Nowe zasady kontroli L4 mogą cię zaskoczyć. Sprawdź, co się zmieniło

Nowelizacja doprecyzowała przepisy będące podstawą kontrolowania pracowników przez przedsiębiorców

Kontrolowanie pracownika na zwolnieniu lekarskim to uprawnienie w pewnym sensie współdzielone przez ZUS i pracodawców. Przedsiębiorcy pilnują swoich pracowników wtedy, gdy wypłacają im wynagrodzenie chorobowe.

Większe firmy zatrudniające powyżej 20 osób mogą także być zobowiązane do wypłacania zasiłku chorobowego po 34. dniu niezdolności danej osoby do pracy. Nic dziwnego, że przedsiębiorcy mają żywotny interes w tym, by ich pracownicy w tym czasie rzeczywiście dochodzili do zdrowia, zamiast organizować sobie wakacje na koszt swojego szefa.

Pracodawcy zawsze mieli prawo do kontrolowania swoich pracowników przebywających na zwolnieniu. Do tej pory jednak prawo pozostawało dość nieprecyzyjne. Nadszedł jednak 13 kwietnia. Tego dnia weszły w życie nowe przepisy, które miały ukrócić wszelkie niejasności. Przy okazji rozszerzyły uprawnienie do kontrolowania pracowników osobiście przez małe firmy zatrudniające poniżej 20 osób.

Nowe definicje legalne rozwiewają większość wątpliwości co do tego, kiedy pracownik traci prawo do chorobowego

Co dokładnie się zmieniło z punktu widzenia przedsiębiorców? Interesują nas tak naprawdę dwie kwestie. Pojawiły się definicje legalne „pracy zarobkowej" oraz „aktywności niezgodnej z celem zwolnienia od pracy". Są one kluczowe z punktu widzenia przesłanek potencjalnej utraty prawa do zasiłku chorobowego przez pracownika nadużywającego zwolnienia.

Obydwie definicje znajdziemy w nowym brzmieniu art. 17 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Kluczowe są trzy pierwsze ustępy.

Ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy, w przypadku gdy w okresie orzeczonej niezdolności do pracy:

1a. Pracą zarobkową, o której mowa w ust. 1 pkt 1, jest każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania, z wyłączeniem czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. Istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy.

1b. Aktywnością niezgodną z celem zwolnienia od pracy, o której mowa w ust. 1 pkt 2, są wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję, z wyłączeniem zwykłych czynności dnia codziennego lub czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. [...]

Nie ma już wątpliwości, czy pracownik może odebrać maila na L4

Na uwagę zasługują dozwolone czynności incydentalne, których podjęcia wymagają istotne okoliczności. Nie ma już wątpliwości, czego nie może pracownik na L4 — w trakcie firmowego kryzysu wolno mu odebrać maila albo telefon od swojego szefa, zalogować się zdalnie do systemów albo nawet pojawić się na moment w siedzibie przedsiębiorstwa i podpisać ważne dokumenty.

Pomijając ten jeden wyjątek, cały czas nie wolno pracować w trakcie zwolnienia lekarskiego. Warto przy tym zaznaczyć, że ustawodawca wyraźnie wykluczył arbitralne ustalanie przez pracodawców, co miałoby stanowić „istotne okoliczności". Należy więc stosować obiektywne kryteria. Nawiasem mówiąc, dotychczasowe orzecznictwo pokazywało, że zwolnienie lekarskie ZUS kontrola oceniał inaczej niż sądy — te ostatnie bywały wyraźnie łagodniejsze.

Zwolnienie w jednej firmie i praca w drugiej? Nie jestem przekonany, czy ustawodawca rzeczywiście coś takiego dopuścił

Zapewne większość z nas słyszała, że od 13 kwietnia pracownicy zatrudnieni u kilku pracodawców będą mogli sobie wybrać, do której pracy należy zastosować zwolnienie. W mniej radykalnej wersji: wybierze to za nich lekarz, który weźmie poprawkę na charakter poszczególnych prac. W mediach pojawiały się nawet nagłówki sugerujące, że zwolnienie lekarskie tylko u jednego pracodawcy ma być nową regułą.

Prawdę mówiąc, nie jestem przekonany, że taka właśnie była intencja ustawodawcy, który odniósł się do kwestii zbiegu tytułów do ubezpieczenia w art. 17 ust. 1c:

W przypadku spełniania warunków podlegania ubezpieczeniom społecznym z co najmniej dwóch tytułów do tych ubezpieczeń niezdolność do pracy z powodu choroby dotyczy każdego z tych tytułów, dla których odrębnie wystawia się zwolnienie od pracy.

Zaryzykowałbym stwierdzenie, że z treści tego przepisu wynika po prostu obowiązek wystawienia osobnych zwolnień lekarskich do każdej pracy chorego.

Przepisy precyzyjnie określają wzory dwóch kluczowych dokumentów

Drugą kluczową zmianą są nowe wzory uprawnień do kontrolowania pracownika oraz ustaleń pokontrolnych. Z punktu widzenia przedsiębiorców kluczowe jest to, że teraz jesteśmy związani tymi wzorami i obowiązkowo musimy je stosować w trakcie kontroli.

Ich treść wynika z rozporządzenia ministra rodziny, pracy i polityki społecznej wydanego w tej sprawie 8 kwietnia 2026 r. Znajdziemy ją w załącznikach do rozporządzenia.

Trzeba jednak pamiętać, że wzory nie określają nic, czego nie znaleźlibyśmy bezpośrednio w treści ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Elementy składowe upoważnienia do przeprowadzenia kontroli znajdziemy w art. 68g, a protokołu pokontrolnego w 68e.

Nowy protokół kontroli pracownika na L4 niby jest bardziej sformalizowany, ale pozostaje bardzo prosty w stosowaniu

Owszem, nowe wzory są dużo bardziej sformalizowane od dotychczas stosowanych rozwiązań. Nie sądzę jednak, by ktokolwiek miał problem z ich wypełnieniem.

Protokół pokontrolny powinien zawierać oznaczenie jednostki ZUS albo płatnika składek, czyli w naszym przypadku przedsiębiorcy. Musimy precyzyjnie wpisać datę i godzinę przeprowadzenia kontroli oraz miejsce jej dokonania.

Wskazujemy dane kontrolowanego pracownika wraz z numerem PESEL. Kolejnym elementem jest okres orzeczonej niezdolności do pracy albo okres konieczności sprawowania opieki. Następnie podajemy numer zaświadczenia lekarskiego oraz imię i nazwisko lekarza, który je wydał. Dalej przechodzimy do wypisania personaliów osób kontrolujących.

Zostaje nam wypisanie ustaleń pokontrolnych. Protokół zawiera pouczenie o możliwości złożenia zastrzeżeń oraz miejsce na adnotację o odmowie podpisania protokołu przez kontrolowanego. Siłą rzeczy znajdziemy tam także miejsce na podpis jego oraz kontrolera.

Co istotne: protokół należy sporządzić w dwóch egzemplarzach. Jeden otrzymuje kontrolowany.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj