- Bezprawnik -
- Zakupy -
- Kod kreskowy nie oznacza, że produkt jest polski. Polishwashing to coraz bardziej powszechne zjawisko
Kod kreskowy nie oznacza, że produkt jest polski. Polishwashing to coraz bardziej powszechne zjawisko
Od wielu lat przyzwyczailiśmy się do tego, że kod kreskowy 590 oznacza, że produkt został wytworzony w Polsce. Otóż niekoniecznie. Kontrole Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych wykazały przypadki oznaczania zagranicznego mięsa jako polskiego. Produkty pochodziły m.in. z Niemiec, Belgii i Hiszpanii. Okazuje się, że dla konsumentów rozpoznanie prawdziwego pochodzenia żywności nie zawsze jest takie proste.
Inspekcja sprawdziła 89 sklepów sprzedających wieprzowinę. Nieprawidłowości stwierdzono w 13 z nich
Jak podaje IJHARS, sprawdzono 293 partie mięsa, a zastrzeżenia dotyczyły 31 partii (10,6%). W niektórych przypadkach mięso oznaczano jako polskie, mimo że pochodziło m.in. z Belgii, Niemiec, Holandii, Hiszpanii, Danii i Irlandii.
W przypadku mięsa przepisy są jednoznaczne. Zwierzę musi urodzić się w Polsce, być hodowane w Polsce i zostać ubite w Polsce.
Jeżeli choć jeden z tych etapów odbył się za granicą, mięso nie może być oznaczone jako „Produkt Polski”. Za nieuprawnione stosowanie tego oznaczenia może grozić kara do 10% przychodu z poprzedniego roku, nie mniej niż 1000 zł.
Kod kreskowy 590 nie gwarantuje polskiego pochodzenia produktu
Jak podkreśla Paweł Cybulski, prezes Stowarzyszenia Certyfikowanych Audytorów i Kontrolerów Wewnętrznych, w rozmowie z agencją Newseria, obecne certyfikaty i oznaczenia na produktach w żadnym wypadku nie świadczą o tym, że produkt jest wyprodukowany w naszym kraju:
Świat jest bardziej zglobalizowany. Mamy szereg różnych obszarów, które będą świadczyły o tym, że dany produkt nie jest polski. Chociaż będą etykietki wskazujące na to, że jest polski albo będzie oznaczenie 590 w kodzie kreskowym, to wcale nie musi oznaczać, że jest to produkt polski.
Kod 590 oznacza tylko, że firma korzystająca z danego numeru została zarejestrowana w polskim oddziale organizacji GS1. Równie dobrze więc produkt ów mógł powstać w zagranicznej fabryce.
Zjawisko tego typu bywa określane mianem polishwashingu
Polishwashing to praktyka polegająca na tworzeniu wrażenia, że produkt pochodzi z Polski, mimo że nie ma ku temu wystarczających podstaw. Może wykorzystywać polskie flagi, oznaczenia i inne elementy sugerujące krajowe pochodzenie.
Patriotyzm konsumencki to zjawisko, o którym słyszymy od bardzo dawna, a resort rolnictwa bezpośrednio wspiera promocję polskich produktów.
Producenci mogą wykorzystywać polsko brzmiące nazwy marek, regionalne określenia, ludowe motywy graficzne czy odwołania do tradycyjnych receptur. To działanie wprost wykorzystuje coraz częstszą chęć konsumentów do wybierania polskich produktów i patriotyzmu konsumenckiego.
Według przywołanego przez agencję raportu Fundacji „Teraz Polska” z 2026 roku 84,2 proc. Polaków deklarowało w 2025 roku, że mając wybór, należy kupować produkty polskiego pochodzenia, a dla 24,4 proc. badanych kraj pochodzenia jest jednym z trzech najważniejszych kryteriów codziennych zakupów.
Konsument często widzi tylko część informacji o produkcie
Kolejnym elementem tzw. polishwashingu jest prezentowanie na pierwszym planie informacji o polskiej marce, zakładzie produkcyjnym lub dystrybutorze, przy jednoczesnym ograniczaniu widoczności danych dotyczących rzeczywistego pochodzenia surowców. Można się w tym pogubić, mając na uwadze fakt, że klient często musi szukać w sklepie najświeższych produktów z tyłu półek.
Konsument widzi duży napis sugerujący krajowy charakter produktu, natomiast istotne informacje znajdują się drobnym drukiem na odwrocie opakowania.
Polishwashing pokazuje, że samo istnienie przepisów nie gwarantuje konsumentom pełnej ochrony. Szczególnie trudne jest wykrywanie sytuacji, w których producent nie składa bezpośrednio fałszywej deklaracji, lecz umiejętnie wykorzystuje symbole, nazwy i skojarzenia, aby wywołać określone wrażenie.
