Zakaz konkurencji a zakaz dodatkowej pracy – to nie to samo
Na początek fundamentalna różnica, którą wielu pracowników myli. Pracodawca ma pełne prawo zakazać ci pracy u konkurencji – i to zarówno w trakcie trwania umowy, jak i po jej rozwiązaniu. Ale to coś zupełnie innego niż ogólny zakaz podejmowania jakiejkolwiek dodatkowej aktywności zarobkowej.
Jeśli zastanawiasz się, czy pracodawca może zakazać ci pracy u konkurencji, odpowiedź brzmi: tak, ale musi to zrobić w określony sposób. Umowa o zakazie konkurencji wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności. Jeśli takiej umowy nie podpisywałeś – pracodawca nie może ci po prostu "zabronić" prowadzenia działalności konkurencyjnej.
Natomiast zakaz podejmowania jakiejkolwiek dodatkowej pracy – niezwiązanej z branżą pracodawcy – to już zupełnie inna historia.
Czy pracodawca może zakazać mi side hustla? Co mówi Kodeks pracy
Krótka odpowiedź: generalnie nie może.
Dłuższa odpowiedź wymaga sięgnięcia do przepisów. Od 26 kwietnia 2023 roku w Kodeksie pracy obowiązuje art. 26¹, który wprost stanowi, że pracodawca nie może zakazać pracownikowi jednoczesnego pozostawania w stosunku pracy z innym pracodawcą lub jednoczesnego pozostawania w stosunku prawnym będącym podstawą świadczenia pracy innym niż stosunek pracy.
Mówiąc prościej: możesz legalnie pracować na dwóch etatach, prowadzić działalność gospodarczą obok umowy o pracę, czy podejmować zlecenia w wolnym czasie. Pracodawca nie ma prawa ci tego zabraniać – pod warunkiem, że nie naruszasz innych zobowiązań.
Klauzule lojalnościowe w umowach – gdzie jest granica?
Część pracodawców próbuje obejść przepisy, wpisując do umów szeroko sformułowane klauzule lojalnościowe. Mogą one brzmieć na przykład tak: "Pracownik zobowiązuje się nie podejmować żadnej działalności zarobkowej bez zgody pracodawcy".
Taka klauzula jest nieważna, jeśli wykracza poza zakaz konkurencji. Pracodawca nie może narzucić ci obowiązku uzyskiwania zgody na każdą dodatkową aktywność – byłoby to sprzeczne z art. 26¹ Kodeksu pracy.
Warto tu wspomnieć, że nawet jeśli podpisałeś umowę z taką klauzulą, nie oznacza to, że musisz jej przestrzegać. Postanowienia umowy o pracę mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy są nieważne – i w ich miejsce stosuje się odpowiednie przepisy.
Zdarza się jednak, że naruszenie klauzuli lojalnościowej prowadzi do konfliktu z pracodawcą. Warto wtedy wiedzieć, czym różni się zwolnienie dyscyplinarne od wypowiedzenia – bo konsekwencje mogą być bardzo różne.
Kiedy pracodawca jednak może ograniczyć twoją dodatkową pracę?
Są trzy sytuacje, w których pracodawca ma prawo ingerować w twoją dodatkową aktywność zawodową:
Pierwsza to wspomniana już umowa o zakazie konkurencji. Jeśli ją podpisałeś – musisz jej przestrzegać, a jej naruszenie może być podstawą do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia.
Druga dotyczy sytuacji, gdy twoja dodatkowa praca wpływa negatywnie na wykonywanie obowiązków służbowych. Jeśli przychodzisz do pracy niewyspany, bo nocami prowadzisz własny biznes, i twoja wydajność drastycznie spada – pracodawca może wyciągnąć konsekwencje. Ale uwaga: musi udowodnić związek przyczynowo-skutkowy.
Trzecia to konflikt interesów – nawet bez formalnej umowy o zakazie konkurencji. Jeśli pracujesz w dziale sprzedaży firmy A i jednocześnie oferujesz identyczne usługi jako freelancer, naruszasz podstawowy obowiązek lojalności wobec pracodawcy.
Side hustle a nadgodziny – praktyczny problem
Częsty dylemat pracowników rozwijających side hustle: co jeśli pracodawca wymaga pracy po godzinach? Musisz wiedzieć, czy pracodawca może zmusić do pracy w nadgodzinach – bo to bezpośrednio wpływa na twoje możliwości prowadzenia dodatkowej działalności.
Kodeks pracy jasno określa limity nadgodzin i sytuacje, w których pracodawca może ich wymagać. Twoja odmowa pracy w nadgodzinach – poza sytuacjami wyjątkowymi – nie może być podstawą do negatywnych konsekwencji. A to oznacza, że masz prawo chronić czas potrzebny na rozwój własnego biznesu.
Podobny problem dotyczy komunikacji po godzinach. Jeśli pracodawca oczekuje, że będziesz dostępny non-stop, warto sprawdzić, czy musisz odpowiadać na maile po godzinach pracy. Prawo do odłączenia się od obowiązków służbowych to warunek konieczny, żebyś mógł realnie prowadzić dodatkową działalność.
Jak bezpiecznie prowadzić side hustle obok etatu?
Kilka praktycznych zasad, które ochronią cię przed problemami z pracodawcą:
Sprawdź swoją umowę o pracę. Poszukaj zapisów o zakazie konkurencji i klauzulach lojalnościowych. Jeśli je znajdziesz – przeanalizuj ich zakres. Pamiętaj, że postanowienia wykraczające poza dopuszczalny zakres są nieważne.
Upewnij się, że twoja dodatkowa działalność nie koliduje z obowiązkami służbowymi. Nie korzystaj ze sprzętu służbowego do prywatnych celów, nie prowadź side hustla w godzinach pracy, nie wykorzystuj informacji poufnych pracodawcy.
Zachowaj dokumentację. Gdyby pracodawca zarzucił ci naruszenie obowiązków, możesz potrzebować dowodów, że twoja dodatkowa praca nie wpływała na jakość wykonywanych zadań. Przy okazji warto wiedzieć, czy możesz nagrywać rozmowę z pracodawcą – bo w sytuacji konfliktu może się to przydać.
Czy pracodawca może zakazać dodatkowej pracy – podsumowanie
Od 2023 roku przepisy są jednoznaczne: pracodawca nie może zakazać ci dodatkowej pracy, o ile nie narusza ona umowy o zakazie konkurencji, nie wpływa negatywnie na wykonywanie obowiązków i nie stanowi konfliktu interesów.
Trend side hustle będzie się rozwijał, a pracownicy coraz odważniej łączą etat z własnymi projektami. Znajomość swoich praw – w tym prawa do odłączenia od pracy, ochrony przed nieuzasadnionymi nadgodzinami czy granic klauzul lojalnościowych – to fundament bezpiecznego budowania dodatkowego źródła dochodu.
Jeśli pracodawca grozi ci konsekwencjami za prowadzenie legalnej działalności poza godzinami pracy – warto skonsultować sprawę z prawnikiem. A jeśli sytuacja wymaga rozstania z pracodawcą, sprawdź różnicę między wypowiedzeniem a rozwiązaniem umowy za porozumieniem stron – może się okazać, że negocjacje przyniosą lepszy rezultat niż konflikt.
Obserwuj nas w Google Discover
Podobają Ci się nasze treści?
Google Discover
