Przypadkowe oddanie butelki nieobjętej systemem kaucyjnym to nie przestępstwo. Gorzej jak zrobisz to specjalnie

Naprawdę nie mam pojęcia, co mają w głowie ludzie, którzy ryzykują więzieniem dla 50 gr kaucji za plastikową butelkę

Zużyta butelka ma teraz konkretną wartość wyrażoną w pieniądzu. Wynosi ona od 50 gr do 1 zł. Wszystko dzięki uruchomieniu w Polsce systemu kaucyjnego. Nic dziwnego, że znalazły się osoby, które chcą wykorzystać go do wzbogacenia się. Także tego nieuczciwego.

Ktoś mógłby w tym momencie spytać, jaki jest sens próbować oszukiwać butelkomat albo obsługę sklepu. Kwota potencjalnego zysku jest bowiem niewielka. Szczerze mówiąc, nie ma pojęcia. Nie zmienia to faktu, że takie próby jak najbardziej mają w Polsce miejsce.

Na przykład w marcu złapano w Tarnowskich Górach w województwie śląskim mężczyznę, który przykleił kod kreskowy z butelki objętej systemem kaucyjnym na bezzwrotną szklaną butelkę. Zarobiłby w ten sposób 50 gr, a teraz grozi mu do 2 lat pozbawienia wolności.

Skala zjawiska: od podrabianych etykiet po sznurek

Takich przypadków jest więcej. Ktoś skanuje jedną i tę samą butelkę, by równocześnie wrzucać do butelkomatu kolejne nieobjęte kaucją opakowania. Ktoś inny wyciąga butelki za pomocą sznurka. Pierwsze przypadki oszukiwania systemu kaucyjnego operatorzy zaczęli odnotowywać już kilka tygodni po starcie systemu, a sklepy dostały oficjalne ostrzeżenia z prośbą o czujność.

Pomysłowość takich osób jest w pewnym sensie godna podziwu. Nie zmienia to jednak faktu, że konsekwencje prawne oszukiwania systemu kaucyjnego są nieproporcjonalnie wysokie względem potencjalnych zysków. Mamy bowiem do czynienia z przestępstwem oszustwa.

Oszukiwanie butelkomatów na kaucji to przestępstwo oszustwa z art. 286 k.k.

Interesuje nas art. 286 §1 i §3 kodeksu karnego:

§ 1. Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. [...] § 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Oszukiwanie butelkomatu będzie praktycznie zawsze przypadkiem mniejszej wagi ze względu na niską wyłudzoną kwotę. Uzbieranie choćby tysiąca złotych za pomocą wyłudzonej kaucji to w końcu przedsięwzięcie dość karkołomne logistycznie. Co więcej, nawet samo prawo własności śmieci – w tym tych wrzuconych do osiedlowego kontenera – jest w polskich realiach zaskakująco niejednoznaczne, co dodatkowo komplikuje ocenę takich zachowań.

Dlaczego niektóre butelkomaty łatwo dają się oszukać

Część incydentów wynika z konstrukcji samych urządzeń. Głośnym echem odbiła się sprawa, w której skaner przy automacie w sklepie convenience nie wychwytywał, czy do otworu trafia ta sama puszka, którą pokazano czytnikowi. Tak zwany system kaucyjny Żabka jest tu szczególnie często wymieniany w kontekście pierwszych prób wyłudzeń, choć problem z pewnością nie ogranicza się do jednej sieci.

Pamiętajmy, że w Polsce cały czas obowiązują niezależne systemy zbiórki butelek po piwie, które są zauważalnie mniej szczelne

Co jednak w przypadku, gdy ktoś wcale nie ma zamiaru oszukiwać sklepu, ale wychodzi mu to trochę przez przypadek? Takie sytuacje mogą się zdarzyć w dość specyficznych warunkach.

Producenci piwa oraz sieci handlowe mają własne systemy zbiórki wciąż jeszcze niezależne od ogólnopolskiego systemu kaucyjnego. Butelkomaty są jednak cały czas te same. Dokładnie to samo piwo bywa czasem sprzedawane w butelkach zarówno zwrotnych, jak i bezzwrotnych. Sytuację dodatkowo komplikuje podwyżka kaucji na butelki zwrotne wprowadzona przez Grupę Żywiec – po stawce branżowej zrównanej w wielu przypadkach ze stawką w nowym systemie konsumentowi jeszcze trudniej zorientować się, jaki dokładnie typ opakowania trzyma w ręku.

Może się więc zdarzyć, że my przez pomyłkę wrzucimy butelkę bezzwrotną do sklepowego butelkomatu, a ten nam ją przyjmie i zwróci kaucję. Czy to oznacza, że popełniliśmy przestępstwo oszustwa?

Na pierwszy rzut oka mogłoby się wydawać, że tak rzeczywiście jest. W końcu w przypadku tego konkretnego czynu zabronionego kwota wyłudzenia ma co najwyżej drugorzędne znaczenie. Okazuje się jednak, że nie mamy powodu do zamartwiania się.

Nie da się popełnić oszustwa nieumyślnie. Można za to wyzyskać błąd automatu, o którym się dowiedzieliśmy przez przypadek

Przestępstwo oszustwa nawet w swojej formie podstawowej stanowi występek. Zgodnie z art. 7 kodeksu karnego różnica pomiędzy zbrodniami i występkami leży w dolnej granicy zagrożenia karą. Zbrodnią są te przestępstwa, w których kara zaczyna się od 3 miesięcy więzienia. Dla uproszczenia przyjmijmy, że reszta to występki.

Zgodnie z art. 8 tej samej ustawy: „Zbrodnię można popełnić tylko umyślnie; występek można popełnić także nieumyślnie, jeżeli ustawa tak stanowi.” W przypadku przestępstwa oszustwa nie ma żadnego przepisu, który dopuszczałby popełnienie go nieumyślnie.

Umyślność jako warunek odpowiedzialności karnej

Innymi słowy: żeby móc odpowiadać karnie za oszukiwanie butelkomatu na kaucji, musimy działać umyślnie. W przypadku cwaniaków skanujących kilka razy to samo opakowanie i fałszujących kody kreskowe umyślność działania nie budzi żadnej wątpliwości. Osoba, która po prostu się pomyli, a urządzenie jej błędu nie wyłapie, działa nieumyślnie, a więc nie popełnia przestępstwa.

Co innego, jeśli wiemy, że dana butelka nie podlega zwrotowi – na przykład dzięki pogrubionemu napisowi „butelka bezzwrotna” na etykiecie – oraz że w danym automacie z powodu jakiegoś błędu urządzenie takowe przyjmuje. Jeżeli celowo i z premedytacją wyzyskujemy błąd butelkomatu, to jak najbardziej dopuszczamy się oszustwa.

Warto przy okazji pamiętać, że wyrzucanie butelek poza systemem – do lasu, do parku albo zwyczajnie obok kosza – wcale nie jest „neutralną” alternatywą wobec oddawania ich do automatu. Polskie kary za zaśmiecanie zaczynają się od 500 zł, a w lasach idą znacznie wyżej, więc i tutaj „oszczędność” na kaucji może wyjść drożej niż 50 groszy.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj