Polacy jedzą coraz więcej mięsa. Ale szkoły idą pod prąd i przechodzą na dietę planetarną

Spożycie mięsa najwyższe od 2010 r., a szkoły przechodzą na dietę planetarną

W 2025 r. bilansowe spożycie mięsa w Polsce wzrosło do 82 kg na mieszkańca, wobec 76,3 kg rok wcześniej. Według GUS był to najwyższy poziom od co najmniej 2010 r.

Tymczasem od 1 września 2026 r. w szkołach i przedszkolach zaczynają obowiązywać nowe zasady żywienia. W jadłospisach ma być więcej warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych i roślin strączkowych, a co najmniej raz w tygodniu ma być podawany w pełni roślinny obiad. Nowe przepisy odwołują się wprost do założeń tzw. diety planetarnej. I właśnie tutaj zaczyna się największa kontrowersja.

Państwo chce zmieniać nawyki szybciej niż społeczeństwo

Dieta planetarna zakłada zwiększenie udziału warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych, strączków, orzechów i nasion oraz ograniczenie mięsa i przetworów mięsnych. Koncepcja wywodzi się z raportu EAT-Lancet, który łączy kwestie żywieniowe z wpływem produkcji żywności na środowisko.

Sama idea zdrowego odżywiania dzieci nie jest oczywiście niczym kontrowersyjnym. Problem pojawia się wtedy, gdy jeden model żywieniowy zaczyna być przedstawiany jako rozwiązanie jednocześnie dla zdrowia dziecka i dla klimatu. Nie pierwszy zresztą raz żywność w szkołach staje się przedmiotem sporu politycznego. Rodzice mogą bowiem zadać proste pytanie: skoro zdecydowana większość polskich rodzin nadal je mięso, dlaczego szkoła ma być miejscem, w którym państwo będzie próbowało ten zwyczaj zmieniać?

Ponad 80 proc. Polaków kupuje mięso co najmniej raz w tygodniu

Według badania cytowanego przez Inspekcję Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (IJHARS) ponad 80 proc. Polaków deklaruje zakup mięsa przynajmniej raz w tygodniu, a 52 proc. robi to co najmniej kilka razy w tygodniu. Najpopularniejszy jest drób. Z kolei w ujęciu wagowym i według danych Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) Polacy zjadają znacznie więcej wieprzowiny. Nic zatem nie wskazuje, aby nasze społeczeństwo miało zamiar masowo zrezygnować z mięsa.

Polacy nie jedzą coraz mniej mięsa, ale coraz więcej

Dane GUS są tutaj szczególnie interesujące. W 2024 r. bilansowe spożycie mięsa wynosiło 81,1 kg na mieszkańca, a w 2025 r. wzrosło do 82 kg. Wieprzowina pozostaje najpopularniejszym rodzajem mięsa, a na drugim miejscu znajduje się drób. Rosnące ceny mięsa w Polsce najwyraźniej nie zniechęciły konsumentów. Oczywiście sama ilość mięsa nie mówi jeszcze, czy dieta konkretnego człowieka jest zdrowa. Można jeść źle, spożywając zarówno mięso, jak i produkty roślinne. Można również zbudować wartościową dietę z ograniczoną ilością mięsa.

Statystyka pokazuje coś ważnego: społeczeństwo nie podąża w takim tempie w kierunku ograniczenia mięsa, jakiego oczekują zwolennicy diety planetarnej. I tu pojawia się pytanie o skuteczność i intencje odgórnego narzucania zmian.

A co z insulinoopornością?

Dyskusję komplikuje jeszcze jeden element — coraz większe zainteresowanie dietami niskowęglowodanowymi i ketogenicznymi. Badania dotyczące osób dorosłych z otyłością i cukrzycą typu 2 wskazują, że ograniczenie węglowodanów może poprawiać kontrolę glikemii, zmniejszać masę ciała i poprawiać niektóre parametry związane z gospodarką insulinową. Przeglądy badań wskazują na potencjalne korzyści diety ketogenicznej w leczeniu zaburzeń metabolicznych. Nie bez powodu leczenie cukrzycy coraz częściej obejmuje dziś także interwencje dietetyczne.

Nowsze opracowania nadal analizują jej wpływ na insulinooporność i zespół metaboliczny. Nie jest to więc temat, który można po prostu zamknąć stwierdzeniem, że „tłuszcz jest zły, a węglowodany są dobre". Warto tutaj dokonać jednego ważnego zastrzeżenia — dane dotyczące dorosłych nie mogą być automatycznie przenoszone na dzieci.

Dowody dotyczące dzieci są ograniczone

Amerykańska Akademia Pediatrii zwraca uwagę, że dowody dotyczące diet bardzo niskowęglowodanowych i ketogenicznych u dzieci i młodzieży są ograniczone, a przy ich stosowaniu potrzebna jest szczególna kontrola ze względu na rozwój organizmu, możliwe zaburzenia wzrostu, niedobory i inne działania niepożądane. Dlatego nie chodzi o to, aby szkoły nagle zaczęły serwować dzieciom dietę keto. Chodzi o coś znacznie ważniejszego — o zachowanie otwartej debaty naukowej i nieprzedstawianie jednej filozofii żywieniowej jako jedynej słusznej.

Rodzic może mieć inne zdanie niż urzędnik

I właśnie tutaj nowe przepisy mogą spotkać się z oporem. Rodzic może powiedzieć: moje dziecko lubi mięso, dobrze je toleruje, jest aktywne, a w domu dostaje również warzywa, owoce, nabiał czy produkty pełnoziarniste. Dlaczego szkoła ma ograniczać mu możliwość wyboru?

Dziecko nie jest statystycznym „konsumentem żywności". Ma własne potrzeby, apetyt, aktywność fizyczną, rozwój i preferencje. Co więcej, problemem polskich dzieci nie jest wyłącznie mięso. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego wskazuje na szereg innych problemów żywieniowych, takich jak niedostateczne spożycie warzyw i owoców, produktów pełnoziarnistych, ryb czy roślin strączkowych, ale także nadmierne spożycie słodyczy i żywności wysoko przetworzonej. Temu ostatniemu ma zresztą zaradzić osobna zmiana — od 1 września sklepiki szkolne bez cukru i soli. Czy zatem nie lepiej skoncentrować się przede wszystkim na jakości całej diety, zamiast rozpoczynać i prowadzić kolejną wojnę o mięso?

Dieta dla dziecka czy dieta dla planety?

Należy postawić fundamentalne pytanie o rzeczywiste intencje urzędników ministerialnych. Jeżeli przedstawiciele szkoły powiedzą „będziemy podawać dzieciom więcej warzyw, mniej produktów wysoko przetworzonych i zadbamy o prawidłowe bilansowanie posiłków", ciężko z tym polemizować. Jeżeli natomiast argumentem staje się przede wszystkim ślad węglowy, można zapytać, gdzie w tym wszystkim kończy się polityka klimatyczna, a zaczyna indywidualne prawo rodziców do decydowania o diecie dziecka. Dieta planetarna ma przecież dwa cele: zdrowotny i środowiskowy. Nie zawsze muszą one prowadzić do identycznych decyzji w przypadku każdego dziecka.

Rodzice mogą nie zaakceptować „inżynierii żywieniowej"

Polacy są przyzwyczajeni do mięsa. Stanowi ono część naszej kuchni i kultury żywieniowej. Statystyki pokazują ponadto, że choć wegetarianizm w Polsce zyskuje na popularności, spożycie mięsa wcale nie znajduje się w odwrocie. Wprost przeciwnie — według najnowszych danych bilansowych wzrosło do 82 kg na osobę. Zresztą trend europejski jest podobny. Oprócz Niemiec, gdzie spożycie spada, w pozostałych krajach wzrasta. Liderami są Hiszpanie, Portugalczycy i Irlandczycy.

Dlatego próba szybkiego przestawienia dzieci na bardziej roślinny model żywienia może wywołać zupełnie inny efekt, niż oczekują jego autorzy. Rodzice mogą uznać, że państwo zbyt mocno ingeruje w coś, co powinno pozostać przede wszystkim decyzją rodziny. Największym wyzwaniem dla nowych pomysłów MEN nie będzie więc przygotowanie bezmięsnego obiadu, ale przekonanie rodziców, że zmiana rzeczywiście służy przede wszystkim ich dzieciom, a nie realizacji kolejnej politycznej czy klimatycznej wizji.

Jeżeli statystyki pokazują wzrost spożycia mięsa, a coraz więcej badań analizuje różne modele żywienia i ich wpływ na metabolizm, to zamiast narzucać jedną odpowiedź, warto przede wszystkim uczyć dzieci, jak świadomie wybierać żywność. Zdrowa dieta powinna być przede wszystkim dobrze zbilansowana, dostosowana do wieku i potrzeb organizmu. A o tym, co ostatecznie znajduje się na talerzu dziecka, nadal najwięcej do powiedzenia powinni mieć rodzice i lekarze, a nie urzędnicy od klimatu.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj