- Bezprawnik -
- Społeczeństwo -
- Mniej śmieci, wyższe rachunki. Paradoks systemu kaucyjnego uderza w gminy i mieszkańców
Mniej śmieci, wyższe rachunki. Paradoks systemu kaucyjnego uderza w gminy i mieszkańców
System kaucyjny zadebiutował w Polsce rok temu, 1 października 2025 roku. Jak można podsumować ostatnie 12 miesięcy? Czy Polacy przekonali się w końcu do nowego rozwiązania, czy wręcz przeciwnie?
Rok systemu kaucyjnego w Polsce – co obejmuje kaucja za butelki i puszki
Cała idea nowego systemu opiera się (w teorii) na prostych założeniach. Wszystkie metalowe puszki o pojemności do 1 l, plastikowe butelki do 3 l, a także szklane butelki do 1,5 l (ale nie po mleku i produktach mlecznych – to jeden z wyjątków od systemu kaucyjnego) objęte są systemem kaucyjnym.
Ile wynosi kaucja zwrotna za butelki PET, puszki i szkło
Kupując m.in. wodę mineralną, słodkie napoje gazowane i niegazowane czy piwo, do kwoty produktu dopłacasz kaucję zwrotną w następującej wysokości:
- 0,50 zł za butelkę plastikową (PET) o pojemności do 3 l,
- 0,50 zł za puszkę metalową o pojemności do 1 l,
- 1,00 zł za butelkę szklaną wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 l.
Warto przy tym pamiętać, że kaucja za butelki na paragonie zwykle widnieje jako osobna pozycja. Kaucję tę możesz odzyskać, jeśli oddasz puste opakowanie do specjalnego automatu na butelki i puszki. Proste? Nic bardziej mylnego.
Polacy zajęci zbieractwem, czyli niezgniecione opakowania w domu
Pierwszym grzeszkiem tego rozwiązania jest konieczność przechowywania pustych opakowań. Niestety nie można ich zgnieść, przez co zajmują sporo wolnej przestrzeni, a przecież nie każdy z nas ma duże mieszkania czy piwnice. Poza tym po krótkim czasie z takich opakowań może wydobywać się odór (np. po piwie czy słodkich napojach).
Nawet niektórzy przedstawiciele koalicji rządzącej wprost przyznali, że system kaucyjny zrobił z Polaków śmieciarzy. Aby odzyskać kaucję, trzeba bowiem oddać w nienaruszonym (niezgniecionym) stanie puste opakowania, co irytuje wielu z nas.
Urzędy, policja i straż pożarna omijają system kaucyjny
Nic dziwnego, że państwowe instytucje, jak urzędy, policja czy straż pożarna preferują wodę w baniakach, które nie są objęte kaucją. Kto by się w urzędach męczył ze zbieraniem opakowań? Zwykły obywatel musi, jeśli chce odzyskać zapłaconą kaucję. Money.pl donosił w marcu, że do systemu kaucyjnego trafiło ok. 60 proc. opakowań.
Butelkomaty bywają bardzo kapryśne
To jednak jeszcze nic. Sam wielokrotnie spotkałem się z awariami butelkomatów. Zauważyłem, że jedne urządzenia działają lepiej, inne gorzej. Niestety nikt nie zadbał o ich unifikację i najwyraźniej niektóre modele są bardziej awaryjne od innych.
Kwit z butelkomatu ma termin ważności
A gdy już odbierzesz z butelkomatu papierowy kwit z należną kwotą, którą ma ci zwrócić sklep, najczęściej masz 30 dni na jego realizację (przy okazji: mało kto wie, że przysługuje ci zwrot kaucji gotówką zamiast bonu na zakupy). Innymi słowy, kaucja ma termin ważności – jeśli z jakiegoś powodu przekroczysz termin, nie masz prawa odzyskać wpłaconej kaucji. I to wtedy, gdy oddałeś puste butelki czy puszki.
Co się dzieje z nieodebranymi kaucjami
No właśnie. Co się dzieje wtedy, gdy nie odzyskasz kaucji, bo nawet się o to nie postarasz? Teoretycznie nieodebrane kaucje mają finansować i wspierać rozwój systemu kaucyjnego w Polsce. Tyle w teorii, gdyż nie brakuje krytyków, którzy głośno mówią o braku transparentności tego rozwiązania. Wiadomo, że pieniądze z nieodzyskanych kaucji zasilają prywatnych operatorów butelkomatów, ale co się z nimi później dokładnie dzieje? Na pełny raport resortu mamy czekać do wiosny 2027.
Nie odbierasz kaucji? Tracisz nie tylko na napojach, ale i na droższych śmieciach
A może i tak wyrzucasz swoje butelki do kosza, jak robili to wszyscy ponad rok temu? To najprostszy ze sposobów na uniknięcie systemu kaucyjnego, ale ma swoją cenę. Przez system kaucyjny gminy mają znacznie mniej surowca, który mógł zostać odsprzedany dalej do recyklingu. Już w 2026 r. niektóre samorządy podniosły ceny wywozu śmieci, a w 2027 r. mogą one być jeszcze wyższe niż obecnie. Z drugiej strony za zbyt mało oddawanych pustych opakowań gminy mają liczyć się z wysokimi grzywnami.
Konfederacja chce likwidacji systemu kaucyjnego, resort myśli o rozszerzeniu
To prawdziwy paradoks, że mniej wyrzucanych śmieci na śmietnik może powodować wzrost cen ich wywozu. Nic dziwnego, że niektórzy politycy głośno mówią o konieczności likwidacji systemu kaucyjnego. Taki projekt złożyła ostatnio w Sejmie Konfederacja. Resort klimatu idzie jednak w przeciwną stronę – na stole leży włączenie małpek do systemu kaucyjnego.
