„Zawsze musi być mandat”. Urzędniczka skarbówki zdradza, jak rząd oczekuje teraz linczu na przedsiębiorcach

Od prewencji do mandatu, czyli spór o „mierniki” w skarbówce

Narzędziem, o którym mówi Jagodzińska, jest tzw. nabycie sprawdzające. To forma kontroli, w której funkcjonariusz wchodzi do lokalu jako zwykły klient, dokonuje zakupu i ujawnia się dopiero wtedy, gdy wykryje nieprawidłowość, na przykład brak paragonu albo zaniżoną stawkę podatku. Mechanizm działa od kilku lat i, jak pisaliśmy wcześniej, podobne uprawnienia mogą wkrótce zyskać kolejne instytucje, o czym więcej w tekście o urzędnikach jako tajemniczych klientach.

Sam instrument nie budzi większych wątpliwości. Spór dotyczy tego, jak rozlicza się z niego pracowników. Według związkowczyni jeszcze kilka lat temu w tzw. mierniku liczyła się sama liczba przeprowadzonych nabyć sprawdzających, niezależnie od tego, czy zakończyły się one mandatem. Chodziło o prewencję: sprawdzić, pouczyć, przypomnieć o obowiązkach. Po zmianie kierownictwa resortu, jak twierdzi, do miernika zaliczają się już tylko kontrole „pozytywne”, czyli zakończone mandatem albo odmową jego przyjęcia. Mówiąc wprost: według jej relacji „zawsze musi być mandat”.

Jednocześnie, jak utrzymuje Jagodzińska, poziomy tych wskaźników są podnoszone, a urzędom narzucane są coraz wyższe wartości do wykonania. „Nakłada się na nas chore mierniki jak w korporacjach, niemożliwe do wykonania” napisała, opisując presję, pod jaką mają pracować szeregowi urzędnicy.

Głos ze środka administracji. Kim jest autorka oskarżeń

Trzeba uczciwie zaznaczyć, skąd pochodzi ta relacja. Agata Jagodzińska to działaczka związkowa o jednoznacznym profilu, która od lat krytykuje politykę obecnego kierownictwa Ministerstwa Finansów i rządu. Wcześniej wskazywała m.in. na rzekomy „powrót do metod sprzed ośmiu lat” i spadek skuteczności KAS w walce z dużymi wyłudzeniami. Resort część jej wcześniejszych twierdzeń dementował. To kontekst, który warto trzymać w głowie: mamy do czynienia z relacją jednej strony, opartą na anonimowych sygnałach od urzędników, a nie z oficjalnym dokumentem ani potwierdzonymi danymi.

To jednak nie znaczy, że temat należy zbyć. Jagodzińska kieruje pytania wprost do szefa KAS Marcina Łobody, ministra finansów Andrzeja Domańskiego i premiera Donalda Tuska, dopominając się odpowiedzi, kto i kiedy przebudował konstrukcję wskaźników. Sygnał, że administracja może być rozliczana z samych kar, a nie z efektu prewencyjnego, jest poważny i zasługuje na weryfikację, a nie na milczenie.

„Zawsze musi być mandat”? Co na to przepisy

Najpoważniejszy zarzut dotyczy jednak czegoś innego. Z relacji urzędników, które przytacza związkowczyni, ma wynikać, że kierownictwo narzuca konkretne, jak najwyższe kwoty mandatów. To, jeśli prawda, jest trudne do pogodzenia z literą prawa. Za wykroczenie skarbowe funkcjonariusz może nałożyć mandat w przedziale od jednej dziesiątej do pięciokrotności minimalnego wynagrodzenia, ale jego wysokość powinna wynikać z indywidualnej oceny, uwzględniającej m.in. rozmiar uszczuplenia i sytuację majątkową sprawcy. Odgórne ustalanie „taryfy” kłóci się z tą zasadą.

Dla samego ukaranego istotne jest też to, że przyjęcie mandatu nie jest obowiązkiem. Można go nie przyjąć i skierować sprawę do sądu, o czym piszemy w tekście o prawie odmowy przyjęcia mandatu. Co więcej, nawet po przyjęciu mandatu nałożonego w zawyżonej wysokości istnieje możliwość jego wzruszenia, a praktyczny poradnik, jak uchylić się od skutków przyjęcia mandatu, opisuje, kiedy ma to szansę powodzenia.

Pizza z krewetkami jako tło afery

Cała dyskusja nabrała rozpędu dzięki sprawie pizzerii Sabroso w Gdańsku. Jak opisywał TVN24, dwie kontrolerki zamówiły pizzę z krewetkami, zapłaciły, a po posiłku okazały legitymacje i wystawiły mandat na 2500 zł. Powodem była stawka VAT. Pizza co do zasady jest opodatkowana stawką 8 proc. jako gotowy posiłek, ale dodatek owoców morza przesuwa całe danie do stawki 23 proc. Restaurator przyznał, że nie wiedział o tej regule i potraktował krewetki jak zwykły dodatek.

Doradcy podatkowi cytowani przez media zwracali uwagę, że to przykład pułapki tkwiącej w samych przepisach o gastronomicznym VAT, a nie złej woli przedsiębiorcy. I właśnie ten wątek łączy obie historie: jeśli urzędnik jest rozliczany z efektu w postaci mandatu, drobny błąd w stawce staje się łatwym „celem”, łatwiejszym niż żmudne tropienie karuzel VAT.

Co to oznacza dla przedsiębiorców

Dla prowadzących małe firmy płynie z tego kilka praktycznych wniosków. Po pierwsze, warto znać przebieg i granice takich czynności, bo kontrola z urzędu skarbowego rządzi się określonymi regułami, a nabycie sprawdzające bywa z nimi mylone, choć ma inny charakter niż klasyczna kontrola podatkowa. Po drugie, przyjęcie mandatu zawsze pozostaje wyborem, a nie przymusem.

Warto też pamiętać o szerszym tle. Statystyki, które omawialiśmy przy okazji analizy spadającej liczby kontroli skarbowych, pokazują, że fiskus od lat kontroluje rzadziej, ale celniej. Jeśli relacja Jagodzińskiej okaże się prawdziwa, byłby to dowód, że „celność” coraz częściej oznacza po prostu pewność mandatu, a nie skuteczność w ściganiu największych oszustów. Na razie to jednak teza wymagająca potwierdzenia. Bez oficjalnej odpowiedzi Ministerstwa Finansów pozostają pytania, które trudno zostawić bez echa, zwłaszcza gdy padają zdania w rodzaju: „Nie chcemy karać malutkich”.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj