Kiedy nadchodzi moment rozstania z pracodawcą, pracownik staje przed wyborem: zaakceptować wypowiedzenie, wynegocjować porozumienie stron czy może samemu złożyć wypowiedzenie? Każda z tych opcji niesie inne konsekwencje prawne i finansowe. Zrozumienie różnic może uchronić przed nieprzyjemnymi niespodziankami w urzędzie pracy.
Wypowiedzenie a rozwiązanie umowy za porozumieniem stron – podstawowe różnice
Kodeks pracy w art. 30 przewiduje kilka sposobów zakończenia stosunku pracy. Wypowiedzenie umowy o pracę to jednostronna czynność prawna – jedna ze stron decyduje o rozwiązaniu umowy, a druga musi to zaakceptować. Nie wymaga zgody drugiej strony, ale wiąże się z obowiązkiem zachowania okresu wypowiedzenia.
Porozumienie stron działa zupełnie inaczej. Jak sama nazwa wskazuje, wymaga zgody zarówno pracownika, jak i pracodawcy. Strony wspólnie ustalają warunki rozstania, w tym datę zakończenia współpracy. Mogą ją wyznaczyć na dowolny dzień – nawet natychmiast, bez żadnego okresu przejściowego.
Ta pozorna elastyczność porozumienia stron ma jednak swoją cenę. Urząd pracy traktuje je znacznie mniej korzystnie niż wypowiedzenie złożone przez pracodawcę. I właśnie tu zaczynają się schody.
Zasiłek dla bezrobotnych – wypowiedzenie a rozwiązanie umowy za porozumieniem stron
Sposób zakończenia stosunku pracy bezpośrednio wpływa na prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Nie chodzi o samo przyznanie świadczenia – tu decyduje przede wszystkim staż pracy i wysokość wcześniejszego wynagrodzenia. Kluczowe jest jednak to, kiedy zasiłek zacznie być wypłacany.
Jeśli to pracodawca wypowiedział umowę, sytuacja jest najprostsza. Zasiłek przysługuje od dnia rejestracji w urzędzie pracy (a dokładniej po upływie 7 dni). Pracownik nie ponosi żadnych negatywnych konsekwencji związanych ze sposobem rozwiązania umowy.
Znacznie gorzej wygląda sytuacja przy porozumieniu stron. Zgodnie z ustawą o rynku pracy i służbach zatrudnienia, jeśli w okresie 6 miesięcy przed rejestracją w urzędzie pracy pracownik rozwiązał stosunek pracy za porozumieniem stron, zasiłek będzie przysługiwał dopiero po 90 dniach od rejestracji. Co więcej, okres wypłaty zasiłku zostanie skrócony o te same 90 dni.
W praktyce oznacza to, że jeśli zasiłek przysługiwałby przez 180 dni, pracownik otrzyma go tylko przez 90 dni. Trzy miesiące oczekiwania plus trzy miesiące świadczenia – zamiast pół roku wsparcia od razu.
Kiedy porozumienie stron nie wpływa na zasiłek?
Ustawa przewiduje kilka wyjątków, w których porozumienie stron nie powoduje 90-dniowej karencji. Zasiłek przysługuje od dnia rejestracji, jeśli porozumienie nastąpiło z powodu:
- upadłości pracodawcy,
- likwidacji pracodawcy,
- zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn dotyczących zakładu pracy,
- zmiany miejsca zamieszkania pracownika.
To ostatnie jest szczególnie ważne. Jeśli pracownik przeprowadza się do innego miasta i z tego powodu musi zakończyć pracę, porozumienie stron nie będzie skutkowało karencją. Warto jednak pamiętać, że urząd pracy może zażądać dowodów potwierdzających zmianę miejsca zamieszkania.
Kluczowe znaczenie ma też odpowiedni zapis w świadectwie pracy. Dokument powinien jednoznacznie wskazywać, że porozumienie stron nastąpiło z przyczyn dotyczących pracodawcy. Samo sformułowanie „na wniosek pracodawcy" może nie wystarczyć – urząd pracy potrzebuje informacji o konkretnej przyczynie.
Wypowiedzenie przez pracownika – najgorsza opcja dla zasiłku
Jest jeszcze trzecia możliwość, często pomijana w dyskusjach: wypowiedzenie złożone przez samego pracownika. I tu konsekwencje są najsurowsze.
Zgodnie z art. 219 ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia, prawo do zasiłku nie przysługuje bezrobotnemu, który w okresie 6 miesięcy przed rejestracją rozwiązał stosunek pracy za wypowiedzeniem. W praktyce oznacza to całkowitą utratę prawa do zasiłku, a nie tylko karencję.
Są jednak wyjątki. Zasiłek przysługuje mimo wypowiedzenia przez pracownika, jeśli:
- wypowiedzenie nastąpiło z powodu zmiany miejsca zamieszkania,
- pracownik rozwiązał umowę w trybie art. 55 § 1 lub § 1¹ Kodeksu pracy (z powodu ciężkiego naruszenia obowiązków przez pracodawcę lub wydania orzeczenia lekarskiego o szkodliwych warunkach pracy).
Ten drugi przypadek to tak zwana „odwrócona dyscyplinarka". Jeśli pracodawca dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków wobec pracownika, ten może rozwiązać umowę bez wypowiedzenia i zachować prawo do zasiłku od dnia rejestracji.
Zwolnienie dyscyplinarne – 180 dni karencji
Warto wspomnieć jeszcze o jednej sytuacji: zwolnieniu dyscyplinarnym. Jeśli pracownik w okresie 6 miesięcy przed rejestracją został zwolniony z własnej winy bez wypowiedzenia (art. 52 Kodeksu pracy), karencja wynosi aż 180 dni.
Przy zasiłku przysługującym na 180 dni oznacza to całkowity brak świadczenia. Pracownik musi odczekać pół roku, a do tego czasu okres wypłaty zasiłku się wyczerpie. To dodatkowa kara za utratę pracy w najbardziej niekorzystnych okolicznościach.
Wypowiedzenie a rozwiązanie umowy za porozumieniem stron – kwestia odprawy
Zasiłek to nie jedyna różnica. Sposób rozwiązania umowy wpływa również na prawo do odprawy dla pracownika. Tu zasady są nieco inne niż przy zasiłku.
Odprawa przysługuje pracownikom zatrudnionym w firmach liczących co najmniej 20 osób, jeśli rozwiązanie umowy następuje z przyczyn niedotyczących pracownika. Dotyczy to zarówno zwolnień grupowych, jak i zwolnień indywidualnych.
Co istotne, odprawa może przysługiwać również przy porozumieniu stron – pod warunkiem że przyczyny rozwiązania umowy leżały po stronie pracodawcy. Jeśli firma redukuje etaty lub likwiduje stanowisko i proponuje pracownikowi porozumienie stron zamiast wypowiedzenia, pracownik nie traci prawa do odprawy.
Wysokość odprawy zależy od stażu pracy u danego pracodawcy:
- jednomiesięczne wynagrodzenie – przy zatrudnieniu krótszym niż 2 lata,
- dwumiesięczne wynagrodzenie – przy zatrudnieniu od 2 do 8 lat,
- trzymiesięczne wynagrodzenie – przy zatrudnieniu powyżej 8 lat.
Maksymalna wysokość odprawy nie może przekroczyć 15-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę.
Okres wypowiedzenia – co warto wiedzieć
Przy wypowiedzeniu umowy obowiązuje okres wypowiedzenia, którego długość zależy od stażu pracy:
- 2 tygodnie – przy zatrudnieniu krótszym niż 6 miesięcy,
- 1 miesiąc – przy zatrudnieniu od 6 miesięcy do 3 lat,
- 3 miesiące – przy zatrudnieniu powyżej 3 lat.
W tym czasie pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia i może szukać nowej pracy. Przysługują mu też dni wolne na poszukiwanie zatrudnienia – 2 dni robocze przy dwutygodniowym i jednomiesięcznym wypowiedzeniu lub 3 dni przy trzymiesięcznym.
Porozumienie stron pozwala pominąć okres wypowiedzenia. Brzmi korzystnie, ale tylko jeśli pracownik ma już nową pracę. W przeciwnym razie traci kilka tygodni lub miesięcy wynagrodzenia i jednocześnie wpada w 90-dniową karencję w urzędzie pracy.
Świadectwo pracy – kluczowy dokument
Niezależnie od sposobu rozwiązania umowy, pracodawca ma obowiązek wydać świadectwo pracy. Dokument ten jest niezbędny zarówno do rejestracji w urzędzie pracy, jak i do podjęcia nowego zatrudnienia.
W świadectwie pracy musi znaleźć się informacja o trybie rozwiązania umowy. To właśnie na podstawie tego zapisu urząd pracy ustala, czy i kiedy przysługuje zasiłek dla bezrobotnych. Dlatego tak ważne jest, by treść świadectwa była precyzyjna i zgodna ze stanem faktycznym.
Jeśli pracownik zauważy błąd w świadectwie pracy, ma 14 dni na złożenie wniosku o sprostowanie. Pracodawca powinien ustosunkować się do wniosku w ciągu 7 dni. W razie odmowy pracownik może dochodzić sprostowania przed sądem pracy.
Kiedy warto zgodzić się na porozumienie stron?
Mimo niekorzystnych konsekwencji dla zasiłku, porozumienie stron bywa lepszym rozwiązaniem w pewnych sytuacjach:
- gdy pracownik ma już nową pracę i chce szybko zakończyć dotychczasową,
- gdy pracodawca oferuje dodatkowe świadczenia (odprawę wyższą niż ustawowa, pakiet outplacementowy),
- gdy porozumienie następuje z przyczyn dotyczących zakładu pracy (wtedy nie ma karencji),
- gdy pracownik chce uniknąć konfliktu i zachować dobre relacje z byłym pracodawcą.
Z kolei prawa pracownika po zwolnieniu są lepiej chronione przy wypowiedzeniu przez pracodawcę. Pracownik ma czas na znalezienie nowej pracy, zachowuje prawo do zasiłku od razu i może odwołać się do sądu, jeśli uważa wypowiedzenie za nieuzasadnione.
Podsumowanie – wypowiedzenie a rozwiązanie umowy za porozumieniem stron
Wybór między wypowiedzeniem a porozumieniem stron powinien być świadomą decyzją, podjętą po rozważeniu wszystkich konsekwencji. Oto najważniejsze różnice:
Przy wypowiedzeniu przez pracodawcę:
- zasiłek dla bezrobotnych przysługuje od dnia rejestracji,
- obowiązuje okres wypowiedzenia (dodatkowe wynagrodzenie),
- prawo do odprawy przy zwolnieniu z przyczyn niedotyczących pracownika,
- możliwość odwołania do sądu pracy.
Przy porozumieniu stron:
- 90 dni karencji na zasiłek (chyba że z przyczyn dotyczących pracodawcy),
- brak okresu wypowiedzenia,
- prawo do odprawy (jeśli przyczyny leżą po stronie pracodawcy),
- brak możliwości odwołania (bo pracownik wyraził zgodę).
Przy wypowiedzeniu przez pracownika:
- brak prawa do zasiłku (z wyjątkami),
- obowiązuje okres wypowiedzenia,
- brak prawa do odprawy,
- brak możliwości odwołania.
Zanim podpiszesz porozumienie stron, upewnij się że rozumiesz konsekwencje. Czasem lepiej poczekać na wypowiedzenie od pracodawcy, nawet jeśli atmosfera w pracy jest napięta. 90 dni bez zasiłku to realna strata finansowa, która może poważnie nadszarpnąć domowy budżet. A rejestracja jako bezrobotny bez prawa do świadczeń to tylko ubezpieczenie zdrowotne – nic więcej.
Obserwuj nas w Google Discover
Podobają Ci się nasze treści?
Google Discover
