Najważniejsze zmiany w pigułce
Ustawa z 18 grudnia 2025 roku wprowadza trzy grupy zmian, które wchodzą w życie w różnych terminach:
- 14 dni od ogłoszenia – nowe zasady kontroli zwolnień lekarskich
- 3 miesiące od ogłoszenia – definicja pracy zarobkowej i aktywności niezgodnej z celem zwolnienia
- Od 1 stycznia 2027 roku – możliwość pracy u jednego pracodawcy podczas L4 u drugiego
Co zmienia się w kontroli zwolnień lekarskich?
Już 14 dni po ogłoszeniu ustawy ZUS zyska nowe narzędzia do weryfikacji zwolnień. Kontrolerzy będą mogli legitymować osoby przebywające na L4, wchodzić do miejsca kontroli oraz odbierać informacje od chorego, jego pracodawcy i lekarza prowadzącego.
To istotna zmiana, bo do tej pory uprawnienia kontrolerów nie były jednoznacznie określone w przepisach. Teraz kontrole ZUS staną się bardziej transparentne – zarówno dla ubezpieczonych, jak i dla samych kontrolerów.
Dodatkowo doprecyzowano, że ZUS może kontrolować nie tylko zwolnienia z powodu własnej choroby, ale także te wystawione z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny. Kontrolą mogą być objęte również osoby po ustaniu ubezpieczenia chorobowego.
Nowa definicja pracy zarobkowej – koniec z wątpliwościami
Po upływie 3 miesięcy od ogłoszenia ustawy zaczną obowiązywać precyzyjne definicje tego, co powoduje utratę zasiłku chorobowego. Do tej pory przepisy mówiły ogólnikowo o „wykorzystywaniu zwolnienia w sposób niezgodny z jego celem", co prowadziło do licznych sporów sądowych.
Pracą zarobkową powodującą utratę zasiłku będzie każda czynność o charakterze zarobkowym, niezależnie od formy prawnej zatrudnienia. Wyjątkiem są czynności incydentalne, których podjęcia wymagają istotne okoliczności – ale uwaga: polecenie pracodawcy nie jest taką okolicznością.
Aktywność niezgodna z celem zwolnienia to wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia. Nie dotyczy to jednak zwykłych czynności dnia codziennego ani czynności incydentalnych wymuszonych okolicznościami.
Warto pamiętać, że na zwolnieniu lekarskim można więcej, niż się wydaje – wszystko zależy od rodzaju L4 i zaleceń lekarza. Nowe przepisy to potwierdzają i usuwają część dotychczasowych niejasności.
Rewolucja od 2027 roku: praca u jednego pracodawcy podczas L4 u drugiego
Największa zmiana wchodzi w życie dopiero 1 stycznia 2027 roku. Dotyczy osób zatrudnionych u kilku pracodawców jednocześnie.
Obecnie, jeśli lekarz stwierdzi niezdolność do pracy, musi wystawić zwolnienia na wszystkie tytuły ubezpieczenia. Od 2027 roku będzie inaczej: na żądanie ubezpieczonego lekarz nie wystawi zwolnienia z określonego tytułu, jeśli charakter pracy w tym miejscu pozwala na jej wykonywanie mimo choroby.
Przykład: pracownik zatrudniony fizycznie w jednej firmie i zdalnie w drugiej złamał nogę. Może wziąć L4 z pracy fizycznej, ale nadal pracować zdalnie u drugiego pracodawcy. To rozwiązanie, na które czekało wielu pracowników łączących różne formy zatrudnienia.
Zmiany w orzecznictwie ZUS
Ustawa wprowadza również szereg zmian dotyczących lekarzy orzeczników ZUS:
Nowi specjaliści w orzekaniu
Oprócz lekarzy, orzeczenia w określonych sprawach będą mogli wydawać:
- Fizjoterapeuci – w sprawach rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej
- Pielęgniarki i pielęgniarze – w sprawach niezdolności do samodzielnej egzystencji
Elastyczne formy współpracy
Kadra medyczna ZUS będzie mogła pracować na podstawie umowy o pracę lub umowy o świadczenie usług – do wyboru. Wyjątkiem są stanowiska nadzorcze (Naczelny Lekarz Zakładu i jego zastępcy), gdzie obowiązkowa pozostaje umowa o pracę.
Jednoosobowe orzekanie
Od 2027 roku znikają trzyosobowe komisje lekarskie rozpatrujące sprzeciwy. Zarówno orzeczenia pierwszoinstancyjne, jak i te wydawane po odwołaniu będą wydawane jednoosobowo. W sprawach szczególnie skomplikowanych możliwe będzie skierowanie do trzech orzeczników.
E-wizyty i dokumenty elektroniczne
Badania orzecznicze będzie można przeprowadzać z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych. Orzeczenia będą wydawane w postaci dokumentów elektronicznych, a maksymalny termin na wydanie orzeczenia wyniesie 30 dni.
Co to oznacza dla pracowników?
Nowe przepisy mają dwie strony. Z jednej strony ZUS zyskuje skuteczniejsze narzędzia kontroli – decyzja ZUS może stać się ostateczna, jeśli nie dochowamy formalności, więc warto znać swoje prawa i terminy odwoławcze.
Z drugiej strony pracownicy zyskują:
- Możliwość e-wizyt u orzeczników
- Jasne definicje tego, co jest dozwolone na L4
- Możliwość częściowej pracy przy kilku tytułach ubezpieczenia
- Szybsze orzecznictwo (maksymalnie 30 dni)
Nowe uprawnienia kontrolerów ZUS – czyli możliwość legitymowania chorych i wstępu do miejsca kontroli – zaczną obowiązywać już 14 dni od ogłoszenia ustawy. Na definicje pracy zarobkowej i aktywności niezgodnej z celem L4 poczekamy 3 miesiące od ogłoszenia. Natomiast największe zmiany – możliwość pracy u jednego pracodawcy podczas zwolnienia u drugiego, jednoosobowe orzekanie, e-wizyty i nowi specjaliści w ZUS – wejdą w życie dopiero 1 stycznia 2027 roku.
Ustawa z grudnia 2025 roku to największa reforma systemu zwolnień lekarskich i orzecznictwa ZUS od lat. Najważniejsze zmiany – w tym możliwość częściowej pracy podczas L4 – wejdą w życie dopiero od 2027 roku, ale już teraz warto przygotować się na nowe zasady kontroli.
Obserwuj nas w Google Discover
Podobają Ci się nasze treści?
Google Discover
