Prawo łaski

Prawo łaski reguluje art. 139 Konstytucji RP. Prezydent stosuje je wobec osób skazanych prawomocnym wyrokiem sądu. Jest to indywidualny akt głowy państwa, który nie wymaga kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów — co czyni go jedną z nielicznych prerogatyw, które prezydent wykonuje samodzielnie (art. 144 ust. 3 pkt 18 Konstytucji).

Czym jest prawo łaski i jakie ma formy

Prawo łaski (ułaskawienie) to darowanie lub złagodzenie kary orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu. Może polegać na całkowitym darowaniu kary (skazany nie odbywa kary w ogóle), skróceniu kary (zmniejszenie wymiaru), zamianie kary (na łagodniejszą, np. z bezwzględnego pozbawienia wolności na karę w zawieszeniu), darowaniu skutków skazania (zatarcie skazania).

Prawo łaski nie oznacza uniewinnienia — wyrok sądu pozostaje w mocy, zmienia się jedynie jego wykonanie. Osoba ułaskawiona nadal widnieje w Krajowym Rejestrze Karnym jako skazana, chyba że prezydent zarządzi jednocześnie zatarcie skazania.

Procedura ułaskawienia — kto może złożyć wniosek

Procedurę ułaskawienia reguluje Kodeks postępowania karnego (art. 560–568). Wniosek o łaskę może złożyć sam skazany, jego obrońca, krewny, Prokurator Generalny lub Rzecznik Praw Obywatelskich. Wniosek trafia do sądu, który wydał wyrok w pierwszej instancji — ten opiniuje go i przekazuje (wraz z opinią) do Prokuratora Generalnego. Prokurator wydaje opinię i przekazuje sprawę Prezydentowi.

Prezydent nie jest związany opinią sądu ani prokuratora

W praktyce prezydent nie jest związany ani opinią sądu, ani prokuratora. Może ułaskawić każdego skazanego, nawet wbrew negatywnej opinii obu organów. Mieści się to w szerokim katalogu konstytucyjnych uprawnień prezydenta, a konkretnie w jego wyłącznych prerogatywach — żaden organ nie może zablokować ani zaskarżyć tej decyzji.

Kontrowersje: ułaskawienie przed prawomocnością wyroku

W 2015 roku Trybunał Konstytucyjny rozpatrywał kwestię, czy prezydent może zastosować prawo łaski wobec osoby jeszcze nieprawomocnie skazanej (tzw. abolicja indywidualna). TK uznał, że prawo łaski dotyczy wyłącznie prawomocnych wyroków. Spór nie został jednak ostatecznie zamknięty — część konstytucjonalistów uważa, że prezydent ma kompetencję szerszą niż wynika z ustawy, bo Konstytucja posługuje się ogólnym sformułowaniem „stosuje prawo łaski" bez ograniczenia do wyroków prawomocnych.

Warto przypomnieć, że podobne wątpliwości pojawiły się już wcześniej — prawo łaski prezydenta było przedmiotem ostrej debaty przy okazji ułaskawienia Mariusza Kamińskiego i Macieja Wąsika przez Andrzeja Dudę, zanim sprawa uzyskała prawomocność.

Czym prawo łaski różni się od amnestii

Prawo łaski jest aktem indywidualnym — dotyczy konkretnej osoby. Amnestia to akt ogólny, przyjmowany w formie ustawy przez Sejm, obejmujący całe kategorie sprawców (np. wszystkich skazanych za wykroczenia do 2 lat). Ostatnia amnestia w Polsce miała miejsce w 1989 roku.

Co to oznacza dla obywateli — brak kontroli sądowej

Prawo łaski nie podlega kontroli sądowej — nie można go zaskarżyć do żadnego sądu ani trybunału. Jedyną kontrolą jest kontrola polityczna — opinia publiczna i ewentualna odpowiedzialność przed Trybunałem Stanu, jeśli prezydent zastosował prawo łaski z naruszeniem Konstytucji (choć nie ma precedensu takiego postępowania).

Prezydent nie musi uzasadniać swojej decyzji publicznie, choć w praktyce Kancelaria Prezydenta zwykle wydaje krótki komunikat. Nie ujawnia się pełnych akt sprawy ani opinii sądu i prokuratora. Warto tu dodać szerszy kontekst: Nawrocki znany jest z aktywnego korzystania z uprawnień głowy państwa, m.in. z weta wobec rządowego projektu reformy wymiaru sprawiedliwości, która miała ograniczyć stosowanie tymczasowego aresztu.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj