Rodzina okradnie cię w białych rękawiczkach. Wystarczy, że ukryje darowiznę

Część osób do próby ominięcia przepisów wykorzystuje umowę sprzedaży albo dożywocia. To nie zawsze oznacza bezkarność. Jeżeli czynność była pozorna, sąd powinien ją zakwestionować.

Czym jest zachowek i kto może go żądać?

Zachowek to w prawie spadkowym podstawowe narzędzie ochrony najbliższej rodziny. Jego celem jest zabezpieczenie osób, które dziedziczyłyby z ustawy. Do uprawnionych należą zstępni, małżonek oraz rodzice spadkodawcy. Jeśli ich nie wydziedziczono, mogą domagać się zachowku, czyli pieniężnej rekompensaty za pominięcie ich przy podziale majątku.

Wysokość zachowku — od czego zależy

To, ile wynosi zachowek, zależy od sytuacji życiowej uprawnionego. Co do zasady wynosi on połowę udziału spadkowego, jaki przypadłby przy dziedziczeniu ustawowym. Jeżeli osoba uprawniona jest trwale niezdolna do pracy albo małoletnia, może żądać dwóch trzecich tego udziału.

Część rodzin podejmuje próby wyprowadzenia majątku jeszcze za życia późniejszego spadkodawcy poprzez fikcyjną umowę sprzedaży lub dożywocia, nie zważając po drodze na art. 83 Kodeksu cywilnego mówiący o pozorności oświadczenia woli.

Umowa dożywocia a zachowek. Dlaczego bywa tak często wykorzystywana?

Umowa dożywocia a zachowek to kwestia, która od lat budzi spore zainteresowanie. Umowa dożywocia jest legalnym i często potrzebnym rozwiązaniem. Polega na przeniesieniu własności nieruchomości w zamian za zobowiązanie nabywcy do zapewnienia dożywotnikowi utrzymania do końca jego życia: mieszkania, pomocy w chorobie, wyżywienia itp. Nieruchomość nie jest darowana, lecz przekazywana za coś – za opiekę. To odróżnia umowę dożywocia od darowizny i uniemożliwia sięgnięcie po zachowek.

Jeśli ktoś podpisuje umowę dożywocia, ale działa ona wyłącznie na papierze, ponieważ nabywca tak naprawdę nie interesuje się seniorem, mieszka za granicą i nie wypełnia wobec niego żadnych obowiązków, wtedy pojawia się pytanie, czy była to prawdziwa umowa, czy tylko przykrywka.

Fikcyjna sprzedaż i pozorne dożywocie. Jak sąd odkrywa prawdę?

Najczęstszy schemat ucieczki od zachowku wygląda niemiłosiernie prosto. Rodzice „sprzedają” dom jednemu dziecku za kilkaset tysięcy złotych. Tyle że kupujący nie ma dochodu, nie ma zdolności kredytowej ani oszczędności, a sprzedający pieniędzy nie otrzymuje. Na papierze wszystko się zgadza – doszło do „sprzedaży”, strony potwierdzają to u notariusza i wtedy zachowek nie przysługuje. W rzeczywistości była to darowizna, a wówczas do zachowku mamy święte prawo.

Pozorne dożywocie jako sposób na ukrycie majątku

Podobnie może wyglądać fikcyjne dożywocie. Senior nadal sam płaci rachunki, gotuje i sprząta, a osoba rzekomo zobowiązana do pomocy nie pojawia się miesiącami i jest pod tym względem dogadana z dożywotnikiem. On bowiem pomocy nie potrzebuje, a umowę dożywocia zawarł jedynie w celu ukrycia majątku – w przeciwieństwie do sytuacji, w której darowizny a zachowek trafiają do wspólnego rozliczenia, umowa dożywocia nie podlega doliczeniu przy ustalaniu zachowku. To idealna opcja dla kogoś, kto nie jest w stanie wydziedziczyć członka rodziny z uwagi na niespełnianie ustawowych przesłanek wydziedziczenia, a jednocześnie chce zrobić wszystko, aby ta osoba nie otrzymała ani grosza.

Co bada sąd w sprawie o pozorność?

W takich sprawach fundamentalne znaczenie mają dowody. Sąd bada nie tylko dokument, lecz także to, co wydarzyło się naprawdę. Analizowane są rachunki bankowe stron, ustalane jest, czy cena sprzedaży została rzeczywiście zapłacona, sprawdzane są źródła dochodu kupującego oraz wysłuchuje się zeznań świadków: sąsiadów, rodziny i opiekunów. Liczą się rachunki za leczenie, czynsz, zakupy i utrzymanie, korespondencja między stronami itd.

Jeżeli sąd stwierdzi, że sprzedaż była pozorna i ukryto pod nią darowiznę, otworzy nam drogę do dochodzenia zachowku i wtedy sprawa na pierwszy rzut oka przegrana odwróci się o 180 stopni na naszą korzyść.

Co zrobić, jeśli podejrzewasz oszustwo i chcesz odzyskać zachowek?

Największym błędem jest bierne przyjęcie wersji przedstawionej przez rodzinę. Sam fakt istnienia aktu notarialnego nie zamyka drogi do procesu. Dokument ma ogromne znaczenie, ale nie jest pancerną tarczą chroniącą przed odpowiedzialnością.

Termin ma znaczenie — przedawnienie roszczenia o zachowek

Jeśli podejrzewasz, że doszło do fikcyjnej sprzedaży albo pozornego dożywocia, działaj szybko. Przedawnienie roszczenia o zachowek następuje po 5 latach. Zwłoka działa na korzyść osoby, która przejęła majątek.

Od czego zacząć budowanie sprawy

Warto zacząć od zebrania dokumentów dotyczących nieruchomości, ustalenia dat zawarcia umów, zabezpieczenia informacji o stanie zdrowia spadkodawcy oraz znalezienia świadków znających sytuację rodzinną. Istotna jest również analiza przepływów finansowych, wycena nieruchomości oraz przygotowanie pozwu o zachowek lub opartej na nim strategii procesowej.

Wiele osób rezygnuje od razu, gdy usłyszy: „Był notariusz, nic nie zrobisz”. To mit. Jeśli transakcja była fikcją, prawo daje narzędzia do jej podważenia. Tyle że trzeba działać precyzyjnie i stanowczo. Tu nie wystarczy intuicja. Liczą się fakty i konsekwencja.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj