36 miesięcy urlopu przy zachowaniu etatu. Takiego rozwiązania jeszcze nie było

Co zakłada raport specgrupy ministerialnej?

Specgrupa przy Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego opracowała dokument, który diagnozuje jeden z głównych problemów polskiej innowacyjności: naukowcy mają pomysły, ale system nie daje im przestrzeni, żeby je rozwijać. Raport, o którym pisze „Rzeczpospolita", proponuje kilka konkretnych rozwiązań.

Pierwszym i najbardziej przełomowym jest 36-miesięczny urlop przedsiębiorczy. To trzy lata, podczas których badacz mógłby budować własną firmę bez ryzyka, że po powrocie nie będzie już miał gdzie wrócić. Etat na uczelni zostałby zachowany. Dla wielu naukowców, którzy dotychczas bali się postawić wszystko na jedną kartę, może to być właśnie brakujący impuls — zwłaszcza w sytuacji, gdy Instytut PAN rekrutuje naukowców za minimalną krajową, co tylko pogłębia frustrację środowiska.

Koniec z punktozą, czas na wdrożenia

Raport uderza też w coś, co w środowisku akademickim od dawna jest tematem gorących dyskusji – w system oceny dorobku naukowego. Teraz liczy się głównie liczba publikacji w odpowiednio punktowanych czasopismach. Po zmianach większą wagę miałyby mieć komercjalizacja wyników badań, wdrożenia i sukcesy startupów zakładanych przez naukowców. Co ciekawe, jak pokazują dane, 60 proc. polskich firm wyrzuca pieniądze na AI w błoto – tym większa potrzeba realnego transferu wiedzy z laboratoriów do biznesu.

Innymi słowy: jeśli badacz stworzy technologię, która trafi do przemysłu i zostanie opatentowana, ma to mieć realną wartość w jego ocenie zawodowej – a nie być traktowane jako działalność „przy okazji".

Problem z finansowaniem nauki jest realny

Środowisko akademickie od dawna alarmuje, że polskie finansowanie nauki jest zbyt niskie. Dziś wynosi ono około 1,41 proc. PKB, podczas gdy unijna średnia jest wyraźnie wyższa. Inicjatywa „3 proc. dla nauki, 100 proc. dla Polski" domaga się osiągnięcia poziomu 3 proc. PKB do 2030 roku. To ambitny cel, ale autorzy raportu wskazują, że bez odpowiednich środków trudno mówić o realnym skoku innowacyjnym.

Eksperci przekonują, że obecny model – oparty na imporcie technologii i taniej sile roboczej – wyczerpuje się. Polska innowacyjność potrzebuje własnych rozwiązań, zwłaszcza w obszarze technologii deep-tech, czyli tych najbardziej zaawansowanych i kapitałochłonnych.

Super-uczelnia jako brakujące ogniwo

Jednym z bardziej zaskakujących pomysłów z raportu jest stworzenie jednej dużej instytucji – nazwanej roboczo „super-uczelnią" – działającej w modelu partnerstwa publiczno-prywatnego. Miałaby ona skupiać najlepszych badaczy, przyciągać inwestorów i stać się centrum rozwoju technologicznego na skalę porównywalną z wiodącymi ośrodkami europejskimi. Autorzy raportu twierdzą, że jej powołanie mogłoby nastąpić już w ciągu 12–18 miesięcy.

Nowy model własności intelektualnej

Raport zakłada też zmianę podejścia do własności intelektualnej. Dziś uczelnie często żądają wysokich opłat z góry za prawa do technologii, co skutecznie zniechęca przedsiębiorców do współpracy. Warto przypomnieć, że nowelizacja prawa własności przemysłowej wprowadziła już pewne ułatwienia, ale to wciąż za mało. Nowy model miałby być partnerski: uczelnia rezygnuje z opłat wstępnych, ale uczestniczy w przyszłych zyskach – przez udziały, licencje albo dywidendy.

To zmiana myślenia o tym, czym tak naprawdę jest transfer technologii. Prawdziwa wartość wynalazku nie powstaje w laboratorium – powstaje dopiero wtedy, gdy ktoś zainwestuje czas i pieniądze w jego rozwój i wdrożenie. Mimo że niektóre uczelnie zgłaszają najwięcej patentów w kraju, bariery na etapie komercjalizacji działają wprost przeciwko temu, po co publiczne pieniądze idą na badania.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj