Co trzeba wiedzieć o przestępstwie niealimentacji? Nie wystarczy, by obowiązany nie płacił. Musi to robić ze złej woli

Przestępstwo niealimentacji

Przestępstwo niealimentacji reguluje art. 209 Kodeksu karnego. Przepis stanowi w §1:

Przepis art. 209 §1a z kolei typizuje typ kwalifikowany przestępstwa polegający na tym, że pojawia się skutek w postaci narażenia uprawnionego do alimentów na narażenie na niezaspokojenie potrzeb życiowych. Wówczas zagrożenie karą rozszerza się do 2 lat pozbawienia wolności.

Z kolei §2 określa sposób ścigania sprawcy (na wniosek: pokrzywdzonego, pomocy społecznej, organu podejmującego czynności wobec obowiązanego dłużnik), zaś §3 określa, że jeżeli uprawnionemu z powodu bezskuteczności egzekucji alimentów przyznano odpowiednie świadczenia z tym związane, to ściganie odbywa się z urzędu.

Co do §4 i 5, to określają one wyłączenie karalności w wypadku, gdy sprawca w ciągu 30 dni od pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego uiści całość zaległości. W odniesieniu do §1 jest to bezwzględne, zaś w wypadku §1a nastąpić może jedynie wówczas, gdy wina i społeczna szkodliwość czynu tego nie uniemożliwiają.

Jak należy rozumieć samo przestępstwo?

Samo przestępstwo wymaga nieco szerszego opisania. Samo pojęcie „uchylania się” od płacenia alimentów nie zawsze jest odpowiednio rozumiane, bowiem - co istotne - ma ono znaczenie raczej pejoratywne. Jak wskazuje Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 9 czerwca 1976 roku (VI KZP 13/75), w „uchylaniu się” chodzi o to, by:

Nie każde niepłacenie alimentów będzie zatem przestępstwem. Utrata pracy, stan zdrowia, czy inne - niedostrzegalne na pierwszy rzut oka - okoliczności mogą spowodować to, że trudno będzie mówić o złej woli obowiązanego.

Ponadto świadczenie alimentacyjne powinno być określone orzeczeniem (umową, et cetera), z czego chodzi tutaj zarówno o wyroki, jak i - na przykład - postanowienia w przedmiocie zabezpieczenia co do zaspokojenia potrzeb rodziny.

Sąd karny powinien precyzyjnie - odnosząc się do ustaleń w procesie cywilnym i aktu oskarżenia - upewnić się, że poprawnie wskazano zarówno czasokres obowiązku, jak i wysokość świadczeń, które są podstawą zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 209 §1 lub §1a k.k, ale także ustalić złą wolę, przeprowadzając dowody zarówno na korzyść, jak i niekorzyść oskarżonego w tym zakresie.

Przestępstwo niealimentacji jest dosyć wyrazistym przykładem dowodzącym tego, że polskie prawo karne nie opiera się na zasadzie skutku jakkolwiek związanego z osobą, tj. „nie płaci - do więzienia”, a skazanie poprzedzić musi wnikliwe odniesienie się do motywów sprawcy, czy też sytuacji życiowej.