Tysiące Polaków płacą niesłusznie podwojone opłaty za śmieci. NSA właśnie pokazał, jak się bronić

Jak skutecznie nałożyć kary za brak segregacji śmieci?

Punktem wyjścia jest art. 6ka ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. To właśnie ten przepis przewiduje mechanizm, w którym podmiot odbierający odpady, w razie stwierdzenia braku prawidłowej segregacji, przyjmuje je jako odpady zmieszane i powiadamia o tym zarówno gminę, jak i właściciela nieruchomości. Dopiero na podstawie takiego powiadomienia wójt, burmistrz albo prezydent miasta wszczyna postępowanie w sprawie określenia podwyższonej opłaty.

W teorii brzmi to prosto. Problem zaczyna się wtedy, gdy zamiast realnego powiadomienia pojawia się tylko naklejka przyklejona do pojemnika. W sprawie rozpoznanej przez NSA pod sygnaturą III FSK 1235/24 operator odbierający odpady stwierdził nieprawidłową segregację i umieścił na klapie pojemnika informację: „Uwaga nie odebrano z powodu zmieszania różnych frakcji odpadów”. Następnie odpady zostały potraktowane jako zmieszane, a organ ruszył z postępowaniem i nałożył opłatę podwyższoną.

Naklejka to nie powiadomienie – stanowisko NSA

Sąd administracyjny uznał jednak, że to nie wystarczy. Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie potwierdził, że taka naklejka nie spełnia wymogu powiadomienia właściciela nieruchomości w rozumieniu art. 6ka ust. 1 ustawy i decyzję uchylił, w związku z czym zasadniczo skarżący mieszkaniec uniknął zapłacenia kary za brak segregacji śmieci, czy raczej opłaty podwyższonej.

Powiadomienie nie jest formalnością. Ma konkretną funkcję

NSA bardzo wyraźnie podkreślił, że obowiązek powiadomienia właściciela nieruchomości nie został wpisany do ustawy przypadkiem. Ma on funkcję informacyjno-prewencyjną. Innymi słowy, właściciel nieruchomości ma zostać realnie poinformowany o tym, że doszło do nieprawidłowej segregacji i że odpady zostały odebrane jako zmieszane, tak aby mógł zareagować i wyeliminować podobne uchybienia w przyszłości. Jak wskazywał sąd:

Mając na uwadze tę funkcję powiadomienia za trafne należy uznać prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że powiadomienie właściciela powinno nastąpić niezwłocznie po stwierdzeniu faktu niedopełnienia przez właściciela nieruchomości obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych i przyjęciu ich jako niesegregowanych. Istotna jest przy tym forma owego powiadomienia (…). należy uznać, że forma powiadomienia strony postępowania w postaci naklejki jest wadliwa i to nie tylko przez wzgląd na zasadę określoną w art. 126 o.p. Przede wszystkim nie zawiera ona informacji, które powinny być zamieszczone w powiadomieniu. Brak na niej daty, w niektórych przypadkach brak informacji o tym, kto ją nakleił. Poza tym stosujący tę formę powiadomienia nie bierze pod uwagę, że właściciel nieruchomości nie ma obowiązku dokonywania codziennego przeglądu miejsc gromadzenia odpadów, a także i to, że naklejka nie daje gwarancji, iż pochodzi od podmiotu uprawnionego, albo że może być usunięta zanim właściciel ją dostrzeże. Naklejka może stanowić sygnał o nieprawidłowościach, ale nie spełnia ona określonego w art. 6ka ust. 1 wymogu powiadomienia właściciela nieruchomości.

Szansa na uniknięcie opłat podwyższonych tkwi w procedurze

Wyrok NSA nie daje nadziei na podważenie każdej opłaty podwyższonej za odpady. Jeżeli segregacja rzeczywiście była nieprawidłowa, a właściciel nieruchomości został prawidłowo i niezwłocznie powiadomiony, organ może prowadzić postępowanie i wydać decyzję. Nie chodzi o to, że sądy nagle uznały, iż obowiązek segregacji jest fakultatywny – wciąż pamiętajmy, że prawidłowo oddawane odpady segregowane to nie tylko ustawowy nakaz, ale też realna oszczędność na rachunku. Chodzi o coś znacznie bardziej podstawowego: nawet przy sankcyjnym działaniu organu trzeba zachować procedurę.

Co powinien sprawdzić właściciel nieruchomości po otrzymaniu decyzji

A właśnie z procedurą bywa różnie. Jeżeli więc ktoś otrzymuje decyzję o podwyższonej opłacie za odpady, powinien sprawdzić nie tylko to, czy faktycznie doszło do nieprawidłowej segregacji, ale także to, czy wcześniej został prawidłowo powiadomiony przez podmiot odbierający odpady. Jeżeli jedynym „powiadomieniem” była naklejka na pojemniku, sprawa może wyglądać zupełnie inaczej, niż organ chciałby to przedstawić.

To dobra wiadomość zwłaszcza dla wspólnot mieszkaniowych, spółdzielni i zarządców większych nieruchomości, gdzie segregacja odpadów i odpowiedzialność za nie łatwo rozmywa się pomiędzy wieloma użytkownikami, a informacja o uchybieniu może zwyczajnie nie dotrzeć tam, gdzie powinna. Wyrok NSA potwierdza, że organ nie może przerzucać na właściciela nieruchomości obowiązku domyślania się, że coś poszło nie tak.

Kary za brak segregacji śmieci nie mogą być nakładane „na skróty”

W całej tej sprawie najciekawsze jest chyba to, że sąd nie zakwestionował samej idei wyższych opłat za wywóz śmieci za brak segregacji – te bowiem nie są w systemie obecne od lat i nie budzą wątpliwości interpretacyjnych (chociaż wielu osobom wydają się niesprawiedliwe). Zakomunikował jednak, że niezależnie od faktycznych przesłanek nałożenia opłaty podwyższonej, kluczowe jest dopełnienie formalności – droga na skróty w postępowaniu administracyjnym zwykle nie kończy się dla organu zbyt dobrze.

Droga na skróty kontra uczciwa procedura

A skrótem właśnie była naklejka. Wygodna dla operatora, szybka, tania i pozornie praktyczna. Problem w tym, że prawo nie działa na zasadzie „jakoś to będzie”. Jeżeli ustawodawca wymaga powiadomienia właściciela nieruchomości, to trzeba go powiadomić w sposób rzeczywisty, a nie symboliczny. Tylko wtedy można mówić o uczciwej procedurze i realnej możliwości zapobieżenia kolejnym naruszeniom – a nie kolejnym rozdziale historii o tym, jak wygląda segregacja śmieci po polsku, gdzie mieszkańcy coraz częściej płacą za niedoskonałości systemu.

Dla mieszkańców i zarządców wniosek jest więc dość prosty. Kary za brak segregacji śmieci nie są nieuniknione. Czasem problemem nie jest nawet sam zarzut nieprawidłowej segregacji, ale to, że cała procedura została przeprowadzona wadliwie już na starcie – wbrew pozorom to właśnie to uchybienie daje największą szansę na uniknięcie płacenia astronomicznych pieniędzy za odbiór odpadów komunalnych.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj