- Bezprawnik -
- Prawo -
- Zachowek po ojcu ci się należy. Nawet gdy od 50 lat nie rozmawiałeś z rodzicem
Zachowek po ojcu ci się należy. Nawet gdy od 50 lat nie rozmawiałeś z rodzicem
Nie bez powodu mówimy, że z rodziną najlepiej wychodzi się na zdjęciu. Bywa, że rodzina nie rozmawia ze sobą przez lata, ale gdy dochodzi do spraw spadkowych, raptem wszystkim otwierają się usta, a dawne konflikty ożywają. Wiele osób jest przekonanych, że jeśli ktoś z rodziny długo nie utrzymywał kontaktu ze zmarłym, od razu traci prawo do jakichkolwiek pieniędzy z majątku, w tym prawo do zachowku. Póki co polskie przepisy podchodzą do tego powściągliwie.
Sam brak relacji rodzinnych czy wieloletnie milczenie nie oznaczają jeszcze utraty prawa do części majątku po zmarłym. Prawo nie ocenia rodzinnych sympatii i antypatii tak surowo jak krewni.
Nie dostałeś spadku? Nadal możesz walczyć o swoje
Zachowek to instytucja, która ma chronić najbliższych członków rodziny przed pominięciem w dziedziczeniu. Umożliwia uzyskanie rekompensaty, gdy spadkodawca nie uwzględnił danej osoby w testamencie lub przekazał majątek w sposób, który pozbawił ją należnego udziału.
Prawo do zachowku przysługuje zstępnym, a także małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Warto przy tym wiedzieć, jak wygląda zachowek i kto może go żądać po śmierci rodzica, bo krąg uprawnionych bywa szerszy, niż się wydaje.
Ile wynosi zachowek?
Wysokość zachowku wynosi co do zasady połowę wartości udziału spadkowego, który przypadłby komuś przy dziedziczeniu ustawowym. Wyższy poziom ochrony przewidziano dla osób wymagających wsparcia z uwagi na ich trwałą niezdolność do pracy albo bycie małoletnim. Wtedy zachowek wynosi dwie trzecie wartości udziału. To, ile procent wynosi zachowek po rodzicach, zależy więc od konkretnej sytuacji uprawnionego.
Brak kontaktu nie przekreśla prawa do pieniędzy
Przepisy nie przewidują zasady mówiącej o tym, że wieloletni brak kontaktu odbiera prawo do zachowku. Nawet jeśli dziecko nie rozmawiało z rodzicem przez pół wieku, samo w sobie nie zamyka to drogi do dochodzenia zachowku. Prawo wychodzi z założenia, że więź rodzinna wynika z pokrewieństwa lub małżeństwa, a nie wyłącznie z częstotliwości wspólnych obiadów czy liczby telefonów wykonywanych w ciągu roku.
Kiedy zachowek rzeczywiście się nie należy?
Nie oznacza to wszystko, że prawo do zachowku jest niezniszczalne. Poza tym, że roszczenie o zachowek przedawnia się po 5 latach, wyróżniamy kilka okoliczności, w których uprawniony może definitywnie stracić możliwość dochodzenia pieniędzy. Co istotne, przedawnienie roszczenia o zachowek liczy się od ogłoszenia testamentu, a nie od samej śmierci spadkodawcy.
Wydziedziczenie i niegodność dziedziczenia
Spadkodawca może pozbawić określoną osobę prawa do zachowku po wskazaniu w testamencie przyczyny. Kodeks cywilny przewiduje taką możliwość, gdy osoba uporczywie nie dopełniała obowiązków rodzinnych wobec spadkodawcy, wbrew woli spadkodawcy postępowała uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego czy dopuściła się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci.
Mamy jeszcze możliwość uznania delikwenta za niegodnego dziedziczenia. Niegodność dziedziczenia prowadzi w konsekwencji do odsunięcia od spadku, nawet jeśli niedoszły spadkobierca miał dziedziczyć na mocy testamentu czy ustawy. Chodzi o wyjątkowe sytuacje związane z ciężkimi przewinieniami wobec spadkodawcy, np. gdy syn lub córka umyślnie ukryli lub zniszczyli testament. Wydziedzicza sam spadkodawca, natomiast za niegodnego dziedziczenia może uznać sąd. Różnice między tymi instytucjami dobrze pokazuje zestawienie wydziedziczenie a niegodność dziedziczenia, bo wbrew pozorom nie są tym samym.
Zrzeczenie się dziedziczenia
Prawo do zachowku nie przysługuje również osobie, która zrzekła się dziedziczenia poprzez zawarcie ze spadkodawcą umowy w formie aktu notarialnego.
Sąd może obniżyć zachowek
Brak kontaktu z rodziną nie pozbawia prawa do zachowku, ale w pewnych okolicznościach wpływa na jego wysokość w związku z odwołaniem do naruszenia zasad współżycia społecznego.
Sąd ma prawo uznać żądanie wypłaty zachowku za sprzeczne z elementarnymi zasadami uczciwości i sprawiedliwości, gdy ktoś przez wiele lat ignorował schorowanego rodzica, nie interesował się jego losem, nie udzielał pomocy, a po śmierci natychmiast zgłasza się po część majątku. Tak samo ma prawo obniżyć zachowek, kiedy zapłata doprowadziłaby zobowiązanego do finansowej ruiny, albo uwolnić cię od obciążenia, jeśli na jaw wyjdzie, że osoba żądająca zachowku jeszcze za życia spadkodawcy dostała „swoje” w formie darowizn. Sposób, w jaki oblicza się zachowek, gdy zmarły podarował majątek za życia, potrafi wówczas całkowicie zmienić wynik sprawy.
Sądy bardzo dokładnie analizują takie sprawy, sprawdzając, kto rzeczywiście odpowiadał za zerwanie relacji. Często okazuje się, że konflikt rodzinny miał dwie strony medalu, a winy nie da się przypisać wyłącznie jednej osobie.