Jeśli nie stać cię na notariusza, to jest inny sposób na bezpieczny testament. Za jedyne 22 zł

Czym jest testament urzędowy (allograficzny)?

Testament urzędowy, nazywany też allograficznym, to jedna z tzw. zwykłych form testamentu. Oznacza to, że aby go sporządzić, nie muszą zaistnieć żadne szczególne przesłanki (jak na przykład w przypadku testamentu ustnego). Podstawę do sporządzenia testamentu urzędowego stanowi art. 951 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym:

Spadkodawca może sporządzić testament także w ten sposób, że w obecności dwóch świadków oświadczy swoją ostatnią wolę ustnie wobec wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego.

Oświadczenie to musi zostać spisane w protokole, odczytane spadkodawcy w obecności świadków i podpisane przez wszystkie wymagane osoby. Jeżeli spadkodawca nie może podpisać protokołu, trzeba to w nim wyraźnie zaznaczyć wraz z podaniem przyczyny. Przepis przewiduje też ograniczenie: osoby głuche lub nieme nie mogą sporządzić testamentu w tej formie.

Po ogłoszeniu ostatniej woli, a także po sporządzeniu stosownego protokołu oraz podpisaniu go przez wszystkie osoby (a więc po spełnieniu wymogów formalnych) powstaje pełnoprawny testament. Testator otrzymuje ten protokół i to właśnie on jest jego ostatnią wolą – potwierdzoną w urzędzie.

Jak sporządzić testament urzędowy i ile to kosztuje?

Chociaż testament urzędowy brzmi jak skomplikowana forma wyrażenia ostatniej woli, w praktyce to jedna z najbardziej przystępnych form rozporządzenia majątkiem na wypadek śmierci, więc dziwi fakt, że jest stosunkowo rzadko brany pod uwagę przez testatorów. Jedyna niedogodność to wizyta w urzędzie, jednakże korzyści są naprawdę spore.

Jak przebiega cała procedura? Trzeba zgłosić się do właściwego urzędu, wcześniej ustalić termin, przyjść z dwoma świadkami i dokumentem tożsamości, a następnie ustnie złożyć oświadczenie ostatniej woli wobec osoby uprawnionej. To ważne – sądowe wokandy znają bowiem historie, gdy dana osoba próbowała oświadczyć swoją ostatnią wolę na przykład wobec sołtysa, który osobą upoważnioną nie jest, co spowodowało nieważność testamentu.

Koszt tej czynności jest zaskakująco niski. Ustawa o opłacie skarbowej przewiduje 22 zł za protokół zawierający ostatnią wolę spadkodawcy, sporządzony przez osoby wymienione w art. 951 § 1 Kodeksu cywilnego. To naprawdę niewielki koszt, biorąc pod uwagę, że u notariusza zapłacimy zwykle kilkaset złotych (oczywiście całkowity koszt testamentu notarialnego zależy od stopnia skomplikowania ostatniej woli spadkodawcy). Jeśli zastanawiasz się, jak sporządzić testament w innej formie, warto porównać koszty i ryzyko poszczególnych opcji.

Treść testamentu allograficznego – czy są ograniczenia?

Testament urzędowy to dobre rozwiązanie dla większości testatorów, również dla tych, którzy chcą podzielić majątek w sposób naprawdę skomplikowany. W takim testamencie można bowiem zapisać wszystko to, co w testamencie zwykłym, lub prawie wszystko to, co w notarialnym. Możliwe jest więc powołanie jednego lub kilku spadkobierców, zamieszczenie zapisu zwykłego, czyli zobowiązania spadkobiercy do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby, a także polecenia, czyli nałożenia określonego obowiązku działania albo zaniechania bez czynienia kogokolwiek wierzycielem. Różnice między poszczególnymi instytucjami dobrze wyjaśnia porównanie – zapis zwykły a zapis windykacyjny.

Przepisy pozwalają również na wydziedziczenie w testamencie, ale tylko wtedy, gdy zachodzą ustawowe przesłanki i gdy przyczyna wynika z treści testamentu. Warto pamiętać, że wydziedziczenie jest skuteczne tylko i wyłącznie w przypadku zaistnienia ustawowych przesłanek, nie jest więc to żadne dodatkowe ograniczenie.

Zapis windykacyjny – jedyna przewaga testamentu notarialnego

Jedyną sytuacją, z której można wnioskować swoistą wyższość testamentu notarialnego nad innymi formami sporządzenia ostatniej woli (w tym nad testamentem urzędowym), jest możliwość zawarcia w nim zapisu windykacyjnego. Zgodnie z przepisami zapis windykacyjny (a więc postanowienie, że oznaczona osoba nabywa przedmiot zapisu z chwilą otwarcia spadku, np. oznaczoną co do tożsamości rzecz, przedsiębiorstwo rolne czy też ustanowienie użytkowania lub służebności) może być zawarty tylko w testamencie notarialnym, w związku z czym nie ma możliwości zawarcia tożsamych zapisów w testamencie urzędowym.

Kto może być świadkiem testamentu urzędowego?

Warto też uważać na dobór świadków. Świadkiem nie może być każda osoba, która tylko wyrazi chęć współpracy. Zgodnie z ustawą bowiem z tej roli wyłączone są m.in. osoby niemające pełnej zdolności do czynności prawnych, osoby niewidome, głuche lub nieme, osoby niemogące czytać i pisać, niewładające językiem polskim, a także te, dla których w testamencie przewidziano korzyść, oraz ich najbliżsi.

W praktyce może się więc okazać, że największym problemem jest znalezienie świadków. Warto wtedy skontaktować się z urzędem gminy, bo być może któryś z urzędników wyrazi zgodę na pełnienie obowiązków świadka – nie wiąże się to bowiem z żadnymi dodatkowymi formalnościami ani niedogodnościami.

Testament urzędowy jako tańsza alternatywa dla testamentu notarialnego

Testament urzędowy ma jedną dużą zaletę: daje większe bezpieczeństwo niż testament własnoręczny, a jednocześnie nie wymaga ponoszenia takich kosztów jak testament notarialny. Nie chodzi tu o to, że urząd zastępuje notariusza w pełnym zakresie. Chodzi raczej o coś prostszego, ale bardzo istotnego: ostatnia wola jest ujmowana w formę przewidzianą przez przepisy, przy udziale uprawnionej osoby urzędowej, świadków i protokołu. To istotnie ogranicza ryzyko błędów formalnych, które przy testamentach pisanych samodzielnie pojawiają się częściej – a kwestia tego, jak podważyć testament notarialny, pokazuje, że nawet ta forma nie jest wolna od ryzyka.

W praktyce w gminie czy urzędzie stanu cywilnego nie dochodzi wyłącznie do mechanicznego spisania tego, co powie testator. Sporządzenie testamentu urzędowego odbywa się w oparciu o ustawowy model z art. 951 k.c., a więc przy zachowaniu wymogów, które mają znaczenie dla ważności rozrządzenia. To właśnie dlatego dla wielu osób może być to rozwiązanie rozsądniejsze niż testament własnoręczny, szczególnie wtedy, gdy treść ostatniej woli jest bardziej rozbudowana albo gdy testator chce uniknąć sporów interpretacyjnych po swojej śmierci.

Czy testament urzędowy zostanie zlikwidowany?

Warto też odnotować, że wokół testamentu urzędowego pojawił się ostatnio jeszcze jeden wątek. W przestrzeni publicznej rzeczywiście można znaleźć informacje, że ta forma może w przyszłości zostać usunięta z kodeksu cywilnego. Nie jest to jednak na dziś obowiązujący stan prawny. Testament urzędowy nadal funkcjonuje w art. 951 k.c. i nadal można go skutecznie sporządzać.

Warto jednak się pospieszyć – w styczniu 2026 roku podczas prac senackiej Komisji Petycji przedstawicielka Ministerstwa Sprawiedliwości wskazała, że w resorcie trwają prace nad nowelizacją kodeksu cywilnego w zakresie prawa spadkowego i że proponowana będzie likwidacja przepisów dotyczących testamentów allograficznych. Równolegle w rządowym wykazie prac legislacyjnych widnieje projekt UD30 dotyczący zmian w prawie spadkowym. To jednak wciąż etap prac legislacyjnych. Dopóki przepisy nie zostaną zmienione, testament urzędowy pozostaje pełnoprawną, ważną i — co tu dużo mówić — wciąż niedocenianą formą sporządzenia ostatniej woli.

Obserwuj nas w Google Discover

Podobają Ci się nasze treści?

Google Discover

Obserwuj