Najgorszy pomysł na obniżenie alimentów. Wyrok sądu nie zostawia złudzeń

Alimenty to obowiązek, którego niełatwo uniknąć

W sprawach alimentacyjnych punktem wyjścia jest art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z nim zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od dwóch elementów: usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. To właśnie te przesłanki powinny być badane, gdy ktoś domaga się zasądzenia, podwyższenia albo obniżenia alimentów. Warto pamiętać, że wysokość alimentów zależy od możliwości zarobkowych rodzica, a nie wyłącznie od jego faktycznych dochodów.

Nie oznacza to więc, że każda złotówka, która zostanie pozyskana przez dziecko, automatycznie zmniejsza obowiązek rodzica. Alimenty nie są świadczeniem wypłacanym tylko do momentu, aż dziecko wykaże się zaradnością. Są formą realizacji obowiązku rodzicielskiego. Dziecko ma prawo się uczyć, rozwijać, zdobywać nagrody i korzystać z instrumentów pomocy materialnej, a nie zastępować nimi rodzica.

Stypendium nie zastępuje obowiązku alimentacyjnego

Obowiązek alimentacyjny rodziców służy zaspokajaniu usprawiedliwionych potrzeb dziecka. Stypendium ma natomiast inny cel. W zależności od jego rodzaju może stanowić formę docenienia osiągnięć w nauce, wsparcia rozwoju albo pomocy materialnej. Nie jest ono jednak po to, aby zwalniać rodzica z jego ustawowych obowiązków. Próba potraktowania stypendium jako wygodnego argumentu za zmniejszeniem alimentów prowadziłaby do całkowitego odwrócenia sensu tego świadczenia.

W szczególności trudno byłoby zaakceptować sytuację, w której dziecko osiąga dobre wyniki, otrzymuje stypendium naukowe, a w konsekwencji jego sytuacja finansowa realnie się nie poprawia, bo drugi rodzic zaczyna płacić mniej. Taki mechanizm miałby charakter nie tyle motywacyjny, ile demotywujący. Zamiast wzmacniać wysiłek dziecka, w praktyce prowadziłby do tego, że sukces edukacyjny przynosiłby korzyść przede wszystkim zobowiązanemu rodzicowi.

Próba uniknięcia płacenia alimentów nie jest niczym nowym

Obniżenie alimentów kosztem dziecka czy próby unikania regulowania zobowiązań alimentacyjnych nie są niczym nowym. Już wiele lat temu z podobnym problemem prawnym mierzył się Sąd Najwyższy. Co ciekawe, ustalona wówczas wersja wciąż jest aktualna i przytaczana w nowszych orzeczeniach (w dodatku w różnych kontekstach). W wyroku z dnia 8 maja 1975 r., sygn. III CRN 36/75, sąd wskazał jasno, że:

Pobieranie przez dziecko stypendium na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 marca 1973 r. w sprawie pomocy dla studentów szkół wyższych nie ma wpływu na obniżenie obowiązku alimentacyjnego w stosunku do tego dziecka.

Od tego wyroku minęło już ponad 50 lat, rodzice jednak wciąż próbują dowiedzieć się, co zrobić, żeby obniżyć alimenty — także powołując się na pobierane przez dziecko świadczenia. Na szczęście (dla uprawnionych) wciąż bezskutecznie. Sądy bowiem nadal trzymają się tej ustalonej ponad pół wieku temu linii orzeczniczej i nie pozwalają na bezpodstawne uchylanie się od obowiązków. A trzeba pamiętać, że za niepłacenie alimentów grozi nie tylko egzekucja komornicza, ale też odpowiedzialność karna.

Stypendium socjalne ani naukowe nie jest prezentem dla rodzica

Stypendium naukowe czy stypendium za szczególne osiągnięcia ma premiować aktywność, systematyczność, zdolności i pracę dziecka. Ma pomóc mu w rozwoju, zakupie książek, sprzętu, opłaceniu dojazdów, kursów, udziału w wydarzeniach, czasem po prostu w spokojniejszym studiowaniu. Nie powinno być traktowane jak mechanizm odciążający rodzica z obowiązku alimentacyjnego.

Stypendium socjalne ma chronić studenta, nie rodzica

Podobnie należy patrzeć na stypendium socjalne. Ono ma jeszcze inną funkcję niż stypendium naukowe. Nie nagradza szczególnych osiągnięć, lecz ma pomóc studentowi znajdującemu się w trudniejszej sytuacji materialnej. Tym bardziej trudno uznać, że powinno być argumentem za obniżeniem alimentów. Bardzo trafnie ujął to Sąd Okręgowy w Sieradzu w wyroku z 28 grudnia 2020 r., sygn. I Ca 363/20. Sąd wskazał wprost:

Pobieranie zaś przez dziecko stypendium socjalnego, które jest uzależnione od dochodów, nie ma wpływu na zakres i wysokość obowiązku alimentacyjnego, ponieważ stypendium stanowi pomoc materialną dla studentów i wysokość alimentów powinna rzutować na wysokość stypendium, a nie odwrotnie.

To zdanie właściwie zamyka dyskusję. Stypendium socjalne jest przyznawane dlatego, że student spełnia określone kryteria pomocy materialnej. Nie po to, żeby rodzic mógł następnie powiedzieć: skoro państwo albo uczelnia ci pomogły, to ja zapłacę mniej. Gdyby było inaczej, państwo mogłoby zastępować wszystkich rodziców i utrzymywać małoletnich.

Obniżenie alimentów nie może być automatyczną reakcją na każde dodatkowe świadczenie

Oczywiście w sprawach alimentacyjnych zawsze liczą się konkretne okoliczności. Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje możliwość zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej alimentów w razie zmiany stosunków. Wynika to z art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Ale sama informacja, że dziecko otrzymuje stypendium, nie powinna być traktowana jak gotowy argument za obniżeniem alimentów. Owszem, dochody dziecka mogą przemawiać za obniżeniem świadczenia — to dlatego pojawia się pytanie o to, czy dziecko pracuje, czy dalej muszę płacić na nie alimenty. Stypendium ma jednak zupełnie inny charakter.

Różnica jest zasadnicza. Czym innym jest realna, trwała zmiana sytuacji dziecka albo rodzica, a czym innym jednorazowa albo okresowa pomoc, która służy konkretnemu celowi. Stypendium może pokryć część wydatków, ale nie zmienia tego, że dziecko nadal potrzebuje jedzenia, mieszkania, ubrań, leczenia, dojazdów, książek, materiałów, sprzętu czy środków na zwykłe życie. Gdyby było inaczej, stypendium zamiast motywować, odniosłoby skutek przeciwny, zaś państwo zaczęłoby zastępować rodziców w utrzymywaniu ich dzieci.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj