Wystarczy jedno zdanie, żeby pozbawić członka rodziny majątku

Kodeks cywilny nie pozwala swobodnie rozporządzać majątkiem na wypadek śmierci

Uregulowanie spraw majątkowych i rozdysponowanie majątku to coś, co niektórzy z nas robią w podeszłym wieku albo na wszelki wypadek. Chcemy mieć pewność, że spadek po nas otrzymają właściwe osoby. Niestety na przeszkodzie czasem stoi obowiązujące prawo.

Ustawodawca nie zostawił nam pełnej dowolności co do tego, kto będzie po nas dziedziczył. Owszem, możemy objąć naszym testamentem cały majątek aż do ostatniej złotówki. Problem w tym, że w grę wchodzi jeszcze dziedziczenie ustawowe.

Komu przysługuje zachowek i w jakiej wysokości

Przepisy zabezpieczają interes członków najbliższej rodziny. Jeżeli testator postanowił zapisać wszystko jednej osobie albo wręcz pominąć swoich bliskich na rzecz na przykład kochanki, to zachowują oni prawo do zachowku. Przysługuje on jedynie zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy.

Zachowek co do zasady stanowi połowę udziału w spadku przysługującego z mocy ustawy. Jeżeli potencjalny spadkobierca jest niepełnosprawny, to zachowek rośnie do dwóch trzecich. Reguły dziedziczenia zachowku są w tym zakresie dość jasne. Pytanie brzmi: czy spadkodawca może kogoś pozbawić prawa do zachowku? Jak najbardziej.

Wydziedziczenie – sposób, by majątek nie trafił do kogoś, kto na niego nie zasługuje

Na wypadek, gdyby spadkobierca i potencjalny spadkodawca byli ze sobą w jakimś konflikcie, przepisy kodeksu cywilnego zawierają instytucję wydziedziczenia. To nic innego jak właśnie pozbawienie prawa do zachowku konkretnej osoby.

Po raz kolejny nie mamy pełnej dowolności w kwestii zastosowania tej instytucji. Chodzi oczywiście o to, by spadkodawcy nie wydziedziczali po kolei wszystkich uprawnionych do zachowku, by postawić na swoim wbrew woli ustawodawcy i szeroko rozumianym zasadom współżycia społecznego.

Trzy przesłanki wydziedziczenia z art. 1008 k.c.

Konkretne przypadki, w których możemy wydziedziczyć potencjalnego spadkobiercę, znajdziemy w art. 1008 kodeksu cywilnego:

Spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:

Wydziedziczenie uprawnionego do zachowku trzeba uzasadnić

Na pierwszy rzut oka przyjęte kryteria wydają się oczywiste. Dotyczy to w szczególności punktu drugiego. Warto jednak zauważyć, że ustawodawca w pozostałych dwóch punktach stosuje pojęcia nieostre. Mam na myśli przywołane już zasady współżycia społecznego oraz niedopełnianie obowiązków rodzinnych.

Jak się łatwo domyślić, w praktyce decyzja spadkodawcy najprawdopodobniej zostanie zakwestionowana przez wydziedziczonego i będzie podlegać ocenie sądu. Jest jednak poważny problem: gdy przychodzi do dziedziczenia, nie da się już zapytać zmarłego.

Rozwiązanie jest wręcz genialne w swojej prostocie. Zgodnie z art. 1009 k.c. przyczyna wydziedziczenia uprawnionego do zachowku powinna wynikać z treści testamentu. Innymi słowy: wydziedziczenie należy uzasadnić.

Możemy to zrobić jednym zdaniem. Niech będzie, że złożonym. Wydaje się jednak, że dłuższe wyjaśnienie motywów swojej decyzji jest lepszym pomysłem. Konieczne przy tym będzie precyzyjne odniesienie się do dopuszczalnych przesłanek wydziedziczenia.

Rozsądnych powodów do wydziedziczenia jest naprawdę wiele

Jeżeli uprawniony do zachowku, którego chcemy wydziedziczyć, dopuścił się wobec nas właściwego przestępstwa albo rażącej obrazy czci, to sprawa jest prosta. Wskazujemy w testamencie, kiedy do tego doszło i co to było za przestępstwo albo ciężka zniewaga.

Postępowanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego

W przypadku uporczywego postępowania sprzecznego z zasadami współżycia społecznego również musimy wskazać, co dokładnie nam się nie podoba. Być może mamy do czynienia z nieleczącym się i praktykującym alkoholikiem, narkomanem albo hazardzistą. Dana osoba może też być zawodowym przestępcą, aktorem pornograficznym albo naciągaczem próbującym wkręcić całą rodzinę do jakiegoś MLM. Rozsądnych przyczyn wydziedziczenia jest w tym przypadku całkiem sporo.

Niedopełnianie obowiązków rodzinnych

Jeżeli chodzi o wydziedziczenie z powodu niedopełniania obowiązków rodzinnych, chodzi przede wszystkim o brak kontaktu, opieki i zainteresowania ze strony uprawnionego do zachowku. Niepłacenie zasądzonych alimentów to jedynie najbardziej jaskrawy przykład, który stosunkowo rzadko występuje pomiędzy wstępnym-spadkodawcą a zstępnym-spadkobiercą.

Nie muszę chyba dodawać, że w przypadku wydziedziczania o wiele pewniejszym rozwiązaniem jest testament własnoręczny czy notarialny – ten drugi. Testament odręczny pozostaje w pełni zgodny z prawem. Po prostu łatwiej go podważyć w razie konfliktu.

Nawet drobny akt przebaczenia uniemożliwia wydziedziczenie

Osoba planująca wydziedziczenie członka rodziny powinna pamiętać o jeszcze jednej pułapce zastawionej przez ustawodawcę. Przebaczenie wydziedziczonemu pozbawia nas tej możliwości.

Wcale nie chodzi o zapisanie w testamencie, że przebaczamy takiej osobie. W zupełności wystarczy jakiś gest przebaczenia, na który będzie mógł przed sądem powołać się wydziedziczany. Takim „gestem" może być wręcz utrzymywanie z nim względnie normalnych relacji międzyludzkich.

Jeżeli więc bardzo zależy nam na wydziedziczeniu kogoś, to nie powinniśmy silić się wobec niego na jakiekolwiek gesty, które później sąd może uznać za akt przebaczenia. Ponownie: nie będziemy mieli po śmierci możliwości wyjaśnienia, że chodziło nam o coś zupełnie innego.

Na koniec trzeba wspomnieć o tym, że wydziedziczenie obejmuje wyłącznie tę konkretną osobę. Nie rozciąga się ono na jej dzieci i wnuki.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj