Specjaliści mogą stracić dodatkowy zarobek na uczelniach. Wszystko przez nową interpretację

Uczelnia zapytała PIP o umowy-zlecenia z wykładowcami. Odpowiedź raczej jej nie ucieszyła

Od 8 lipca 2026 r. podmioty zatrudniające mogą za 40 zł zapytać Głównego Inspektora Pracy, czy planowana forma współpracy nie jest w rzeczywistości etatem. Z tej możliwości skorzystała uczelnia, na której studiuje ok. 17 tys. osób. Władze szkoły chciały podpisywać umowy-zlecenia z praktykami — m.in. adwokatami, lekarzami, sędziami, geodetami i radcami prawnymi — dla których dydaktyka miałaby być jedynie dodatkiem do wykonywanego zawodu. Drugi wniosek dotyczył osób uczących na studiach podyplomowych.

Elastyczne godziny, zastępstwo i własny laptop — argumenty uczelni

Uczelnia przedstawiła przy tym całkiem rozbudowaną listę argumentów. Prowadzący sami zgłaszają, kiedy są dostępni, dobierają metody nauczania, mogą pracować gdzie indziej, a w razie potrzeby wskazać zastępcę; przychodzą też z własnym laptopem i mają wykupione własne OC. Ich obowiązki miały się zresztą ograniczać do zajęć i wystawiania ocen — bez prowadzenia badań i bez sprawowania opieki nad rokiem. Na papierze wygląda to na dość typowe zlecenie. PIP oceniła jednak sprawę zupełnie inaczej — o charakterze współpracy przesądza bowiem faktyczny sposób wykonywania pracy, a nie nazwa umowy czy nawet oświadczenie zleceniobiorcy.

Sylabus i harmonogram wystarczą. Tak inspekcja rozumie podporządkowanie wykładowcy

Kluczowe okazało się tzw. podporządkowanie organizacyjne. Zdaniem inspekcji każdy, kto uczy na uczelni, działa w ramach z góry ustalonej organizacji — prowadzi zajęcia według programu zatwierdzonego przez senat, trzyma się planu zajęć i podlega regulaminom. Elastyczne godziny nie zmieniają tej oceny, bo umożliwianie pracownikowi godzenia pracy z innymi obowiązkami i tak jest powinnością pracodawcy wynikającą z Kodeksu pracy. Zastępstwo również nie przekonało PIP — uczelnia zatrudnia przecież konkretnego specjalistę ze względu na jego wiedzę i nazwisko, więc możliwość przysłania kogoś innego ma raczej symboliczne znaczenie.

Najciekawsze jest jednak to, co z takiego rozumowania wynika. Jak zwraca uwagę mec. Robert Nogacki z Kancelarii Prawnej Skarbiec, cytowany przez „Gazetę Wyborczą”, do uznania podporządkowania nie trzeba już faktycznego wydawania poleceń — wystarczy, że uczelnia ma do tego narzędzia. Trudno natomiast wskazać zajęcia, które odbywałyby się poza sylabusem, regulaminem studiów i planem zajęć. Wydaje się zatem, że przy takiej wykładni miejsca na stosowanie umów cywilnoprawnych w dydaktyce zostaje bardzo niewiele.

Etat na kilkadziesiąt godzin w roku. Kto straci na umowach o pracę dla praktyków?

Formalnie problem z liczbą godzin nie istnieje, bo Kodeks pracy pozwala zatrudnić kogoś na ułamek etatu — na co zwraca uwagę m.in. dr Marcin Wojewódka. W praktyce jednak umowa o pracę oznacza dla uczelni pełne składki na ubezpieczenia społeczne, urlop, badania lekarskie, szkolenie BHP i całą dokumentację pracowniczą. Tymczasem ZUS przy umowie zlecenia zawartej z osobą, która ma już etat u innego pracodawcy (z pensją co najmniej na poziomie minimalnego wynagrodzenia), ogranicza się co do zasady do składki zdrowotnej. Przejście na umowę o pracę oznacza więc wyraźnie wyższy koszt tej samej godziny zajęć.

Lekarze i adwokaci mogą zrezygnować z prowadzenia zajęć

Nie da się też ukryć, że dla wielu praktyków dodatkowe formalności mogą okazać się zwyczajnie nieopłacalne. Lekarz czy adwokat, który prowadzi kilka spotkań w semestrze, raczej nie będzie zachwycony perspektywą badań wstępnych i szkolenia BHP — a niższa kwota „na rękę” również nie zachęca do dalszej współpracy. Można się domyślać, że część uczelni zacznie po prostu ograniczać liczbę zajęć prowadzonych przez osoby z zewnątrz, co uderzy przede wszystkim w praktyczną stronę studiów.

Interpretacja PIP nie wiąże innych uczelni. Kierunek kontroli jest jednak czytelny

Interpretacja PIP chroni wyłącznie uczelnię, która o nią wnioskowała; inne szkoły wyższe formalnie nie muszą się do niej stosować. O ile jednak sam dokument nie jest dla nich wiążący, o tyle pokazuje, jak inspektorzy będą patrzeć na umowy-zlecenia z wykładowcami podczas kontroli. Od lipca inspektor może zaś sam — bez wyroku sądu — wydać decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy, co otwiera drogę do przekształcania umów cywilnoprawnych w etaty. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie zamierza przy tym zajmować stanowiska i odsyła do rektorów, którzy odpowiadają za politykę kadrową. To oni będą więc musieli zdecydować, czy przeglądać umowy już teraz, czy czekać na pierwsze kontrole.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj