W 2021 r. czeka nas kolejna reforma systemu emerytalnego – całkowita likwidacja OFE

Wraz z finalizacją i uchwaleniem projektu, całkowitej likwidacji ulegną Otwarte Fundusze Emerytalne (OFE). Obecnie, od czasów reformy rządu PO-PSL z 2014 r., funkcjonują one w okrojonej formie:

Co istotne, subkonto ZUS tym się różni od głównego konta ZUS, że podlega dziedziczeniu, ale jest inaczej waloryzowane. Waloryzacja naszego głównego konta ZUS zależy od inflacji oraz wzrostu płac i liczby ubezpieczonych w ZUS a waloryzacja naszego subkonta ZUS – od współczynnika PKB za ostatnie 5 lat i w dłuższym okresie jest mniej korzystna. Dla przykładu, współczynnik waloryzacji głównego konta ZUS w 2020 r. wyniósł 108,94 %, a subkonta ZUS - 105,7 %. Ta różnica to praktyczny koszt poddania subkonta dziedziczeniu.

Wróćmy do OFE – a więc wg obecnego stanu rzeczy, OFE to środki zgromadzone przez nas do wejścia w życie zmian w 2014 r. oraz dalsze wpłaty po 2014 r. tych osób, które w 2014 r. zdecydowały się, że składka 2,92% podstawy wpływać będzie dalej do OFE (ok. 3 mln osób). Suma środków zgromadzonych na dzisiaj w OFE to ok 140 mld zł. Teraz OFE likwidujemy, a środki przenosimy gdzie indziej.

100% ZUS, albo dywersyfikacja

Są dwa kluczowe aspekty planowanej reformy:

Ma to być zależne od naszej decyzji. Odnośnie naszego kapitału w OFE, będziemy mogli zdecydować o przelaniu go na nasze główne konto (nie subkonto) w ZUS, albo na nowoutworzone dla nas Indywidualne Konto Emerytalne (IKE). Domyślna w przypadku braku decyzji będzie opcja IKE.

Środki na IKE podlegać będą dziedziczeniu,  i będą inwestowane  przez podmioty, które dzisiaj zarządzają OFE (początkowo bardziej agresywnie, na 10 lat przed osiągnieciem przez nas wieku emerytalnego – bardziej zachowawczo). Z chwilą likwidacji OFE i przeniesienia środków z OFE do IKE, nasz kapitał obłożony będzie jednorazową opłata manipulacyjną 15% (ale nie będzie trzeba płacić podatku dochodowego przy ich wypłacie). Natomiast w momencie osiągniecia przez nas wieku emerytalnego –środki będą w całości do naszej dyspozycji.

Zależnie od dokonanego wyboru, rozstrzygną się też losy składki 7,3%. Jeśli zadecydowaliśmy o przelaniu środków z OFE na główne konto ZUS, to także składka 7,3% trafiać będzie na nasze główne konto ZUS (te korzystniej waloryzowane, ale nie podlegające dziedziczeniu). Jeśli zdecydowaliśmy o utworzeniu dla nas IKE - składka 7,3% od chwili wejścia w życie reformy wpływać będzie na nasze subkonto ZUS (dziedziczne, waloryzowane od PKB)

Finalnie trafimy więc do 1 z 2 wariantów:

Likwidacja OFE, wprowadzanie bałaganu

Oba systemy obarczone są w pewnym elemencie ryzykiem, a w innym są bezpieczne. IKE to inwestycje na wolnym rynku (głównie GPW) które mogą przynieść zysk albo stratę, jednak w chwili osiągnięcia wieku emerytalnego ich funkcja się kończy i dostajemy gotówkę do swobodnego dysponowania.

Wariant z przekazaniem środków do ZUS - państwo gwarantuje nam bezpieczną waloryzację oszczędności w okresie produkcyjnym. Swoisty hazard zaczyna się w momencie uruchomienia wypłat emerytury. Ponieważ środki z głównego konta nie podlegają dziedziczeniu, „zyskamy” żyjąc odpowiednio długo, gdyż suma otrzymanych emerytur przekroczy sumę naszych wpłat do systemu w okresie produkcyjnym. Jeśli z usług ZUSu będziemy korzystać krótko, cóż, nasz pech i strata.

Wybieramy również między dwoma rozwiązaniami dotyczącymi opodatkowania naszych oszczędności. Albo od części środków płacimy od razu 15% przy przeniesieniu z OFE do IKE, albo otrzymujemy perspektywę płacenia od całości 18% podatku dochodowego „kiedyś’, o ile nie zmieni się stan prawny.

Całość jest dość skomplikowana i łatwo się pogubić. Przejrzystości nie służą ciągłe zmiany systemu - likwidacja OFE to kolejny przykład przerzucania środków z jednego koszyka do drugiego, podczas gdy wiadomo – od mieszania herbata nie robi się słodsza. Być może rozwiązaniem problemu nieustannego manipulowania w systemie byłoby unormowanie tej kwestii na poziomie konstytucyjnym (choć oczywiście wymagałoby to stworzenia odpowiedniej większości w Parlamencie). Osobiście skłaniałbym się do rozważenia wprowadzenia emerytury obywatelskiej  – powszechnego minimalnego świadczenia przysługującego osobom w wieku poprodukcyjnym (naprawdę poprodukcyjnym) – ale to już temat na oddzielny artykuł.