rzecznik Praw Obywatelskich, a prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych wskazywał, że przepis zbyt mocno ingeruje w prywatność podatników. Projekt przywracający dawne zasady kontrolowania kont bankowych złożyli posłowie Trzeciej Drogi, a jego pierwsze czytanie odbyło się jeszcze we wrześniu 2024 r. Na finał trzeba było czekać ponad dwa lata, ale wynik głosowania okazał się wyjątkowo jednoznaczny: ustawę poparło 418 posłów, 18 wstrzymało się od głosu i nikt nie zagłosował przeciw. Trzeba przyznać, że przy przepisach dotyczących fiskusa taka zgoda ponad podziałami nie zdarza się często.

Skarbówka wysłała do banków 510 zapytań. Wątpliwości budził brak kontroli

Ministerstwo Finansów przekonywało w trakcie prac, że przepis jest wykorzystywany sporadycznie. Szef KAS Marcin Łoboda mówił w Sejmie w 2024 r., że urzędy skarbowe skierowały do banków 510 takich zapytań w ciągu dwóch lat, a samo narzędzie służy głównie do walki z karuzelami VAT. Trudno zatem twierdzić, że skarbówka sprawdzała konta bankowe Polaków masowo.

Dostęp do konta osoby bez zarzutów tylko za zgodą sądu okręgowego

Największym problemem była jednak sama konstrukcja przepisu. O tym, czy sięgnąć po dane konkretnej osoby, decydował organ prowadzący sprawę — i nikt z zewnątrz nie oceniał, czy taki krok jest w ogóle uzasadniony. Historia rachunku mówi natomiast o człowieku znacznie więcej niż o jego podatkach; widać w niej, gdzie się leczy, gdzie spędza urlop czy jakie organizacje wspiera. W postępowaniu przygotowawczym skarbówka wciąż będzie mogła zajrzeć na konto osoby, której nie przedstawiono zarzutów; zanim to zrobi, musi jednak przekonać do swojego wniosku właściwy sąd okręgowy. Co ciekawe, właśnie taki mechanizm zaproponował rząd, który projekt w pierwotnym kształcie ocenił negatywnie. Można się domyślać, że część zapytań, które wcześniej trafiały do banków niemal rutynowo, po prostu przestanie być wysyłana.

Firmy i kontrole celno-skarbowe bez zmian. Nowelizacja ustawy o KAS ma ograniczony zasięg

Nowe przepisy nie zamykają przy tym przed fiskusem dostępu do danych bankowych. Ograniczenie obejmuje wyłącznie osoby fizyczne; w przypadku spółek i innych jednostek organizacyjnych KAS zachowa dotychczasowe uprawnienia. Bez zmian pozostaną też inne podstawy pozyskiwania informacji objętych tajemnicą bankową — m.in. w ramach postępowania podatkowego czy kontroli celno-skarbowej. Ustawa nie zmienia również zasad, na jakich odbywa się blokada rachunku bankowego.

Kiedy nowe zasady wejdą w życie?

Ustawa ma wejść w życie po upływie 14 dni od publikacji w Dzienniku Ustaw; żądania wysłane do banków wcześniej będą rozpatrywane jeszcze na dotychczasowych zasadach. Biorąc pod uwagę wynik czwartkowego głosowania, wydaje się mało prawdopodobne, by na dalszych etapach pojawiły się poważniejsze przeszkody. Dla podatników oznacza to powrót do sytuacji sprzed Polskiego Ładu — z tą różnicą, że tym razem między skarbówką a bankiem pojawi się jeszcze sąd.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj